Sęp plamisty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sęp plamisty
Gyps rueppelli[1]
(A. E. Brehm, 1852)
Sęp plamisty
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada neognatyczne
Rząd szponiaste
Rodzina jastrzębiowate
Podrodzina jastrzebie
Plemię Gypini
Rodzaj Gyps
Gatunek sęp plamisty
Synonimy
  • Vultur Rueppellii A. E. Brehm, 1852[2]
  • Gyps rueppellii (A. E. Brehm, 1852)
Podgatunki
  • G. r. rueppellii (A. E. Brehm, 1852)
  • G. r. erlangeri Salvadori, 1908
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 CR pl.svg

Sęp plamisty, sęp Rüppella (Gyps rueppelli) – gatunek dużego ptaka padlinożernego z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae). Występuje w strefie Sahelu i wschodniej Afryce. Od 2015 uznawany za krytycznie zagrożonego wyginięciem.

Podgatunki i zasięg występowania[edytuj]

Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (2016) wyróżnia dwa podgatunki[4]:

Morfologia[edytuj]

Długość ciała około 101 cm, masa ciała 6,8–9 kg, średnia 7,57 kg (dla jednego przedstawiciela G. r. erlangeri 6,384 kg), rozpiętość skrzydeł 230–250 cm[2]. Upierzenie ogółem ciemnobrązowe, pióra tułowia mają jasnokremowe krawędzie, Lotki ciemne. Kołnierz biały, szyja ciemna, głowa jasna. Dalsza od ciała część dzioba jasna, u osobników młodocianych cały dziób ciemny. Ponadto osobniki młode mają jaśniejsze upierzenie[5].

Ekologia i zachowanie[edytuj]

Środowiskiem życia sępów plamistych są otwarte tereny z zadrzewieniami akacji, obszary trawiaste i górskie. Są towarzyskie, zbierają się przy padlinie. Gniazdują głównie w koloniach na klifach i skarpach[5]. W Etiopii odnotowywane do 4500 m n.p.m. Żywią się padliną i fragmentami kości z większych trucheł, ale jedzą głównie miękką tkankę mięśniową i organy wewnętrzne[2].

Są to najwyżej latające ptaki. Jego rekord wysokości to około 11 300 m n.p.m.[6]. 29 listopada 1973 zderzył się z samolotem lecącym na wysokości 37 000 stóp (około 11,27 km) nad Abidżanem. Uszkodził jeden z silników, co wymusiło lądowanie. Pozostałościami było 5 kompletnych i 15 niekompletnych piór, które na podstawie porównania z dostępnym w Muzeum Historii Naturalnej w Waszyngtonie materiale przypisano do sępa plamistego[7].

Status[edytuj]

IUCN zmieniało klasyfikację na przestrzeni lat; do 2004 sęp plamisty klasyfikowany był jako gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern), w latach 2007 i 2008 uznany został za bliski zagrożenia (NT, Near Threatened), w 2012 i 2013 za zagrożonego (EN, Endangered), a w 2015 rangę zmieniono na krytycznie zagrożonego (CR, Critically Endangered). W Gambii stan populacji zdaje się być stabilny, jednak w Mali i Sudanie populacje zmniejszyły się o, odpowiednio, 96% i 100%. Możliwe, że sępy plamiste nie występują już także w Nigerii; w 2011 nie stwierdzono ich w Parku Narodowym Yankari, będącym ostoją tych sępów w Nigerii. Badania przeprowadzane na sawannach Burkina Faso, Mali i Nigru, przeprowadzane w latach 1969-1973 i 2003-2004, wykazały spadek średniej liczebności z 61,3 osobnika na 100 km do 2,5 osobnika na 100 km. Spadek liczebności odnotowano również w Kamerunie (87% w latach 1973-2000), Ugandzie, Kenii, Somalii, Malawi (nie występuje w parkach narodowych Kasungu i Liwonde, gdzie niegdyś występował pospolicie) i Tanzanii. Możliwe, że stan populacji w Etiopii jest stabilny[5].

Gatunek doświadczył niezwykle gwałtownego spadku liczebności. Dotyczą go podobne zagrożenia, co w przypadku innych sępów – przekształcanie środowiska jego życia w tereny rolnicze i pastwiska, znikanie dzikich kopytnych prowadzące do zmniejszenia się dostępności padliny, odławianie na sprzedaż, tępienie przez człowieka i zatrucia. We wschodniej Afryce głównym problemem dotykającym sępów plamistych jest zatrucie, głównie przez pestycyd karbofuran. W 2007 okazało się, że w Tanzanii rozprowadzano był diklofenak, a brazylijski producent intensywnie go reklamował i eksportował do 15 krajów. Ptaki są również zabijane i sprzedawane na targach. Prawdopodobnie w Nigerii zniknięcie gatunku nastąpiło wskutek odławiania sępów i sprzedawania ich części do praktyk juju[5].

Przypisy

  1. Gyps rueppelli, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e Kemp, A.C., Christie, D.A., Kirwan, G.M. & Sharpe, C.J.: Rüppell's Vulture (Gyps rueppelli). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [dostęp 14 października 2016].
  3. Gyps rueppelli. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  4. Frank Gill, David Donsker: Family Accipitridae. IOC World Bird List: Version 6.3, 20 lipca 2016. [dostęp 14 października 2016].
  5. a b c d Rüppell's Vulture Gyps rueppelli. BirdLife International. [dostęp 14 października 2016].
  6. Thomas Alerstam: Bird migration. Cambridge [England]: Cambridge University Press, 1990, s. 276. ISBN 0-521-44822-0.
  7. Oxie C. Laybourn. Collision between a vulture and an aircraft at an altitude of 37,000 feet. „The Wilson Bulletin”. 86 (4), s. 461–462, 1984.