Sławomir Użupis

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sławomir Franciszek Jerzy Użupis
Ilustracja
kapitan piechoty kapitan piechoty
Data i miejsce urodzenia

17 maja 1891
Władysławów

Data i miejsce śmierci

16 września 1920
Augustów

Przebieg służby
Siły zbrojne

Lesser Coat of Arms of Russian Empire.svg Armia Imperium Rosyjskiego
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie

Formacja

II Korpus Polski w Rosji
Polska Organizacja Wojskowa

Jednostki

1 Pułk Czołgów

Stanowiska

dowódca kompanii

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka

Odznaczenia
Krzyż Walecznych (1920-1941) Medal Niepodległości Medal Zwycięstwa (międzyaliancki) Cesarski i Królewski Order Świętego Stanisława III klasy (Imperium Rosyjskie)

Sławomir Franciszek Jerzy Użupis[1] (ur. 17 maja[a] 1891 we Władysławowie, zm. 16 września 1920 w Augustowie) – kapitan piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 17 maja 1891 we Władysławowie, ówczesnym mieście powiatowym guberni suwalskiej, w rodzinie Franciszka i Heleny z Doruchowskich[1][2][3]. Był bratem Eugeniusza ps. „Zagórski” (1889–1914), podporucznika Legionów Polskich, odznaczonego pośmiertnie Orderem Virtuti Militari i Krzyżem Niepodległości[4].

W 1911 zdał egzamin maturalny w Prywatnej Siedmioklasowej Szkole Handlowej w Suwałkach[5]. Jako stypendysta Towarzystwa Pomocy dla byłych wychowańców Prywatnej Siedmioklasowej Szkoły Handlowej w Suwałkach studiował elektrotechnikę w Szkole Centralnej w Paryżu[5].

W czasie I wojny światowej walczył w szeregach 147 Samarskiego Pułku Piechoty, który wchodził w skład 37 Dywizji Piechoty[6]. Awansował z chorążego na porucznika[1]. Był dwa razy ranny lub kontuzjowany[1]. Później służył w II Korpusie Polskim w Rosji[7][8].

W trzeciej dekadzie grudnia 1918 na czele kompanii złożonej z członków Polskiej Organizacji Wojskowej wstąpił do organizującego się w Zambrowie 1 pułku strzelców suwalskich[9]. Później objął dowództwo pułkowej kompanii karabinów maszynowych[9][10]. Następnie został przydzielony do 1 pułku czołgów, w którym od 11 marca do 13 września 1920 dowodził kompanią reperacyjną[11]. 19 sierpnia 1920 został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w stopniu kapitana, w piechocie, w grupie oficerów byłych Korpusów Wschodnich i byłej armii rosyjskiej[12].

16 września 1920 w Augustowie został przemocą wyprowadzony przez ułanów 3 pułku ułanów z siedziby Dowództwa Miasta na ulicę i bestialsko zamordowany za to, „że przebił bagnetem ułana 3 pułku, który mu ubliżył. Kapitan Użupis był już wówczas aresztowany i znajdował się pod strażą, oprócz tego w lokalu dowództwa miasta było 15 oficerów, którzy nie potrafili obronić mordowanego oficera”[13][b].

Nieco inaczej okoliczności śmierci opisał Stanisław Staniewicz na łamach „Naszego Głosu”: 16 IX kapitan Użupis zakłół bagnetem przechodzącego ulicą żołnierza za nieoddanie mu honorów. Oficerowie aresztowali Użupisa i osadzili go w klubie na rynku. Oburzeni za dokonane morderstwo ułani wdarli się do klubu, poturbowali Użupisa i zbitego zrzucili z piętra na rynek, gdzie czekający ułani zarąbali go pałaszami. Po chwili 2 trupy znalazły się w trupiarni szpitala. Wypadek ten wywołał przygnębiające wrażenie wśród oficerów Wojska Polskiego[15].

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Został odznaczony lub był przedstawiony do odznaczenia Orderem Odrodzenia Polski[21].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Według kalendarza juliańskiego urodził się 5 maja[1]. Zobacz daty nowego i starego porządku.
  2. Na „Lista strat Wojska Polskiego” figuruje jako kapitan 1 pułku czołgów poległy 16 września 1920 w Augustowie[14]. W referacie Ignacego Boernera z 16 listopada 1920 podano błędną datę zabójstwa kapitana Użupisa „24 listopada”

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2022-08-27]..
  2. Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2022-08-27]..
  3. a b Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2022-08-27]..
  4. Helena Doruchowska mieszkała w Sieradzu, a następnie w Wilnie przy ul. Sokolej 12. Odznaczenie z dyplomem wysłano 31 marca 1939. Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2022-08-27]..
  5. a b Matusiewicz 2007 ↓.
  6. a b Памяти героев Великой войны 1914–1918 : Поиск героев войны : Ужупис Георгий. Ministerstwo Obrony Federacji Rosyjskiej Zarząd ds. utrwalenia pamięci poległych w obronie Ojczyzny. [dostęp 2022-08-27]. (ros.).
  7. a b Lista odznaczonych 1935 ↓, s. 74.
  8. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 14 kwietnia 1922, s. 269.
  9. a b Jednodniówka 1923 ↓, s. 5.
  10. Smoleń 1929 ↓, s. 5.
  11. Piwoszczuk 1935 ↓, s. 13.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 32 z 25 sierpnia 1920, s. 781.
  13. Ignacy Boerner: Referat „Morale własnego wojska”. [w:] sygn. 701/2/12, s. 167 [on-line]. Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, 1920-11-16. [dostęp 2022-08-27].
  14. Lista strat 1934 ↓, s. 934.
  15. Stanisław Staniewicz. Z pamiętnika 1920 r.. „Nasz Głos”. 8 (62), s. 86, sierpień 1937. Augustów: Związek Nauczycielstwa Polskiego w Augustowie. .
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 maja 1922, s. 348.
  17. Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2022-08-27]..
  18. M.P. z 1933 r. nr 171, poz. 208.
  19. Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2022-08-27]..
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 4 z 19 marca 1933, s. 73.
  21. Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2022-08-27]..

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]