To jest dobry artykuł

Sądecki Park Etnograficzny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sądecki Park Etnograficzny
Oddział Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu
Ilustracja
Fragment skansenu
Państwo  Polska
Miejscowość Nowy Sącz
Adres ul. B. Wieniawy-Długoszowskiego 83 b
Data założenia 1975
Zakres zbiorów skansen
Położenie na mapie Nowego Sącza
Mapa lokalizacyjna Nowego Sącza
Sądecki Park Etnograficzny
Sądecki Park Etnograficzny
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Sądecki Park Etnograficzny
Sądecki Park Etnograficzny
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Sądecki Park Etnograficzny
Sądecki Park Etnograficzny
Ziemia49°36′56,599″N 20°44′03,131″E/49,615722 20,734203
Strona internetowa

Sądecki Park Etnograficzny w Nowym Sączuskansen regionalny prezentujący architekturę drewnianą i tradycyjną kulturę ludową historycznej Sądecczyzny. Region ten obejmuje cztery grupy etnograficzne: Lachów Sądeckich, zachodnią część Pogórzan, Górali Sądeckich i Łemków Nadpopradzkich.

Teren parku[edytuj | edytuj kod]

Ekspozycja główna[edytuj | edytuj kod]

Chałupa posła Wincentego Myjaka po przebudowie w 1922 r.

Na ok. 20 hektarowym obszarze parku znajduje się 68 obiektów, zgrupowanych w kilkunastu zespołach. Jest to 9 wielobudynkowych zagród chłopskich, 4 zagrody jednobudynkowe, XVII-wieczny dwór szlachecki, folwark dworski, XVIII-wieczna cerkiew łemkowska, fragment osady Cyganów Karpackich, luźno stojące budynki przemysłu wiejskiego (kuźnia, olejarnia, wiatrak itp.), mała architektura (kapliczki, krzyże przydrożne, studnie, pasieki, suszarnie owoców itp.)[1][2] W większości obiektów znajduje się stała ekspozycja wnętrz mieszkalnych, gospodarczych i przemysłowych, zróżnicowanych chronologicznie, majątkowo i społecznie[1][2]. Odtworzone zostały stare, wiejskie warsztaty rzemieślnicze. Wiedzę o kulturze regionu wzbogacają ponadto tematyczne wystawy etnograficzne: „Izba weselna” i wystawa maziarstwa łemkowskiego. Ekspozycje wnętrz obejmują łącznie 58 pomieszczeń. Charakter tradycyjny ma również zieleń i całe otoczenie zagród[1][2].

Miasteczko Galicyjskie[edytuj | edytuj kod]

Sektor Sądeckiego Parku Etnograficznego „Miasteczko Galicyjskie” jest rekonstrukcją galicyjskiej, małomiasteczkowej zabudowy z przełomu XIX i XX wieku[3][4]. Miasteczko Galicyjskie, w odróżnieniu od pozostałych części Sądeckiego Parku Etnograficznego, stanowi przede wszystkim zaplecze konferencyjne, hotelowe, gastronomiczne, handlowe, a także wystawiennicze dla istniejącego muzeum skansenowskiego, gdzie znajdują się oryginalne obiekty przeniesione z różnych stron Sądecczyzny[3][4].

Miasteczko Galicyjskie zlokalizowane jest na terenie osiedla Piątkowa w Nowym Sączu, docelowo stanowi główne wejście do Sądeckiego Parku Etnograficznego[3][4].

Budowa budynków została ukończona na przełomie marca i kwietnia 2011 roku, a oficjalna inauguracja odbyła się 2 maja 2011 roku[5].

Obiekty[edytuj | edytuj kod]

W Miasteczku Galicyjskim znajduje się 20 obiektów (rekonstrukcji). Budowę wszystkich obiektów zakończono 2 maja 2011 roku.

Ratusz
C.k. urząd pocztowy i studnia miejska

Obiekty w Miasteczku Galicyjskim obejmują:

