Przejdź do zawartości

Ryjonos jawajski

To jest dobry artykuł
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Ryjonos jawajski
Melogale orientalis[1]
(Horsfield, 1821)[2]
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

łożyskowce

Rząd

drapieżne

Podrząd

psokształtne

Infrarząd

Arctoidea

Parworząd

łasicokształtne

Rodzina

łasicowate

Podrodzina

Helictidinae

Rodzaj

ryjonos

Gatunek

ryjonos jawajski

Synonimy
Podgatunki
  • M. o. orientalis (Horsfield, 1821)
  • M. o. sundaicus (Sody, 1937)[5]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[6]

Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Ryjonos jawajski[7] (Melogale orientalis) – gatunek niewielkiego ssaka drapieżnego z podrodziny Helictidinae w obrębie rodziny łasicowatych (Mustelidae). Długość głowy i tułowia pomiędzy 35 a 40 cm, ogona od 16 do 17 cm, masa ok. 2 kg. Maska białych bądź żółtych plam, futro brązowe na grzbiecie z bledszymi bokami. Występuje endemicznie w Indonezji na wyspach Jawa i Bali. Wiedzie nocny tryb życia. Żyje na ziemi, zręcznie wspina się po drzewach, prawdopodobnie wszystkożerca. Gatunek najmniejszej troski.

Budowa

[edytuj | edytuj kod]
Na głowie ryjonosa jawajskiego widnieją białe znaczenia

Długość głowy i tułowia ryjonosa jawajskiego wynosi pomiędzy 35 a 40 cm. Długość ogona wynosi od 16 do 17 cm[8]. Podobną wielkość mają ryjonos borneański[9] i ryjonos birmański[10]. Masa ciała wynosi około 2 kg[8], nieco więcej niż u ryjonosa piżmowego[11].

Zwierzę cechuje się długim pyskiem. Głowę zdobi kontrastujące ubarwienie z maską białych bądź żółtych plam[8], podobnie zresztą jak u pozostałych gatunków ryjonosów[9][11][10], a także niektórych innych łasicowatych[12]. Czaszka jest niewielka. Ciało ryjonosa jawajskiego autorzy opisują jako małe i smukłe. Porasta je futro barwy brązowej na grzbiecie z bledszymi bokami[8].

Systematyka

[edytuj | edytuj kod]
Do tego samego rodzaju należy ryjonos piżmowy

Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1821 roku angielski zoolog Thomas Horsfield, umieszczając nowo opisany takson w rodzaju Gulo i nadając mu epitet gatunkowy orientalis[2]. Opis ukazał się w publikacji Horsfielda zatytułowanej Badania zoologiczne na Jawie i sąsiednich wyspach[2]. Jako miejsce typowe podano Jawę[8][13]. Horsfield swój opis oparł na zwierzęciu odłowionym przez jednego z jego asystentów[2], okaz typowy być może znajduje się w zbiorach Muzeum Historii Naturalnej w Londynie[14]. Rodzaj Gulo (rosomak[7]), kreowany przez Pallasa w 1780, obejmuje obecnie jeden tylko gatunek, mianowicie rosomaka tundrowego[15]. Ryjonos jawajski został natomiast przeniesiony do innego rodzaju Melogale[8], czyli ryjonos[7], który wprowadził Isidore Geoffroy Saint-Hilaire w 1831. Rodzaj ten obejmuje jeszcze kilka innych gatunków ryjonosów, takich jak ryjonos borneański[9], ryjonos piżmowy[11] czy też ryjonos birmański[10]. Należą one do podrodziny Helictidinae, jednej z 8 podrodzin w rodzinie łasicowatych. Jest to jedyny rodzaj w tej podrodzinie[12]. Gatunek niegdyś uważano za podgatunek ryjonosa birmańskiego[8], zamieszkującego kontynentalną Azję Południowo-Wschodnią[10]. IUCN dostrzega konieczność dalszych badań w tej kwestii, podnosząc znaczne podobieństwo morfologiczne ryjonosów[6]. Podgatunek sundaicus opisał zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego w 1937 roku holenderski teriolog Henri Jacob Victor Sody, nadając mu nazwę Helictis orientalis sundaicus[4]. Opis ukazał się w artykule zatytułowanym Uwagi na temat niektórych ssaków z Sumatry, Jawy, Bali, Buru i Nowej Gwinei, opublikowanym w czasopiśmie „Temminckia”[4]. Miejsce typowe to góra Salak, na wysokości 600 m n.p.m., zachodnia Jawa, Indonezja[16]. Holotyp to czaszka i luźne kości (sygnatura RMNH.MAM.33678.a)[17] oraz skóra (sygnatura RMNH.MAM.33678.b)[18] dorosłego samca ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Lejdzie; okaz typowy zebrał w październiku 1931 roku Abdul Samat[17].

Obecnie wyróżnia się 2 podgatunki: mianowicie podgatunek orientalis opisany przez Horsfielda w 1821 i podgatunek sundaicus autorstwa Sody, 1937[8].

