Rybitwa białoczelna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rybitwa białoczelna
Sternula albifrons[1]
(Pallas, 1764)
Rybitwa białoczelna
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Infragromada neognatyczne
Rząd siewkowe
Podrząd mewowce
Rodzina mewowate
Rodzaj Sternula
Gatunek rybitwa białoczelna
Synonimy
  • Sterna albifrons Pallas, 1764[2]
Podgatunki
  • S. a. albifrons (Pallas, 1764)
  • S. a. guineae (Bannerman, 1931)
  • S. a. sinensis (J. F. Gmelin, 1789)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Rybitwa białoczelna (Sternula albifrons) – gatunek średniego ptaka wodnego z rodziny mewowatych (Laridae).

Występowanie[edytuj]

Gnieździ się w Europie, Azji, Afryce, Ameryce Północnej i Australii, choć jej zasięg nie jest ciągły. Zamieszkuje w zależności od podgatunku[4][5]:

  • rybitwa białoczelna (Sternula albifrons albifrons) – Europa (zachodnie i południowe wybrzeża, na północy granica zasięgu jest południowa Skandynawia i Zatoka Fińska) i Azja Zachodnia po Nepal. Być może również Kenia i wyspy zachodniej części Oceanu Indyjskiego. Zimuje na wybrzeżach Oceanu Indyjskiego od Afryki Wschodniej po zachodnie Indie, również nad Morzem Śródziemnym.
W Europie Środkowej spotkać ją można głównie na wybrzeżu Morza Północnego i Bałtyku. W Polsce gnieździ się nielicznie, głównie na wybrzeżu i nad dużymi rzekami np. Wisłą, Bugiem, Narwią, Wartą oraz dużymi zbiornikami wodnymi. Pojedyncze stanowiska mogą znajdować się w głębi lądu. np w dolinie dolnej Odry, na środkowej Wiśle. Przeloty w kwietniu-maju i sierpniu-wrześniu.
  • Sternula albifrons guineae – od Ghany do Gabonu, w bardzo małej liczbie również w Mauretanii i Senegalu.
  • rybitwa drobna (Sternula albifrons sinensis) - wschodnia Azja oraz północne i wschodnie wybrzeża Australii (Higgins and Davies, 1996)

Charakterystyka[edytuj]

Cechy gatunku[edytuj]

Rybitwa białoczelna w szacie spoczynkowej obok rybitwy złotodziobej

To najmniejsza rybitwa, wielkości jerzyka, a mniejsza od rybitwy rzecznej. Ma krępą sylwetkę. Brak wyraźnego dymorfizmu płciowego. W upierzeniu godowym czoło jest białe (biała plama klinowato ciągnie się do oka), kantarek i wierzch głowy (czapeczka) czarne, grzbiet i skrzydła popielate, II i III lotka dłoniowa długich i wąskich skrzydeł jest czarna. Reszta ciała biała. Dziób smukły, żółty z czarnym końcem, nogi krótkie, żółtopomarańczowe. W upierzeniu spoczynkowym od sierpnia wierzch głowy ciemnobrązowy z białymi plamkami, większa część czoła biała bez czarnego kantarka, a brunatny kark przemieszany z białymi piórkami. Dziób czarny. Wokół oka widać szaroczarną plamę. Osobniki młodociane podobne do dorosłych w szacie spoczynkowej, jednak na grzbiecie i skrzydłach ciemny rysunek, ponadto ciemne przednie krawędzie skrzydeł i ich końcówki.

Zachowanie[edytuj]

Jej lot, choć szybki i zwinny, jest mniej zgrabny niż u innych rybitw - szybko uderza skrzydłami. W powietrzu widać koniec jej ogon z lekkim wcięciem o długości 2-5 cm, bardziej wydłużony u ptaków lęgowych. Potrafi nurkować ze znacznej wysokości do kilkunastu centymetrów głębokości, nawet do 80. Często zdarza jej się zawisać w locie. Dużo czasu spędza latając, rzadko chodzi po ziemi. Jest ptakiem płochliwym, choć nie ukrywa się starając się siadać na odsłoniętych, nieporośniętych miejscach nad wodą.

Wymiary średnie[edytuj]

dł. ciała ok. 21-27 cm
rozpiętość skrzydeł ok. 45-55 cm
masa ciała ok. 40-60 g

Głos[edytuj]

Swoją obecność manifestuje głośnym i powtarzanym "kri-ik", skrzypiącym, przenikliwym "kirri kirri kirri" lub krótkim "kitt".

