Sępnik czarny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sępnik czarny
Coragyps atratus[1]
(Bechstein, 1793)
Sępnik czarny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd ptaki neognatyczne
Rząd kondorowe
Rodzina kondorowate
Rodzaj Coragyps[2]
Le Maout, 1853
Gatunek sępnik czarny
Synonimy
  • Vultur atratus Bechstein, 1793[3]
Podgatunki
  • C. atratus atratus
  • C. atratus brasiliensis
  • C. atratus foetens
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Sępnik czarny[5], urubu czarny (Coragyps atratus) – gatunek dużego ptaka padlinożerny z rodziny kondorowatych (Cathartidae), jedyny przedstawiciel rodzaju Coragyps. Zamieszkuje w trzech podgatunkach na terenie obu Ameryk: w południowych stanach USA i północnym Meksyku oraz w centralnej, północno-wschodniej oraz zachodniej części Ameryki Południowej. Z reguły osiadły.

Taksonomia[edytuj]

Takson po raz pierwszy opisał niemiecki przyrodnik Johann Matthäus Bechstein w 1793 roku nadając mu nazwę Vultur atratus[6]. Autor bazował na tekście „Black Vulture or Carrion Crow” Williama Bartrama z 1791 roku[7] i jako miejsce typowe wskazał rzekę St. John's na Florydzie[6]. Jedyny przedstawiciel rodzaju Coragyps utworzonego przez Emmanuela Le Maouta w 1853 roku[8].

Etymologia[edytuj]

Nazwa rodzajowa: gr. κοραξ korax, κορακος korakos – kruk (tj. czarny) < κρωζω krōzō – krakać; γυψ gups, γυπος gupos – sęp[9].
Epitet gatunkowy: łac. atratus – ubrany w żałobę < ater – czarny[10].

Morfologia[edytuj]

Cechy gatunku 
Długość ciała 56–74 cm; masa ciała 1100–1940 g; rozpiętość skrzydeł 133–160 cm[11]. Najmniejszy z kondorów. Upierzenie całego ciała czarne. Skrzydła szerokie, ogon krótki. Nieopierzona, łupkowoszara głowa.

Ekologia[edytuj]

Pomimo tego, że większość sępów ma słabe powonienie i poszukuje pożywienie wzrokiem to sępnik ma tak dobry węch, że w Ameryce wykorzystuje się go do wykrywania nieszczelności rurociągów. Stoddart w 1980 roku opisał przypadki, gdzie stada urubu czarnego koncentrowały się wokół miejsca wydobywania się gazu z zawartością silnie pachnącego zgnilizną merkaptanu [12].

Biotop 
Zamieszkuje w dużych stadach różne środowiska – od leśnego i otwartego po tereny zurbanizowane.
Gniazdo 
Gnieździ się we wnękach skalnych, spróchniałych pniach starych drzew, załomach murów lub na ziemi pod osłoną krzewów.
Jaja 
Samica składa 2 – 3 jaja.
Wysiadywanie 
Jaja wysiadywane są przez okres 38 – 45 dni przez obydwoje rodziców. Młode pozostają pod bezpośrednią opieką rodziców przez 90 dni, a następnie towarzyszą im wiele lat w poszukiwaniu pokarmu.
Pożywienie 
Najczęściej odżywia się padliną, ale nie gardzi również drobnymi kręgowcami i owadami. Często żeruje w dużych grupach na wysypiskach śmieci.

Status i ochrona[edytuj]

Mimo braku naturalnych wrogów, w wielu regionach stał się rzadki głównie ze względu na brak odpowiednich miejsc gniazdowania. W Kanadzie, Meksyku i Stanach Zjednoczonych jest objęty ochroną gatunkową.

Przypisy

  1. Coragyps atratus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Coragyps. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 29 grudnia 2010]
  3. American Black Vulture (Coragyps atratus) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 29 grudnia 2010].
  4. BirdLife International 2012. Coragyps atratus. W: IUCN 2016. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015-4. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2016-05-11]
  5. Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Rodzina: Cathartidae Lafresnaye, 1839 - kondorowate - New World Vultures (Wersja: 2015-09-05). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2016-08-31].
  6. a b J.M. Bechstein: Twente Gattung. Falfen. W: J. Latham: Allgemeine Übersicht der Vögel. T. 1. Cz. 2. Nürnberg: T. Weigel und Schneider, 1793, s. 655. (niem.)
  7. W. Bartram: Travels through North and South Carolina, Georgia, East and West Florida, the Cherokee country, the extensive territories of the Muscogulges or Creek confederacy, and the country of the Chactaws, containing an account of the soil and natural productions of those regions, together with observations on the manners of the Indians, embellished with copper-plates. Philadelphia: Printed by James and Johnson, 1791, s. 152, 289. (ang.)
  8. E. Le Maout: Histoire naturelle des oiseaux, suivant a classification de Isidore Geoffroy-Saint-Hilaire; avec l'indication de leurs moeurs et de leurs rapports avec les arts, le commerce et l'agriculture. Paris: L. Curmer, 1854, s. 66. (fr.)
  9. J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2016. [dostęp 2016-08-31]. (ang.)
  10. J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2016. [dostęp 2016-08-31]. (ang.)
  11. D. Houston, G.M. Kirwan, P. Boesman: American Black Vulture (Coragyps atratus). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2016. [dostęp 2016-05-11]. (ang.)
  12. Henryk Szarski: Historia zwierząt kręgowych. Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998.