Rytwiany

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rytwiany
Kościół przy klasztorze pokamedulskim
Kościół przy klasztorze pokamedulskim
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat staszowski
Gmina Rytwiany
Liczba ludności (2005) 1821
Strefa numeracyjna (+48) 15
Kod pocztowy 28–236[1]
Tablice rejestracyjne TSZ
SIMC 0805755
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Rytwiany
Rytwiany
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Rytwiany
Rytwiany
Ziemia50°31′45″N 21°12′20″E/50,529167 21,205556
Strona internetowa miejscowości

Rytwianywieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie staszowskim, w gminie Rytwiany[2].

W latach 1975–1998 miejscowość należała do województwa tarnobrzeskiego.

Położona nad rzeką Czarną Staszowską, 5 km na południowy wschód od Staszowa. Siedziba władz gminy Rytwiany.

Przez wieś przechodzi szlak turystyczny zielony zielony szlak turystyczny z Chańczy do Pielaszowa.

Współczesne części wsi[edytuj]

Poniżej w tabeli 1 integralne części wsi Rytwiany (0805755) z aktualnie przypisanym im numerem SIMC (zgodnym z Systemem Identyfikatorów i Nazw Miejscowości) z katalogu TERYT (Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju)[3].

Tabela 1. Integralne części wsi Rytwiany[2][4]
Identyfikator miejscowości Nazwa
miejscowości
Rodzaj
miejscowości
0805844 Golejów przysiółek
0805761 Kopaliny część wsi
0805778 Krutyczki część wsi
0805784 Niwy część wsi
0805790 Piaski część wsi
0805809 Pod Cegielnią część wsi
0805815 Podkłodzie część wsi
0805821 Poręby część wsi
0805838 Wycinek część wsi

Dawne części wsi – obiekty fizjograficzne[edytuj]

W latach 70. ubiegłego wieku przyporządkowano i opracowano spis lokalnych części integralnych dla Rytwian zawarty w tabeli 2.

Tabela 2. Wykaz urzędowych nazw miejscowych i obiektów fizjograficznych[5]
Nazwa wsi – miasta Nazwy części wsi
– miasta
Nazwy obiektów fizjograficznych
– charakter obiektu
I. Gromada RYTWIANY
  1. Rytwiany
  1. Glinki
  2. Golejów
  3. Klasztor
  4. Kopaliny
  5. Krutyczki
  6. Na Szosie
  7. Niwy
  8. Pałac
  9. Piaski
  10. Pod Cegielnią
  11. Pod Pałacem
  12. Podborze
  13. Podkłodzie
  14. Poręby
  15. Rytwiany-Folwark
  16. Rytwiany-Kolonia
  17. Skrzypiec
  18. Stawki
  19. Wiśniówka
  20. Wycinek
  21. Zarzecze
  1. Barani Kąt – pole
  2. Borek – las
  3. Chłopski Las – las
  4. Czarna – rzeka
  5. Hajdugi – pole
  6. Kopaliny – pole, łąka
  7. Krutyczki – pole
  8. Las Klasztorny – las
  9. Lotnisko – pole
  10. Moczydle – pole, łąka
  11. Na Zamku – pole
  12. Niwy – pole
  13. Piaski – pole
  14. Pluskawa – las, łąka
  15. Pniaki – pole
  16. Pod Cegielnią – pole, łąki
  17. Pod Kolejką – łąki
  18. Podborze – pole, las
  19. Podkłodzie – pole
  20. Poręby – łąki
  21. Rzemiakiew – pole
  22. Skrzypiec – las
  23. Stawki – pole, łąka
  24. Stawy – stawy
  25. Tatary – pole
  26. Torfowe Doły – jezioro
  27. Wzory – pole
  28. Zarzecze – pole
  29. Zugaje – pole
  30. Zwierzyniec – pole, nieużytki

Historia[edytuj]

Narożnik muru zamkowego ze skośną skarpą o dekoracji rombowej wykonanej z zendrówki[6]
Pałac w Rytwianach

Rytwiany mają bogatą historię, ściśle związaną z historią pobliskiego miasta Staszowa. Okolice Rytwian zamieszkane były przez ludzi od neolitu, czego świadectwem są znalezione na tym terenie kamienne siekierki.

Pierwszym udokumentowanym właścicielem wsi był w XIII wieku Piotr Bogoria Skotnicki. Na przestrzeni wieków kolejnymi właścicielami byli: Mikołaj z Kurowa, prymas Polski Wojciech Jastrzębiec, Jan Rytwiański, Mikołaj z Kurozwęk, Hieronim Łaski, Marcin Zaborowski, Tęczyńscy, Opalińscy, Lubomirscy, Potoccy, Radziwiłłowie.

Biskup Wojciech Jastrzębiec (a następnie arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski) wybudował w Rytwianach gotycki zamek obronny. Zamek wzniesiono w rozlewiskach rzeki Czarnej w latach 1425–1436. Służył on kolejnym właścicielom wsi i w pierwszej połowie XIX wieku nadal był użytkowany, pomimo częściowej ruiny. W 1629 roku właścicielem wsi w powiecie sandomierskim województwa sandomierskiego był Jan Magnus Tęczyński[7]. Warownię, zniszczoną w 1657 roku przez wojska księcia siedmiogrodzkiego Rakoczego, częściowo odbudowano, a w 1859 rozebrali ją Potoccy na materiał budowlany. Po zamku pozostał już tylko fragment (narożnik) jednej z baszt, wysoki na trzy piętra.

