Ryjewo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wsi. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Ryjewo
wieś
Ilustracja
Kościół pw. bł. Michała Kozala
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Powiat kwidzyński
Gmina Ryjewo
Liczba ludności (2006) 2914
Strefa numeracyjna 55
Kod pocztowy 82-420
Tablice rejestracyjne GKW
SIMC 0156357
Położenie na mapie gminy Ryjewo
Mapa lokalizacyjna gminy Ryjewo
Ryjewo
Ryjewo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ryjewo
Ryjewo
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Ryjewo
Ryjewo
Położenie na mapie powiatu kwidzyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kwidzyńskiego
Ryjewo
Ryjewo
Ziemia53°50′39″N 18°57′38″E/53,844167 18,960556
Stacja kolejowa Ryjewo

Ryjewo (niem. Rehhof[1], dawniej Zieglershuben[2]) – duża wieś w północnej Polsce w województwie pomorskim, w powiecie kwidzyńskim, w gminie Ryjewo, której jest siedzibą. Położona na prawym brzegu Wisły, w północnej części Niziny Kwidzyńskiej, ok. 10 km na północ od Kwidzyna, na trasie linii kolejowej Malbork-Kwidzyn-Grudziądz (stacja Ryjewo) i przy skrzyżowaniu dróg wojewódzkich nr 525 i 607.

W okresie I Rzeczypospolitej miejscowość administracyjnie należała do województwa malborskiego, w latach 1946–1975 do województwa gdańskiego, a od 1975 do 1998 do województwa elbląskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa wsi znana była już w XIV w. W okresie krzyżackim znajdował się tu folwark zakonny, który spłonął w 1622 r. W XVI w. w rejonie Ryjewa eksploatowano bogate złoża rudy darniowej, przetapiane następnie w miejscowych piecach hutniczych m.in. na kule armatnie, używane w wojnach Stefana Batorego i Zygmunta III Wazy[3].

Wieś została osadzona na prawie długoterminowej dzierżawy przez mennonitów w 1742. W jej skład wchodził również majątek leśny Oberforsterei Rehhof. Po I rozbiorze Polski w 1772 znalazła się w granicach Królestwa Prus. W 1801 włączona została do ekonomii malborskiej.

W 1895 zbudowano kościół ewangelicki, a w 1909 kościół katolicki. Ryjewo uzyskało połączenie kolejowe w 1883 – Kolej Miast Nadwiślańskich. W 1868 we wsi znajdowały się 74 budynki, 39 domów, 309 mieszkańców, 173 katolików, 122 ewangelików oraz 14 dysydentów. Nadleśnictwo Ryjewo posiadało 72 domy, 587 mieszkańców, 302 katolików, 278 ewangelików, 4 dysydentów i 3 żydów.

Pod koniec II wojny światowej Ryjewo ponownie znalazło się w granicach Polski – wpierw w Okręgu Mazurskim (Okręg IV) Ziem Odzyskanych, a następnie włączono je 29 maja 1946 do województwa gdańskiego[4]; a ludność niemiecką wysiedlono.

Wieś o układzie ulicówki i usytuowanych naokoło kolonii. Krajobraz kulturowy mocno zmieniony z powodu znacznego rozwoju wsi na przełomie XIX i XX w.

Infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

W Ryjewie istnieją: placówka Ochotniczej Straży Pożarnej, Niepubliczny Zakład Podstawowej Opieki Zdrowotnej, Zespół Szkół, Dom Pomocy Społecznej „Słoneczne Wzgórze”, Gminny Klub Sportowy Relax Ryjewo ze specjalizacją w piłce nożnej (klasa okręgowa Pomorskiego Związku Piłki Nożnej, grupa gdańska II), Gminny Uczniowski Klub Sportowy Bellator Ryjewo (piłka ręczna).

