Rzodkiewnik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rzodkiewnik
Ilustracja
Morfologia (rzodkiewnik pospolity)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad różowe
Rząd kapustowce
Rodzina kapustowate
Rodzaj rzodkiewnik
Nazwa systematyczna
Arabidopsis (de Candolle) Heynhold
F. Holl and G. Heynhold, Fl. Sachsen. 1: 538. 1842[2]
Typ nomenklatoryczny
A. thaliana (Linnaeus) Heynhold
Synonimy
  • Cardaminopsis (C. A. Meyer) Hayek
  • Hylandra Á. Löve[3]

Rzodkiewnik (Arabidopsis Heynh.) – rodzaj roślin należący do rodziny kapustowatych. Obejmuje 10[2]–11[4] gatunków. Rośliny te występują w Europie i tylko Arabidopsis arenicola rośnie endemicznie w Ameryce Północnej[2]. W Polsce rosną dwa gatunki tradycyjnie tu włączane: rzodkiewnik pospolity (A. thaliana) i rzodkiewnik szwedzki (A. suecica)[5] oraz cztery gatunki, dawniej wyodrębniane w rodzaju rzeżusznik i dlatego noszące zwyczajowe nazwy: rzeżusznik Hallera (A. halleri), rzeżusznik piaskowy (A. arenosa), rzeżusznik skalny (A. lyrata subsp. petraea) i rzeżusznik tatrzański (A. neglecta)[5][4].

Rzodkiewnik pospolity jest wykorzystywany jako organizm modelowy w genetyce do identyfikacji, poznania usytuowania i mechanizmu działania rozmaitych genów. Walorami gatunku sprzyjającymi tej funkcji są: niewielkie rozmiary, krótki cykl rozwojowy, samopylność, stosunkowo niewielki genotyp, dzięki czemu sekwencja nukleotydów w genomie tego gatunku została poznana już w 2000 roku[6].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Jednoroczne, dwuletnie i wieloletnie rośliny zielne, czasem z rozłogami i drewniejącą szyją korzeniową. Pędy rozgałęziające się u nasady z łodygami prosto wzniesionymi lub podnoszącymi się, owłosione lub nagie, zwłaszcza w górnej części. Włoski proste, proste i rozgałęzione[3][2].
Liście
Odziomkowe skupione w rozetę przyziemną, zwykle ogonkowe, całobrzegie, ząbkowane lub pierzasto wcinane. Liście łodygowe siedzące o blaszce całobrzegiej, ząbkowanej lub rzadziej lirowatej[2][3].
Kwiaty
Zebrane w grona nie wydłużające się podczas owocowania. Szypułki kwiatowe cienkie, wzniesione, odstające lub nieznacznie odgięte w dół. Działki kielicha owalne, prosto wzniesione lub podnoszące się, czasem skrajna para nieco rozszerzona woreczkowato u nasady. Płatki korony białe, lawendowe lub różowawe. Pręcików sześć, prosto wzniesionych, słabo czterosilnych. Zalążnia górna z 15–80 zalążkami w każdej z dwóch komór, szyjka słupka do 1 mm długości, znamię główkowate[3][2].
Owoce
Walcowate lub spłaszczone równowąskie łuszczyny zawierające liczne nasiona[3][2].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Ujęcie taksonomiczne rodzaju Arabidopsis było przez długi czas przedmiotem kontrowersji. Jeszcze w 1999 proponowano szerokie ujęcie rodzaju obejmujące 50 gatunków. Powodem było opieranie diagnozy rodzaju na cechach morfologicznych, takich jak obecność gwiazdkowatych włosków, równowąskiej łuszczyny i budowie liścieni. Okazało się, że cechy te ewoluowały kilkukrotnie w obrębie rodziny kapustowatych i krytyczna analiza danych molekularnych ujawniła polifiletyczny charakter taksonu w szerokim ujęciu[2].

W niektórych bardzo szerokich ujęciach taksonomicznych rodzaj Arabidopsis wraz m.in. z Cardaminopsis włączany jest do rodzaju gęsiówka (Arabis)[7].

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system system APG IV z 2016)

Rodzaj z rodziny kapustowatych (Brassicaceae), rzędu kapustowców (Brassicales), kladu różowych (rosids) w obrębie okrytonasiennych (Magnoliophyta)[1].

Wykaz gatunków[4][2]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-11-10].
  2. a b c d e f g h i Ihsan A. Al-Shehbaz: Arabidopsis (de Candolle) Heynhold. W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2018-06-13].
  3. a b c d e Arabidopsis Heynhold. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2018-06-13].
  4. a b c Arabidopsis. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2018-06-13].
  5. a b Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular Plants of Poland - A Checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 1995. ISBN 83-85444-38-6.
  6. Murray W. Nabors: Introduction to Botany. San Francisco, Boston, New York: Universtity of Mississippi, 2004, s. 270.
  7. Brassicaceae Genera. [dostęp 2018-06-13].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]