Za czasów Tęczyńskich Rytwiany stały się prawdziwym dworem magnackim i przeżywały najświetniejszy okres w swojej historii. W 1621 roku Jan Tęczyński sprowadził do Rytwian kamedułów, którzy wybudowali klasztor i kościół. W 1819 roku przeniesiono ich do Warszawy, a kościół klasztorny służy nielicznym okolicznym mieszkańcom jako kościół parafialny.

Ostatni właściciele wsi – Radziwiłłowie wybudowali na przełomie wieków XIX i XX własną rezydencję. W 2005 roku pałacyk, będący własnością Elektrowni Połaniec został wyremontowany i przeznaczony na hotel.

12 sierpnia 1893 roku w Rytwianach urodził się pułkownik dyplomowany piechoty Andrzej Bronisław Bruno Liebich.

Po uchwyceniu przyczółka baranowsko-sandomierskiego przez armię radziecką w 1944 roku Rytwiany stały się tymczasową siedzibą Kieleckiej Wojewódzkiej Rady Narodowej oraz Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego[8].

Zabytki[edytuj]

Ciekawostki[edytuj]

Ze względu na wyjątkowy urok okolicy klasztoru pokamedulskiego, nakręcono tam w 1973 roku IV i X odcinek serialu historycznego Czarne chmury. 28 września 2013 r. w refektarzu otwarto muzeum tego filmu. Zgromadzono w nim eksponaty wykorzystywane przy kręceniu serialu. W ogrodach przyklasztornych posadzono aleję osób związanych z filmem. Składają się na nią 22 drzewa podpisane imieniem i nazwiskiem danej osoby[9].

Ulice[edytuj]

Poniżej w tabeli 3 ulice będące integralną częścią wioski Rytwiany, z aktualnie przypasanym im numerem zgodnym z TERYT z katalogu ULIC[10].

Tabela 3. Ulice wchodzące w skład wioski na podstawie TERYT[10]
Symbol
ulicy
Nazwa ulicy Symbol
ulicy
Nazwa ulicy Symbol
ulicy
Nazwa ulicy Symbol
ulicy
Nazwa ulicy
00432 ul. Armii Krajowej 08828 ul. Kolejowa 14280 ul. Niwy 37318 ul. Artura Radziwiłła
00868 ul. Batalionów Chłopskich 09546 ul. Kościelna 15590 ul. Pałacowa 19491 ul. Sandomierska
01528 ul. Boczna 09582 ul. Tadeusza Kościuszki 15733 ul. Partyzantów 20254 ul. Słoneczna
02576 ul. Cegielnia 10009 ul. Krótka 16033 ul. Piaskowa 21073 ul. Staszowska
03839 ul. Długa 10562 ul. Kwiatowa 17011 ul. Polna 21970 ul. Szkolna
05726 ul. Golejowska 10898 ul. Leśna 17054 ul. Połaniecka 23795 ul. Wąska
08485 ul. Klasztorna 11596 ul. Łąkowa 17171 ul. Poprzeczna 23884 ul. Wesoła

Przypisy

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2014–03–09]. s. według wyboru.
  2. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013–02–15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014–03–09]. 
  3. TERYT – Katalog miejscowości (stan na: 2016-09-19) /w:/ Lista plików predefiniowanych. 19. września 2016 r.
  4. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  5. Por. Leon Kaczmarek (red. nauk. zeszytu), Witold Taszycki (red. nauk. wyd.): Urzędowe Nazwy miejscowości i obiektów fizjograficznych. 33. Powiat staszowski województwo kieleckie. Komisja ustalania nazw miejscowości i obiektów fizjograficznych (do użytku służbowego). Z: 33. Warszawa: Urząd Rady Ministrów. Biuro do Spraw Prezydiów Rad Nadzorczych, 1970, s. 47-48, 77-96.
  6. Zamki w Polsce 1984 ↓, s. 280,.
  7. Własność ziemska w powiecie sandomierskim w roku 1629, w:Przegląd Nauk Historycznych 2012, r. XI, Nr 2, s. 51.
  8. Początki władzy ludowej na Kielecczyźnie 1969 ↓, s. 62,.
  9. Grażyna Szlęzak-Wójcik: Jubileusz Czarnych Chmur w Pustelni Złotego Lasu. radio.kielce.pl, 28 września 2013.
  10. a b ULIC – Katalog ulic (stan na: 2010-09-02) /w:/ Lista plików predefiniowanych. 12 września 2010 r.

Bibliografia[edytuj]

  1. Kaczmarek Leon (red. nauk. zeszytu), Taszycki Witold (red. nauk. wyd.): Urzędowe Nazwy miejscowości i obiektów fizjograficznych. 33. Powiat staszowski województwo kieleckie. Komisja ustalania nazw miejscowości i obiektów fizjograficznych (do użytku służbowego). Z: 33. Warszawa: Urząd Rady Ministrów. Biuro do Spraw Prezydiów Rad Nadzorczych, 1970.
  2. Naumiuk Jan: Początki władzy ludowej na Kielecczyźnie. Lublin: 1969.
  3. Guerquin Bohdan: Zamki w Polsce. Warszawa: 1984.

Linki zewnętrzne[edytuj]