Corocznie w ryjewskiej hali sportowej rozgrywany jest Turniej Halowej Piłki Nożnej, który na stałe wpisał się w kalendarium sportowych imprez w Ryjewie.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru zabytków NID[5] na listę zabytków wpisane są:

  • kościół pw. Świętej Rodziny, ul. Grunwaldzka 40, 1908-1910, nr rej.: A-1437 z 11.02.1994
  • cmentarz przy kościele, pocz. XX, nr rej.: j.w.
  • plebania, 1910, nr rej.: j.w.
  • kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki parafialny pw. bł. Biskupa Kozala, ul. Jana Pawła II, 1895, nr rej.: A-1294 z 5.12.1989
  • pastorówka z ogrodem, obecnie przedszkole, ul. Grunwaldzka 60, 1900, nr rej.: A-1496 z 5.12.1994.

Pomezańskie Sanktuarium Świętej Rodziny to kościół zbudowany w stylu neogotyckim. Wnętrze trójnawowe, ze sklepieniami gwiaździstymi, wieża podwyższona o iglicę w kształcie pinakla. Co roku w pierwszą niedzielę po 15 sierpnia odbywa się ogólnodiecezjalny odpust pod przewodnictwem ordynariusza elbląskiego.

Kościół bł. Michała Kozala Biskupa i Męczennika zbudowany był w 1895 na potrzeby miejscowych protestantów i służył im do II wojny światowej, podczas której został doszczętnie zniszczony. Na początku lat 90. XX w. ludność miejscowa odbudowała kościół.

We wsi znajduje się ponadto gospodarstwo mennonickie z 1779[6].

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

  • 1387 – po raz pierwszy w dokumentach pojawiła się nazwa Rehehof (Rehhof);
  • 1466–1772 – wieś w granicach Królestwa Polskiego w województwie malborskim;
  • 1472 – w ekonomii malborskiej;
  • 1565 – występuje pod nazwą Reyowo i Regoff;
  • 1622 – pożar strawił folwark ryjewski;
  • 1742 – akcja osiedlania mennonitów w okolicach Ryjewa;
  • 1745 – liczy 30 dymów (gospodarstw domowych);
  • 1772 – wieś w granicach Królestwa Prus;
  • 1785 – folwark należał do Lehwarcka z Ryjewa, który odziedziczył go po ojcu;
  • 1801 – włączenie do ekonomii malborskiej i podporządkowanie urzędowi w Sztumie;
  • 1883, 15 sierpnia – oddano do użytku ryjewski odcinek kolei nadwiślańskiej;
  • 1895 – zbudowano kościół ewangelicki;
  • 1898, 1 października – włączenie Sarnowa i Cegiełkowa do Ryjewa;
  • 1908–1909 – budowa kościoła katolickiego;
  • 1918 – powstanie ochotniczej straży pożarnej;
  • 1919 – budowa kurortu uzdrowiskowego (od 1965 dom pomocy społecznej);
  • 1919–1954 – w powiecie kwidzyńskim;
  • 1945 – ponowne włączenie do Polski; wysiedlenie ludności niemieckiej;
  • 1946–1975 – w województwie gdańskim;
  • 1954–1975 – w powiecie sztumskim;
  • 1975–1998 – w województwie elbląskim;
  • 1999, 1 stycznia – w powiecie kwidzyńskim w województwie pomorskim.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości. (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262).
  2. Zieglershuben w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. XIV: Worowo – Żyżyn. Warszawa 1895.
  3. Dariusz Podbereski, Marcin S. Wilga: Wędrówki przyrodnicze. Trasy wycieczek przyrodniczych. Gdańsk: Wydawnictwo Gdańskie, 1995, s. 127. ISBN 83-85843-48-5.
  4. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 maja 1946 r. ws. tymczasowego podziału administracyjnego Ziem Odzyskanych (Dz.U. z 1946 r. nr 28, poz. 177).
  5. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo pomorskie. 2019-12-31. s. 57. [dostęp 2020-03-15].
  6. Piotr Skurzyński: Warmia, Mazury, Suwalszczyzna. Warszawa: Sport i Turystyka – Muza, 2004, s. 50. ISBN 83-7200-631-8.
  7. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2020-08-02].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]