Etymologia

[edytuj | edytuj kod]
  • Melogale: łac. meles ‘borsuk’; gr. γαλεη galeē lub γαλη galē ‘łasica’[19].
  • orientalis: łac. orientalis ‘wschodni, orientalny’, od oriens, orientis ‘wschód’[20].
  • sundaicus: Sunda, dawna nazwa zachodniej Jawy, od tamtej pory obejmująca większe zachodnie wyspy Indonezji[21].

Tryb życia

[edytuj | edytuj kod]

Gatunek ten wiedzie nocny tryb życia. Żyje na ziemi, ale zręcznie wspina się po drzewach[8], podobnie jak ryjonos borneański[9]. Zwierzę nie przeprowadza migracji. Zdarzało się obserwować jednocześnie więcej niż jednego osobnika, nie wiadomo jednak, jaka relacja łączyła widywane razem zwierzęta[6].

Długość pokolenia wynosi 5,9 roku[6]. Samica rodzi od jednego do trzech młodych[8].

Rozmieszczenie geograficzne

[edytuj | edytuj kod]

Zwierzę żyje w Indonezji[6]. Podgatunek typowy zamieszkuje wschód wyspy Jawy i wyspę Bali[8] (nowsze źródła podają w wątpliwość przynależność podgatunkową osobników balijskich[6]), natomiast podgatunek sundaicus zamieszkuje zachód Jawy[8]. Do jakiego gatunku należą osobniki ze środka Jawy, nie jest wiadome. Na Jawie jego zasięg jest rozczłonkowany[6].

Ekologia

[edytuj | edytuj kod]

Ekologia gatunku nie została dobrze poznana. Wiedza na jego temat pochodzi bowiem w istotnej części z okazów muzealnych, których miejsce znalezienia podpisano po prostu jako Jawa, nie wyszczególniając, z jakiego to konkretnie miejsca rzeczony okaz pochodzi[6].

Dolna granica zasięgu występowania zwierzęcia to 260 m nad poziomem morza, górna natomiast to 2230 m. Zazwyczaj jednak spotyka się go powyżej 800 m[6].

Zasiedla lasy, także wtórne, krzaki[6] i tereny trawiaste[8]. Znajdywano osobniki w lasach wiecznie zielonych, ale też w mozaice wtórnego lasu i plantacji gumy czy też upraw. Zamieszkuje w siedliskach zmodyfikowanych działalnością człowieka. Może jednak zależeć od lasów, choć niekoniecznie pierwotnych[6].

Jest on prawdopodobnie wszystkożerny[8].

Pasożyty obejmują roztocze Lutrilichus javanicus[22], apikompleksy Eimeria melogale[23].

Zagrożenia i ochrona

[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje ryjonosa jawajskiego za gatunek najmniejszej troski. W 1988, przy pierwszej ocenie, gatunek uznano za niedostatecznie poznany, co podtrzymano w 1990 i 1994. W 1996 klasyfikację zmieniono na gatunek niższego ryzyka / najmniejszej troski, w 2008 wskazano brak wystarczających danych, w kolejnej ocenie opublikowanej w 2016 wrócono (pod nową nazwą) do statusu gatunku najmniejszej troski[6].

Nie wiadomo, jaki jest trend populacyjny. Niemniej całkowita liczebność populacji wydaje się duża. Nie zdaje się silnie rozczłonkowana. Niemniej fotopułapki napotykały ryjonosy jawajskie rzadziej niż inne ssaki podobnej wielkości[6].

Ssak ten, formalnie nieobjęty ochroną, zamieszkuje jednak liczne tereny chronione, czego przykładem Park Narodowy Gunung Halimun Salak, Park Narodowy Gunung Ciremai, Park Narodowy Gunung Gede Pangrango[6].

Niemniej większość indonezyjskich lasów została zniszczona celem rozwoju rolnictwa. Mogą polować nań psy domowe, częste na Jawie i pozostawiane na noc celem odpędzania świń, tym bardziej że ryjonosy zazwyczaj zamieszkują obszary kilka km od siedlisk człowieka. Natomiast polowania na Jawie zdają się mniej nasilone niż w północnej Azji Południowo-Wschodniej[6]. Spotyka się go niemniej na bazarach[24], zwłaszcza ptasich, często działających niezgodnie z prawem, bywa też łapany przypadkowo podczas polowań na ptaki, a potem sprzedawany jako zwierzę domowe. Regularnie można go nabyć od 2014[6], ale nie jest tam tak częstym towarem jak łaskun palmowy[24]. Amatorzy wiwerowatych zrzeszający się w kluby zwane cinta musang nie gardzą również i innymi niewielkimi drapieżnymi, jak ryjonosy[6].