  • ratusz – wzorowany na niezrealizowanym projekcie ratusza starosądeckiego; jego zewnętrzny kształt wykonany został według archiwalnych rysunków; w ratuszu znajdują się m.in. sala konferencyjna, czytelnia, pokoje gościnne i galeria obrazów
  • atelier fotografa i pracownia zegarmistrza – rekonstrukcja niezachowanego budynku ze Starego Sącza; był to drewniany, a następnie otynkowany dom mieszczański, wybudowany w połowie XIX wieku, rozebrany w 2003 roku; jego czterospadowy dach był chroniony gontem; w budynku znajduje się dawny zakład zegarmistrzowski oraz atelier fotograficzny
  • dwór szlachecki z Łososiny Górnej – mieści się w nim Biblioteka Specjalistyczna przy Muzeum Okręgowym
  • pracownia garncarza – wzorowana na zachowanym budynku ze Starego Sącza
  • replika budynku Ochotniczej Straży Pożarnej z Lipinek k/Gorlic – wieżyczka do suszenia węży jest wzorowana na remizie z Biegonic; „oryginał” postawiono w Lipinkach już po I wojnie światowej; obecnie znajduje się w skansenie w Sanoku
  • kapliczka Św. Floriana – wzorowana na kapliczce z Zakliczyna
  • rekonstrukcja żydowskiej karczmy – serwuje się w niej tradycyjne potrawy narodów, które zamieszkiwały dawne Austro-Węgry
  • recepcja – urządzona w rekonstrukcji nowosądeckiego budynku mieszkalnego, drewnianego, rozebranego w latach 1971/72
  • rekonstrukcja niezachowanego budynku z Krościenka n/Dunajcem – rozebranego pod koniec XX wieku; wnętrze urządzone w stylu dawnego lombardu, można w nim kupić pamiątki ze skansenu
  • sklep i warsztat sznycerza – na podstawie zachowanego budynku w Krościenku
  • tzw. „Galeria Paszyńska” – w galerii urządzono wystawy malarstwa na szkle oraz współczesnej rzeźby ludowej; w sieni odbywają się pokazy amatorskich artystów, m.in. z ośrodka sztuki ludowej w Paszynie; budynek jest repliką budynku z Krościenka
  • rekonstrukcja niezachowanego budynku z Lanckorony – w budynku odtworzono wygląd dawnej apteki i wyposażenie gabinetu dentystycznego
  • replika niezachowanego budynku z Czchowa – w którym urządzono pracownię krawiecką oraz mieszkanie
  • „Cukiernia Lwowska” – replika budynku z Ciężkowic, gdzie można kupić wyroby cukiernicze oraz piekarskie
  • urząd pocztowy z okresu późnej monarchii austro-węgierskiej – urządzony w budynku-rekonstrukcji z Lipnicy Murowanej
  • sklep kolonialny – kopia budynku z Zakliczyna, w którym można kupić produkty spożywcze
  • magiel i fryzjer – rekonstrukcja mieszczańskiego domu z Zakliczyna
  • posterunek żandarmerii – rekonstrukcja budynku z Zakliczyna; używany przez służby ochrony
  • studnia miejska
  • kapliczka św. Jana Nepomucena – kopia czchowskiej kapliczki

Sektor Kolonistów Józefińskich[edytuj | edytuj kod]

Ten sektor Sądeckiego Parku Etnograficznego prezentuje kulturę kolonistów józefińskich zwanych Niemcami Galicyjskimi (kolonizacja józefińska)[6]. W latach 1781–1786 zostali sprowadzeni do Galicji przez cesarza Józefa II[6].

Niemieccy osadnicy przybyli z krajów w środkowych Niemczech, głównie z Palatynatu, Hesji i Nassau (obecnie są to tereny dwóch krajów związkowych RFN-u; Hesji oraz Nadrenii-Palatynatu, których głównymi miastami są Frankfurt nad Menem i Moguncja)[6]. Zostali oni sprowadzeni do Galicji w latach 1781–1786, przez cesarza Austrii Józefa II, na mocy jego specjalnego rozporządzenia[6]. Emigrowali w poszukiwaniu lepszego życia, zachęceni perspektywą otrzymania ziemi oraz dotacją finansową, której udzielano ochotnikom ze skarbu cesarskiego[6]. Osady położono w okolicach Nowego Sącza na terenach konfiskowanych dóbr królewskich i klasztornych, głównie pośród Lachów Sądeckich – rdzennie polskiej grupy etnograficznej[6]. Kolejne pokolenia kolonistów w znacznym stopniu uległy polonizacji[6]. Ci, którzy uważali się nadal za Niemców, zostali w 1944 roku zmuszeni przez władze hitlerowskie do emigracji na zachód i znaleźli się poza nową granicą na Odrze i Nysie[6]. Po nich pozostały, podobnie jak po wysiedlonych później Łemkach, nietypowa architektura budynków oraz ich układów, kształtowanych odmiennie niż w sąsiednich wsiach polskich[6].

Sektor Kolonistów Józefińskich zlokalizowany jest na terenie osiedla Piątkowa w Nowym Sączu, wzdłuż drogi łączącej starą część Sądeckiego Parku Etnograficznego z Miasteczkiem Galicyjskim[6]. Sektor ten składa się z rekonstrukcji trzech murowanych zagród z Gołkowic Dolnych, z przełomu XVIII i XIX wieku. Zagroda posiada podwórze, zamknięte z dwóch stron budynkiem mieszkalnym i spichlerzem, a od strony drogi wysokim murem z charakterystyczną bramą wjazdową i furtką wejściową[6].

Na końcu ekspozycji dotyczącej kolonistów józefińskich usytuowano oryginalny kościół ewangelicki z 1809 roku. Pierwotnie znajdował się w Stadłach, następnie po II wojnie światowej został przeniesiony do Świniarska, a po pożarze w 2003 przeniesiono go do Sądeckiego Parku Etnograficznego, gdzie będzie pełnił funkcję sakralną jako zbór ewangelicki[6].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Skansen regionalny - Sądecki Park Etnograficzny (pol.). [dostęp 2011-08-09].
  2. a b c Więcej o Sądeckim Parku Etnograficznym (pol.). [dostęp 2011-08-09].
  3. a b c Miasteczko Galicyjskie - wykaz budynków (pol.). [dostęp 2011-08-09].
  4. a b c Miasteczko Galicyjskie (pol.). [dostęp 2011-08-09].
  5. Miasteczko Galicyjskie całkiem jak sto lat temu (pol.). Gazeta.pl. [dostęp 2011-08-09].
  6. a b c d e f g h i j k l Sektor Kolonistów Niemieckich (Józefińskich) (pol.). [dostęp 2011-08-09].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]