Rzepedź

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rzepedź
Cerkiew w Rzepedzi
Cerkiew w Rzepedzi
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat sanocki
Gmina Komańcza
Wysokość 430 m n.p.m.
Liczba ludności (2010) 1400
Strefa numeracyjna (+48) 13
Kod pocztowy 38-542
Tablice rejestracyjne RSA
SIMC 0354420
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Rzepedź
Rzepedź
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Rzepedź
Rzepedź
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Rzepedź
Rzepedź
Ziemia 49°22′27″N 22°06′45″E/49,374167 22,112500
Strona internetowa miejscowości
Rzepedź na mapie Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1938 roku
Tablica w Rzepedzi upamiętniająca pobyt Wincentego Pola w Bieszczadach i Beskidzie Niskim
Kombinat drzewny w Rzepedzi – drewno czeka na rozładunek

Rzepedźwieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie sanockim, w gminie Komańcza, na pograniczu Beskidu Niskiego i Bieszczadów. Składa się z dwóch części: historycznej w dolinie potoku Rzepedka oraz późniejszej, przemysłowej u zbiegu rzek Osławy i Osławicy. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego. Przez wieś przebiega droga wojewódzka nr 892. Nazwa wsi wywodzi się z języka Wołochów - repede znaczy szybki, bystry potok.

Historia[edytuj]

Rzepedź lokowano jako wieś królewską w 1526 na mocy przywileju wydanego przez starostę sanockiego Mikołaja Wolskiego. Z tego roku pochodzi też wzmianka o pierwszej cerkwi we wsi. W 1565 obrabiano tu 22 łany kmiece oraz po 1 łanie popa i kniazia. W 1657 w trakcie swojego pochodu przez Karpaty wieś najechał i zniszczył Jerzy Rakoczy. Po spustoszeniu wsi obrabiano tu 2,5 łana ziemi.

Wieś należała do ziemi sanockiej wchodzącej w skład województwa ruskiego. W wyniku I rozbioru Polski znalazła się w zaborze austriackim, w cyrkule leskim, a następnie sanockim.

Po rozbiorach Rzepedź należała do dóbr rządowych. Na początku XIX w. kupił ją Jan Kanty Podolecki. Przed przybyciem do Rzepedzi przebywał w Lesku w majątku Wincentego Krasickiego, gdzie spędził dzieciństwo i młodość. Po jego śmierci, przeniósł się wraz z rodzicami do Rzepedzi. Tu mieszkał przez kolejne 20 lat, badając kulturę Łemków i prowadząc działalność społeczno-polityczną oraz zarządzając majątkiem w Rzepedzi. Dwór w Rzepedzi stał się miejscem ożywionego życia towarzyskiego i schronienia dla powstańców i emisariuszy. Na podstawie miejscowego podania napisał powieść; "Hnatowe Berdo" i "Elegię na śmierć wieszcza z Miodobrodu Tymona Zaborowskiego".

W 1824 wybudowano, a następnie dwa lata później konsekrowano zachowaną do dziś cerkiew greckokatolicką pw. św. Mikołaja. W 1896 cerkiew przebudowano i odnowiono.

Po 1832 wieś nabył Stanisław Niezabitowski, oficer wojsk polskich, który po upadku powstania listopadowego osiadł tu na resztę życia[1]. W 1876 pochowany na cerkiewnym cmentarzu. Nagrobek zachowany do dziś.

W 1872 wybudowano przez wieś linię kolejową Nowy ZagórzŁupków.

W 1889 we wsi znajdowało 117 domostw (775 mieszkańców: 712 grekokatolików, 42 żydów, 21 rzymskich katolików)[2].

W czasie I wojny światowej w okolicach toczyły się ciężkie walki. Od listopada 1918 do stycznia 1919 wieś znajdowała się na na terenie Republiki Komańczańskiej.

Według spisu z 1921 było tu 141 domów i 817 mieszkańców (w tym 745 grekokatolików, 44 rzymskich katolików, 28 żydów). W 1938 – 126 domów.

W latach 20. XX w. Jan syn Stanisława Potockiego z Rymanowa wybudował linię kolejki wąskotorowej o długości ok. 10 km obejmującej Rzepedź-Duszatyn-Mików. Służyła do transportu drewna.

Rzepedź stanowiła garnizon macierzysty Batalionu KOP "Komańcza".

Po II wojnie światowej wieś wysiedlono w ramach akcji "Wisła". Pozwolono zostać tylko kilku rodzinom zatrudnionym na kolei. Cerkiew upaństwowiono i przekazano pod zarząd łacińskiej parafii w Komańczy. Po 1956 cześć dawnych mieszkańców powróciła. Na początku lat 60. XX w. powstały w Rzepedzi Bieszczadzkie Zakłady Przemysłu Drzewnego. Fabryka produkowała m.in. płyty wiórowe i sztuczny dym wędzarniczy. Zatrudniała ok. 700 osób (obok zakładu wybudowano osiedle pracownicze). Wraz z budową Zakładów zaplanowano odbudowę i rozbudowę kolejki wąskotorowej. Przedwojenną linię przedłużono z Mikowa do Smolnika oraz połączono z drugą linią Nowy Łupków-Majdan. Kolejka dowoziła surowiec do fabryki. W latach 90. XX w. Zakłady zlikwidowano.

W 1982 wybudowano katolicki kościół parafialny pw. Błogosławionego Maksymiliana Kolbego. W 1987 cerkiew pw. św. Mikołaja powróciła do parafii greckokatolickiej w Komańczy.

Zabytki[edytuj]

.

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • Krukar, Olszański i in.: Bieszczady. Przewodnik. Wyd. XIII. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Rewasz", 2012, s. 350.
  • Kryciński Stanisław.: Cerkwie w Bieszczadach. Wyd. III. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Rewasz", 2005, s. 187-190.

Linki zewnętrzne[edytuj]