Uwagi

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Nowa nazwa dla Gulo orientalis Horsfield, 1821.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Melogale orientalis, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. ↑ a b c d e T. Horsfield: Zoological researches in Java, and the neighbouring islands. London: Printed for Kingsbury, Parbury, & Allen, 1824, s. tekst i ryc. 15. (ang.).
  3. ↑ C.J. Temminck: Monographies de mammalogie: ou Description de quelques genres de mammifères, dont les espèces ont été observées dans les différens musées de l’Europe. T. 1. Paris: G. Dufour, 1824, s. xx. (fr.).
  4. ↑ a b c H.J.V. Sody. Notes on some mammals from Sumatra, Java, Bali, Buru, and New Guinea. „Temminckia”. 2, s. 211, 1937. (ang.). 
  5. ↑ Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Melogale orientalis w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 8 września 2009]
  6. ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q J.W. Duckworth i inni, Melogale orientalis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016, wersja 2025-1 [dostęp 2025-09-29] (ang.).
  7. ↑ a b c Systematyka i nazwy polskie za: Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 157. ISBN 978-83-88147-15-9.
  8. ↑ a b c d e f g h i j k l m n 19. Javan Ferret-badger, s. 635, w: S. Larivière & A.P. Jennings, Family Mustelidae (Weasels and relatives), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier, Handbook of the Mammals of the World, t. 1. Carnivores, Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 565-, ISBN 978-84-96553-49-1 (ang.).
  9. ↑ a b c d 17. Bornean Ferret-badger, s. 635, w: S. Larivière & A.P. Jennings, Family Mustelidae (Weasels and relatives), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier, Handbook of the Mammals of the World, t. 1. Carnivores, Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 565-, ISBN 978-84-96553-49-1 (ang.).
  10. ↑ a b c d 20. Large Toothed Ferret-badger, s. 635–636, w: S. Larivière & A.P. Jennings, Family Mustelidae (Weasels and relatives), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier, Handbook of the Mammals of the World, t. 1. Carnivores, Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 565-, ISBN 978-84-96553-49-1 (ang.).
  11. ↑ a b c 18. Small Toothed Ferret-badger, s. 635, w: S. Larivière & A.P. Jennings, Family Mustelidae (Weasels and relatives), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier, Handbook of the Mammals of the World, t. 1. Carnivores, Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 565-, ISBN 978-84-96553-49-1 (ang.).
  12. ↑ a b S. Larivière & A.P. Jennings, Family Mustelidae (Weasels and relatives), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier, Handbook of the Mammals of the World, t. 1. Carnivores, Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 565-, ISBN 978-84-96553-49-1 (ang.).
  13. ↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: Melogale orientalis (Horsfield, 1821) Javan Ferret-badger. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-08-30]. (ang.).
  14. ↑ J.S. Zijlstra, ''Gulo orientalis'' Horsfield, 1821:pl. 15, Hesperomys project (Version 25.3.0), DOI: 10.5281/zenodo.7654755 [dostęp 2025-08-30] (ang.).
  15. ↑ 8. Wolverine, s. 627–628, w: S. Larivière & A.P. Jennings, Family Mustelidae (Weasels and relatives), [w:] D.E. Wilson & R.A. Mittermeier, Handbook of the Mammals of the World, t. 1. Carnivores, Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 565-, ISBN 978-84-96553-49-1 (ang.).
  16. ↑ F.N. Chasen. A handlist of Malaysian mammals: a systematic list of the mammals of the Malay Peninsula, Sumatra, Borneo and Java, including the adjacent small islands. „Bulletin of the Raffles Museum”. 15, s. 91, 1940. (ang.). 
  17. ↑ a b RMNH.MAM.33678.a. Naturalis Bioportal. [dostęp 2025-08-30]. (niderl. • ang.).
  18. ↑ RMNH.MAM.33678.b. Naturalis Bioportal. [dostęp 2025-08-30]. (niderl. • ang.).
  19. ↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 408, 1904. (ang.). 
  20. ↑ The Key to Scientific Names ↓, orientalis [dostęp 2025-08-30].
  21. ↑ The Key to Scientific Names ↓, sundaicus [dostęp 2025-08-30].
  22. ↑ A.V. Bochkov, External morphology of postembrionic stages of Lutrilichus javanicus (Acariformes: Chirodiscidae) from Melogale moschata (Carnivora: Mustelidae) from Vietnam, „Acarologia”, 58 (4), 2018, s. 763–772 (ang.).
  23. ↑ Hofmannová i inni, Eimeria melogale n. sp.(Apicomplexa: Eimeriidae) in the Javan ferret-badger (Melogale orientalis), „European Journal of Protistology”, 73, Elsevier, 2020, s. 125668 (ang.).
  24. ↑ a b Chris R. Shepherd, Observations of small carnivores in Jakarta wildlife markets, Indonesia, with notes on trade in Javan Ferret Badger Melogale orientalis and on the increasing demand for Common Palm Civet Paradoxurus hermaphroditus for civet coffee production, „Small Carnivore Conservation”, 47, 2012, s. 38–41 (ang.).

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ryjonos_jawajski&oldid=77798004”