Ryś iberyjski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy zwierzęcia. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Ryś iberyjski
Lynx pardinus[1]
(Temminck, 1827)
Ryś iberyjski
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd drapieżne
Rodzina kotowate
Rodzaj ryś
Gatunek ryś iberyjski
Synonimy
  • Felis pardina Temminck, 1827
  • Lynx pardella Miller, 1907[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 CR pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Zasięg w 2003 r.
Zasięg w 1980 r.

Ryś iberyjski[4], ryś cętkowany, ryś hiszpański[5], ryś lamparci, pardel[5] (Lynx pardinus) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych, niekiedy jest traktowany jako podgatunek rysia (Felis lynx pardina). Pierwotnie zamieszkiwał cały Półwysep Iberyjski, w 1996 występowało na nim zaledwie 9 izolowanych od siebie populacji, liczących łącznie około 250 osobników[6], a w raporcie IUCN z 2005 liczbę dorosłych osobników żyjących na wolności oszacowano pomiędzy 100 a 120.

Charakterystyka ogólna[edytuj | edytuj kod]

Dwa razy mniejszy od rysia eurazjatyckiego. Futro szarożółte lub brązowawe, cętki ciemnobrązowe lub czarne, wyraźniejsze niż u rysia euroazjatyckiego, biegnące po bokach ciała równoległymi rzędami. Uszy zakończone charakterystycznym pędzelkiem, ogon ciemniejszy na czubku.

Wymiary[edytuj | edytuj kod]

długość tułowia wraz z głową
75-100 cm
długość ogona
12-13 cm
wysokość
45-50 cm
masa ciała
9-14 kg (samce średnio 13 kg, samice 9 kg)

Pokarm[edytuj | edytuj kod]

Stanowią go przede wszystkim króliki; zimą mogą też polować na daniele i młode osobniki jelenia lub muflona. Wiosną polują na dzikie kaczki.

Rozród[edytuj | edytuj kod]

Ciąża trwa około 60 dni, w miocie jest od 2 do 4 kociąt (szczyt porodów przypada na marzec i kwiecień); samice dojrzewają płciowo przed 12 miesiącem życia, samce później, ale w rozrodzie biorą udział najprawdopodobniej dopiero po osiągnięciu 4 roku życia; samice po raz pierwszy rodzą wtedy, gdy ustanowią własne stałe terytorium.

Długość życia[edytuj | edytuj kod]

Na wolności dożywają 14 lat.

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Prowadzą samotniczy, nocny tryb życia; niekiedy obserwuje się usamodzielnione młode osobniki ucztujące razem z matką. Rewiry samic i samców mają powierzchnię około 20 km². Rysie iberyjskie często aktywnie strzegą swych rewirów, czasem nawet ze skutkiem śmiertelnym. Takie zachowanie tłumaczy się chwilowym przegęszczeniem całkowicie odizolowanych populacji.

Siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Rysie iberyjskie zamieszkują krzaczaste zarośla śródziemnomorskiej makii.

Status[edytuj | edytuj kod]

Ryś iberyjski należy do kotów najbardziej zagrożonych wyginięciem. Status z punktu widzenia ochrony przyrody: krytycznie zagrożony. W ciągu ostatnich 200 lat gatunek ten uległ zredukowaniu do 9 populacji, izolowanych terenami rolniczymi, które są dla tych zwierząt nie do przebycia. Najliczniejsza populacja rysia iberyjskiego znajduje się w górach Sierra Morena.

Przypisy

  1. Lynx pardinus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Lynx pardinus. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 29 sierpnia 2009]
  3. Rodríguez, A. & Calzada, J. 2008. Lynx pardinus. W: IUCN 2015. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015.1. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2015-06-28]
  4. Systematyka i nazwy polskie za: Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 137. ISBN 978-83-88147-15-9.
  5. 5,0 5,1 Zwierzęta: encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 156. ISBN 83-01-14344-4.
  6. K. Newell, P. Jackson: Wild Cats. Status Survey and Conservation Action Plan. Gland, Szwajcaria: IUCN/SSC Cat Specialist Group, 1996. ISBN 2-8317-0045-0. (ang.)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]