Sęp bengalski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sęp bengalski
Gyps bengalensis[1]
(Gmelin, 1788)
Sęp bengalski
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada neognatyczne
Rząd szponiaste
Rodzina jastrzębiowate
Podrodzina jastrzebie
Plemię Gypini
Rodzaj Gyps
Gatunek sęp bengalski
Synonimy
  • Vultur bengalensis Gmelin, 1788[2]
  • Pseudogyps bengalensis Sharpe, 1873[3]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 CR pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Czerwony – zasięg G. bengalensis

Sęp bengalski (Gyps bengalensis) – gatunek dużego ptaka padlinożernego z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae). Występuje w południowo-wschodniej Azji. Krytycznie zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj]

Po raz pierwszy gatunek opisał Johann Friedrich Gmelin w 1788. Holotyp pochodził z Bengalu (Indie). Gmelin przydzielił sępowi bengalskiemu nazwę Vultur bengalensis[2]; obecnie (2015) akceptowana przez Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny nazwa to Gyps bengalensis[5]. Blisko spokrewniony z sępem bengalskim jest sęp afrykański (G. africanus), który niekiedy bywa wydzielany wraz z G. bengalensis do rodzaju Pseudogyps ze względu na posiadanie przeważnie 12, a nie 14, sterówek[2]. Sęp bengalski jest monotypowy[5][2].

Morfologia[edytuj]

Długość ciała wynosi blisko 76–93 cm, rozpiętość skrzydeł 205–220 cm, masa ciała – 3500–6000 g[2]. Według G. G. Gray'a (1888) długość skrzydła to około 58,5–60 cm, ogona – 25,5–28 cala, dzioba – 8 cm, a skoku – 10,5 cm. Upierzenie wierzchu ciała czarnoszare, od spodu – ciemnobrązowe, pióra mają wąskie, żółtobrązowe paski. Niższa część grzbietu i kuper są białe[3] (w języku angielskim sęp bengalski zwie się właśnie White-rumped vulture (lub White-backed), co dosłownie oznacza sępa o białym kuprze/grzbiecie[2][5]). U nasady szyi można dostrzec kołnierz z rzadko rozmieszczonych, białawych piór. Na wierzchu głowy i z tyłu szyi rosną jedynie brązowe pióra szczeciniaste. Lotki, sterówki oraz pióra okrywające wole są czarne, pokrywy podskrzydłowe białe. Tęczówka czerwonobrązowa, nogi i stopy szare, woskówka w kolorze czarnego rogu[3], dziób srebrzysty[6].

Zasięg występowania[edytuj]

Sęp bengalski zamieszkuje południowo-wschodnią Azję. Zasięg występowania rozciąga się od południowo-wschodniego Iranu, Afganistanu (prawdopodobnie brak tam osiadłych osobników) i Pakistanu na wschód po Indie, Nepal[2], Bhutan, Mjanmę, Bangladesz, Kambodżę, Laos i południowy Wietnam. Możliwe, że w południowych Chinach i Malezji wymarł. Status w Pakistanie i Afganistanie niepewny. W środku lat 90. XX wieku rozpoczął się proces niezwykle szybkiego spadku populacji sępa bengalskiego, nawet do 99%. Jednak według danych z 2012 w Indiach i Nepalu spadek populacji został zahamowany, a może i nawet odwrócony[7].

Ekologia[edytuj]

Środowiskiem życia sępów bengalskich są w większości otwarte równiny, rzadziej tereny pagórkowate i świetliste lasy je porastające[7]; także w okolicach wsi, miast, również parki. Pożywienie stanowi padlina, szczególnie bydła[2]. Regularnie żeruje w towarzystwie innych sępów, zwłaszcza sępa indyjskiego (G. indicus)[2]. Zjada zarówno świeże truchło, jak i już gnijące[7]. W miejscach żerowania, odpoczynku lub przy gniazdach sępy bengalskie odzywają się chrząknięciami, rechotami, piskami i sykami[2]. Parsowie zamieszkujący Bombaj pozostawiają ciała zmarłych na wieży milczenia mieszczącej się na Malabar Hill, by zjadły je sępy (w tym właśnie G. bengalensis)[6].

Lęgi[edytuj]

Okres lęgowy trwa od listopada do marca. Sępy bengalskie gniazdują zarówno samotnie, jak i w małych koloniach w skupiskach drzew[2]. Gniazda umieszczone są w liczbie do 15 na jednym drzewie, znajdują się 2–28 m nad ziemią. Samica składa jedno jajo[6] (według G. R. Gray'a mogą zdarzyć się 2 jaja w lęgu[3]) o pozbawionej połysku, białej skorupce[3]. Inkubacja trwa około 2 miesiące. Kolejne 2–3 miesiące młode spędzają w gnieździe[6].

Status i zagrożenia[edytuj]

IUCN uznaje sępa bengalskiego za gatunek krytycznie zagrożony (CR, Critically Endangered) nieprzerwanie od 2000; wcześniej, w 1994 otrzymał klasyfikację NT (Near Threatened; bliski zagrożenia), a w 1988 – LC (Least Concern, najmniejszej troski). Za gwałtowny spadek populacji odpowiada diklofenak. Używany do leczenia bydła jest spożywany przez sępy podczas jedzenia padliny. Powoduje u ptaków niewydolność nerek i w rezultacie śmierć przez odkładanie się kwasu moczowego w organach wewnętrznych. W latach 2000–2007 w Indiach co roku populacja malała średnio o 43,9%. W latach 2002–2009 co roku ubywało średnio 14% sępów bengalskich. W Bangladeszu w latach 2008-2009 i 2011-2012 łącznie populacja G. bengalensis zmniejszyła się o 60%. W Indiach i Nepalu (dane z 2012) trend spadkowy zwolnił, a być może populacja wzrasta. W Kambodży diklofenak nie jest używany, dzięki czemu ten kraj stanowi ważną ostoję dla sępów bengalskich; w 2008 naliczono ich w Kambodży 171. Możliwe, że od 2004 roku populacja w Kambodży rośnie lub przynajmniej utrzymuje się na jednym poziomie. Według badań z 2006 i 2007 w Birmie żyło wówczas 67 sępów bengalskich[7].

Przypisy

  1. Gyps bengalensis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e f g h i j k Clark, W.S., Christie, D.A. & Kirwan, G.M.: White-rumped Vulture (Gyps bengalensis). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2015. [dostęp 21 grudnia 2015].
  3. a b c d e G. R. Gray: The avifauna of British India and its dependencies : a systematic account, with descriptions of all the known species of birds. 1888, s. 8.
  4. Gyps bengalensis. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  5. a b c F. Gill & D. Donsker: New World vultures, Secretarybird, kites, hawks & eagles. IOC World Bird List (v5.4). [dostęp 21 grudnia 2015].
  6. a b c d Asian white-backed vulture fact file. ARKive. [dostęp 21 grudnia 2015].
  7. a b c d White-rumped Vulture Gyps bengalensis. BirdLife International. [dostęp 21 grudnia 2015].