Sęp białogłowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sęp białogłowy
Trigonoceps occipitalis[1]
(Burchell, 1824)
Sęp białogłowy
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd szponiaste
Rodzina jastrzębiowate
Podrodzina jastrzebie
Plemię Gypini
Rodzaj Trigonoceps[2]
Lesson, 1842
Gatunek sęp białogłowy
Synonimy
  • Vultur occipitalis Burchell, 1824[3]
  • Aegypius occipitalis (Burchell, 1824)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 CR pl.svg

Sęp białogłowy[5] (Trigonoceps occipitalis) – gatunek dużego ptaka padlinożernego z rodziny jastrzębiowatych, jedyny przedstawiciel rodzaju Trigonoceps[5][6].

Taksonomia[edytuj]

Po raz pierwszy gatunek opisał William John Burchell w 1824. Holotyp pochodził z Botswany. Autor nadał nowemu gatunkowi nazwę Vultur occipitalis[3]. Obecnie (2016) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza sępa białogłowego w monotypowym rodzaju Trigonoceps. Uznaje go za gatunek monotypowy[6]. Niektórzy autorzy umieszczają sępa białogłowego w rodzaju Aegypius, wraz z sępem kasztanowatym (A. monachus), sępem łysym (Sarcogyps calvus) i sępem uszatym (Torgos tracheliotos)[3].

Morfologia[edytuj]

Długość ciała wynosi 72–85 cm, masa ciała 3300–5300 g (średnia 4260 g), rozpiętość skrzydeł 207–230 cm[3]. Upierzenie głównie czarniawo-białe. Nogawice białe, pierś czarna[7].

Zasięg występowania[edytuj]

Sępy białogłowe zamieszkują obszar od Senegambii na wschód po Erytreę (w tym Dahlak), Etiopię i Somalię, dalej na południe po Namibię, północno-wschodnią Południową Afrykę i Suazi[3].

Ekologia i zachowanie[edytuj]

Środowiskiem życia sępów białogłowych są suche zadrzewienia na niskich wysokościach n.p.m.; unikają półpustynych skupisk ciernistych roślin. W Etiopii odnotowywane były do 4000 m n.p.m., w Kenii prawdopodobnie występują do 3000 m n.p.m. Zazwyczaj unikają ludzkich siedlisk. Zwykle latają na niższych wysokościach w porównaniu do innych sępów i często pierwsze pojawiają się przy padlinie. Możliwe, że okazjonalnie poluje[7]. Odbiera również zdobycz innym ptakom (kleptopasożytnictwo)[8].

Lęgi[edytuj]

Okres składania jaj zwykle przypada na porę suchą[3]. Do 61% par (dane z początku lat 90. XX wieku) nie przystępuje w danym roku do lęgów. Przeważnie gniazdo ulokowane jest na akacji lub baobabie[7]. Jest to platforma z gałęzi; znajduje je samiec, a samica spaja w całość. Gniazdo wyściełane jest suchą trawą[8]. W zniesieniu 1 jajo[7]. Wysiadują oba ptaki z pary; inkubacja twa 55–56 dni. Przez pierwsze 50–60 dni życia młode jest pod stałą opieką jednego z rodziców; po tym okresie jest już zostawiane samo w gnieździe. W wieku około 115 dni młode opuszcza gniazdo[8].

Status[edytuj]

IUCN uznaje sępa białogłowe za gatunek krytycznie zagrożony (CR, Critically Endangered). Wcześniej, w latach 2007–2012 uznawany był za narażonego (VU, Vulnerable), a przed 2004 uznawany był za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern). Liczebność gatunku spada w bardzo drastycznym tempie (stan w 2015). Do zmniejszenia się liczebności przyczyniają się głównie: spadek liczebności średniej wielkości ssaków, w tym kopytnych i przekształcanie środowiska życia tych sępów. Dodatkowo populacja uszczuplana jest przez przypadkowe zatrucia (w tym w pułapkach zastawianych na duże ssaki mięsożerne, jak lwy i hieny, oraz zatrucia karbofuranem, zwłaszcza we wschodniej Afryce) oraz wpadanie ptaków w pułapki zakładane na szakale na niewielkich farmach. W RPA części sępów białogłowych wykorzystuje się w medycynie naturalnej, a w Zambii w czarostwie. Gniazdujące ptaki mogą porzucać swoje gniazda wskutek niepokojenia przez ludzi. W przyszłości zagrożenie może stanowić diklofenak stosowany w leczeniu bydła[7].

Przypisy

  1. Trigonoceps occipitalis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Trigonoceps. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2 stycznia 2011]
  3. a b c d e f Kemp, A.C., Kirwan, G.M., Christie, D.A. & Sharpe, C.J.: White-headed Vulture (Trigonoceps occipitalis). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [dostęp 15 października 2016].
  4. Trigonoceps occipitalis. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  5. a b Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Plemię: Gypini Blyth, 1851 (Wersja: 2016-02-21). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2016-10-25].
  6. a b F. Gill, D. Donsker (red.): New World vultures, Secretarybird, kites, hawks & eagles (ang.). IOC World Bird List: Version 6.4. [dostęp 2016-10-26].
  7. a b c d e White-headed Vulture Trigonoceps occipitalis. BirdLife International. [dostęp 15 października 2016].
  8. a b c Aegypius occipitalis (White-headed vulture). Biodiversity Explorer. [dostęp 15 października 2016].