Rzeź gdańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Rzeź gdańska – eksterminacja mieszkańców Gdańska dokonana przez Krzyżaków 13 listopada 1308 roku.

Przyczyny[edytuj]

Krzyżacy już od dawna nosili się z zamiarem zajęcia Pomorza Grdańskiego wraz z głównym jego ośrodkiem Gdańskiem, groźnym konkurentem handlowym dla znajdującego się w rękach zakonnych Elbląga. Panowanie nad ujściem Wisły zapewniało krzyżakom szereg korzyści gospodarczych i politycznych, umacniało ich strategiczną pozycję w tej części Europy. Pierwsze ślady krzyżackich dążności zaborczych widać już w pokoju pomorsko-krzyżackim z 1253 roku, kiedy to Zakon uzyskał szereg zapisów nadających im pewne terytoria pomorskie. Począwszy od ugody milickiej z 1282 roku Zakon uzyskał na tej drodze ziemię gniewkowską, pierwsze zwarte terytorium na lewym brzegu Wisły. Chęć zajęcia Pomorza bardzo wyraźnie ujawniła się w dokumencie mistrza krajowego Helwiga von Goldbach z 1301 roku, wystawionego podczas chwilowej okupacji Gdańska, w którym przyrzekał mieszkańcom grodu i miasta zachowanie dotychczasowych przywilejów. Henrich von Plotzke stwierdził nieco później wobec namiestnika Łokieta na Pomorzu, księcia kujawskiego Kazimierza, bratanka Władysława Łokietka, że najchętniej sam posiadłby Pomorze. Rzeź gdańska była konsekwentnym krokiem na drodze zaboru Pomorza poprzez fizyczną likwidację polskiej załogi grodu i jej rodzin[1].

Sprowadzenie Krzyżaków do Gdańska[edytuj]

Pierwsza odsiecz krzyżacka[edytuj]

W 1301 r. Wisław II, książę Rugii, napadł na Gdańsk, będący wówczas pod panowaniem Wacława II, ówczesnego króla Polski. Wacław, nie będąc w stanie samodzielnie odeprzeć natarcia, zwrócił się o pomoc do Krzyżaków, którzy bezzwłocznie przybyli na miejsce i po pokonaniu Rugijczyków oddalili się, nie sprawiając problemów.

Najazd brandenburski i zajęcie Gdańska[edytuj]

Dość niestabilna sytuacja polityczna Pomorza Gdańskiego zwróciła uwagę margrabiego brandenburskiego, Ottona IV, który na przełomie sierpnia i września zajął Gdańsk. Gdańszczanie dobrowolnie oddali miasto w ręce najeźdźców, niezadowoleni z niekorzystnej dla nich polityki panującego wówczas Władysława Łokietka. Dodatkowo mieszczan zachęcał do zdrady ród Święców, nie otrzymawszy od władcy Polski obiecanego zwrotu kosztów, jakie ponieśli przy obronie Gdańska przed Rugijczykami i dodatkowo odsunięci od namiestnictwa Pomorza z powodu swojego proczeskiego nastawienia. Te pieniądze zgodził się zapłacić margrabia brandenburski. Było to ważne, ponieważ Świecowie, aby odeprzeć wojska Wisława, zaciągnęli pożyczkę u biskupa włocławskiego i zalegali z jej spłatą[2]. Sędzia pomorski Bogusza miał zbyt mało sił, by odeprzeć brandenburski najazd. W tym stanie rzeczy zwrócił się do bawiącego w Małopolsce Łokietka o pomoc. Ten nie mógł jej udzielić, ponieważ był zajęty sprawami ruskimi. Za jego zgodą zwrócił się więc do krzyżaków. Krajowy mistrz pruski, Heinrich von Plotzke skwapliwie zgodził się na jej udzielenie i wysłał oddział pod dowództwem Guntera von Schwarzburga. Z chwilą nadejścia posiłków krzyżackich Brandenburczycy wycofali się zatrzymując jedynie ziemię słupską i sławieńską. Wedle umowy z Boguszą krzyżacy otrzymali do dyspozycji połowę grodu gdańskiego, lecz z chwilą ustąpienia Brandenburczyków ich pobyt w Gdańsku był zbędny. Niemniej krzyżacy pozostali na grodzie i podstępem zagarnęli jego całość usuwając polską załogę do miasta. Po opanowaniu grodu krzyżacy przystąpili 13 listopada do zajęcia samego miasta i opanowali je przy pomocy nielicznego odłamu niemieckiego mieszczaństwa, które w większości było Zakonowi nieprzychylne (konkurencja handlowa Elbląga). Po zajęciu Gdańska krzyżacy dokonali w nim rzezi swoch przeciwników. Ofiarą rzezi padli przede wszystkim rycerze polscy, wśród których znaleźli się także byli członkowie załogi grodowej oraz ich rodziny i część mieszczan. Pozostała część mieszczan miasta lokacyjnego została wypędzona a samo miasto spalone.[3]

Liczba ofiar[edytuj]

Dwa ówczesne źródła historyczne podają skrajnie różne liczby co do liczby ofiar. Według bulli papieskiej, wydanej w 1310 roku, zginęło 10 tys. osób, według samych Krzyżaków - tylko 16 mieszkańców. Niektórzy współcześni historycy sądzą, że w rzezi zginęło kilka tysięcy Gdańszczan[2], choć ustalenie − nawet w przybliżeniu − liczby ofiar nie jest dziś możliwe. Można przyjąć, że zginęło nie mniej niż kilkadziesiąt i nie więcej niż kilkaset osób, co jest liczbą bardzo wysoką zważywszy, że Gdańsk miał wówczas kilka tysięcy mieszkańców[4].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. "Historia Gdańska" pod red. Edmunda Cieślaka, tom I do 1454 roku, Gdańsk 1985, s. 327-330
  2. a b Artykuł poświęcony Rzezi Gdańskiej w portalu dziedzictwo.polska.pl.
  3. "Historia Gdańska" pod red. Edmunda Cieślaka, tom I do roku 1454, Gdańsk 1985, s. 323-324
  4. K. Jasiński, s.324.

Bibliografia[edytuj]

  • Kazimierz Jasiński: Historia Gdańska do roku 1454: Utrata Gdańska przez państwo polskie. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1978.
  • Kronika Oliwska Starsza
  • Rzeź i zniszczenie Gdańska przez Krzyżaków w 1308 roku, Błażej Śliwiński
  • Historia Gdańska Paul Simson

Linki zewnętrzne[edytuj]