Biotop[edytuj]

Wybrzeża mórz i brzegi rzek oraz wyspy w ich nurcie. Oprócz tego zalane wyrobiska i żwirownie. Może zalatywać w głąb lądu. Lecąc nad zimowiska trzyma się głównie wybrzeży, unikając raczej lądu. Preferuje pionierskie stanowiska, gdzie roślinność jest w początkowym stadium swojego rozwoju na danym terenie. Takie miejsca w Europie Środkowej zdarzają się coraz rzadziej.

Okres lęgowy[edytuj]

Toki[edytuj]

Na lęgowiska rybitwy wracają w kwietniu i maju. Toki zaczynają się od stadnych lotów, podczas których jedne ptaki trzymają w dziobach małe ryby w dziobach, a inne w tym czasie starają się im je odebrać. Następnie parę ptaków nagle wznosi się w górę bardzo wysoko by zaraz potem rozpocząć pikowanie w dół, jeden obok drugiego. Po tym rytuale nadchodzi czas na podarowanie rybki swojej partnerce. Są to swego rodzaju "zaręczyny", które kończą się na ziemi wieloma charakterystycznymi ruchami. Po zawarciu "małżeństwa" samica bierze się za budowę gniazda. Pary są monogamiczne.

Gniazdo[edytuj]

Znajduje się na piaszczystym lub żwirowatym brzegu, wyspach, aluwiach rzek i nad jeziorami, rzadziej na platformach z pływających roślin. Samica ugniata piersią płytką jamkę w ziemi, żwirze lub wyschniętym mule otaczając ją potem małymi muszlami i kamieniami. Rybitwy białoczelne zakładają małe kolonie oddalone w pewnym stopniu od gniazd mew i innych rybitw, a czasem w towarzystwie lęgów rybitwy rzecznej.

Jaja[edytuj]

W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając w kwietniu-czerwcu (na półkuli północnej) 2-3 rudawożółte jaja w ciemne plamki.

Wysiadywanie i dorastanie[edytuj]

Jaja wysiadywane są przez okres 20-24 dni najpierw tylko przez samicę, potem zastępuje ją samiec. Przez pierwszy okres po wykluciu jeden z partnerów zostaje i ogrzewa młode, podczas gdy drugi wyrusza szukać dla nich pokarmu. Co jakiś czas ptaki zamieniają się rolami. Puch młodych jest szarożółty z plamami na grzbiecie. Pisklęta osiągają zdolność do lotu w wieku 3 tygodni. Rybitwy opuszczają lęgowiska w lipcu i sierpniu.

Pożywienie[edytuj]

Rybitwy krążące nad plażą w czasie odpływu w trakcie polowania na ryby, Tokio

Ryby do 6 cm długości oraz lądowe i wodne bezkręgowce m.in. skorupiaki, mięczaki i owady.

Żeruje latając parę metrów nad powierzchnią wody. Ryby łowi poprzez rzucanie się na nie z 2-3 metrów do wody z lotu ślizgowego. Owady może wyłapywać w locie lub zbierać z roślin.

Ochrona[edytuj]

W Polsce gatunek jest objęty ścisłą ochroną gatunkową oraz wymagający ochrony czynnej, dodatkowo obowiązuje zakaz fotografowania, filmowania lub obserwacji, mogących powodować płoszenie lub niepokojenie[6]. Zagrożony utratą siedlisk lęgowych przez zagospodarowywanie plaż oraz regulację rzek.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Sternula albifrons, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. E. S Bridge, A. W. Jones, A. J. Baker. A phylogenetic framework for the terns (Sternini) inferred from mtDNA sequences: implications for taxonomy and plumage evolution. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 35, s. 459–469, 2005. DOI: 10.1016/j.ympev.2004.12.010. 
  3. Sterna albifrons, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2014-03-02] (ang.).
  4. Frank Gill, David Donsker (red.): Family Laridae (ang.). IOC World Bird List: Version 4.2. [dostęp 2014-08-01].
  5. Systematyka i nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Podrodzina: Sterninae Vigors, 1825 - rybitwy (Wersja: 2013-09-25). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2014-03-02].
  6. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2014 r. poz. 1348)

Bibliografia[edytuj]