Słońsk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy wsi w województwie lubuskim. Zobacz też: Inne znaczenie tej nazwy.
Słońsk
Herb
Herb Słońska
Kościół pw. MB Częstochowskiej
Kościół pw. MB Częstochowskiej
Państwo  Polska
Województwo lubuskie
Powiat sulęciński
Gmina Słońsk
Liczba ludności (2011) 3028[1]
Strefa numeracyjna (+48) 95
Kod pocztowy 66-436
Tablice rejestracyjne FSU
SIMC 0187062
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Słońsk
Słońsk
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Słońsk
Słońsk
Ziemia 52°33′46″N 14°48′22″E/52,562778 14,806111
Strona internetowa miejscowości

Słońsk (niem. Sonnenburg) – wieś gminna o charakterze miejskim w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie sulęcińskim, siedziba gminy Słońsk.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gorzowskiego.

Według danych z 2011 roku Słońsk liczył 3028 mieszkańców.

Historia[edytuj]

Zamek joannitów w Sonnenburgu (ob. Słońsku), sztych Meriana, XVII w

W okresie pozostawania miasta w granicach Niemiec nosiło ono nazwę Sonneburg. Zmiana na Słońsk nastąpiła po II wojnie światowej, wraz z włączeniem tych ziem w obszar Polski.

Pierwsza wzmianka o Słońsku (opidium) pochodzi z 1295 roku[2].

Pierwszym udokumentowanym właścicielem miejscowości była rodzina Wedlów (gałąź Uchtenhagen), która w 1341 roku na podstawie zgody margrabiego Ludwika rozpoczęła budowę zamku [2][3]. Od 1375 roku miejscowość w posiadaniu rodziny Vockenrode. W 1415 roku zamek został sprzedany Henrykowi Kinichowi; po jego śmierci został włączony do dóbr elektora brandenburskiego jako spadek.[3]

20 marca 1426 miasto i zamek Słońsk („Schloss und Stadt Sonnenburg”) zostały nabyte i wyznaczone na siedzibę brandenburskich joannitów. W latach 1427-1429 zakon wybudował potężny zamek[3].

W 1808 r. Słońsk, liczący 2000 mieszkańców, uzyskał pełne prawa miejskie[2].

W 1933 roku utworzono tu pierwsze ciężkie hitlerowskie więzienie. W nocy z 30 na 31 I 1945 r. grupa SS-manów przybyła z pobliskiego Frankfurtu n. Odrą, przy pomocy załogi więzienia rozstrzelała na jego terenie 819 więźniów[4]. Była to jedna z największych zbrodni dokonana na obszarze obecnej Polski, podczas przechodzenia przez niego wojsk radzieckich w kierunku na Berlin (największa w Łodzi, w więzieniu radogoskim, w nocy z 17 na 18 stycznia 1945; 1500 więźniów rozstrzelanych lub spalonych żywcem). W maju 1946 miejscowość otrzymała obecną nazwę[5].

Po wojnie niezagospodarowany zamek niszczał i do lat 70. XX wieku zalegały tam na podłogach stosy papierów niemieckich i radzieckich. Zamek spłonął w 1975 roku. Obecnie są to tylko mury bez stropów.

Słońsk leży 12 km od granicy przy drodze nr 22 łączącej Berlin i Kostrzyn nad Odrą z Poznaniem i Gorzowem Wielkopolskim. Różnymi formami ochrony przyrody objęto ponad 80% powierzchni gminy, w tym 4,5 tys. ha znajduje się na terenie Parku Narodowego Ujście Warty.

W miejscowości działały dwa państwowe gospodarstwa rolne. Państwowe Gospodarstwo Rolne w Słońsku[6][7] znajdujące się na Osiedlu PGR[8], przy przystanku autobusowym „Słońsk PGR”[9]. Później przekształcone w Zakład Rolny w Słońsku podległy pod Państwowe Przedsiębiorstwo Gospodarki Rolnej w Ośnie Lubuskim. Drugie państwowe gospodarstwo, Zakład Produkcji Rolnej w Słońsku znajdował się na południu, w części miejscowości Łęczynek[10]. W miejscowości działała też spółdzielnia produkcyjna w części miejscowości Beszewice[11].

Zabytki[edytuj]

Ruiny zamku joannitów

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[12]:

  • kościół farny rzymskokatolicki parafialny pod wezwaniem MB Częstochowskiej, gotycki z lat 1475-1522, przebudowany w XIX wieku, z zabytkowym alabastrowym ołtarzem
  • cmentarz ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki, ul. Lipowa, z XIX wieku
  • Zamek joannitów - zbudowany w latach 1427-1460, przebudowany w czasach renesansu, którego ówczesny wygląd przedstawił Matthäus Merian w 1652 roku ukazując wschodnią i północną elewację. Następnie około 1662 roku przebudowany na na barokowy pałac joannitów. Zamek został zniszczony przez pożar w 1975 roku.
  • park pałacowy
  • plebania protestancka, obecnie rzymskokatolicka, pl. Wolności 1, z początku XIX wieku
  • cmentarz wojenny, z połowy XIX wieku
  • poczta, obecnie Urząd Gminy, ul. Sikorskiego 15, z ok. 1900 roku
  • kamienica, ul. WOP-u 1, z XIX wieku

inne obiekty:

Sport[edytuj]

W Słońsku funkcjonuje Klub Sportowy „Warta” Słońsk występujący w rozgrywkach gorzowskiej klasy okręgowej. Został założony w 1948 r. i aż do 2008 roku występował w rozgrywkach lubuskiej klasy okręgowej i niższych. Dopiero w 2008 r. odniósł swój pierwszy sukces – awans do IV ligi (V poziom rozgrywek). Stadion tego klubu mieści się przy ulicy 3-go Lutego[14].

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj]

Ulica Sikorskiego w Słońsku

Przypisy

  1. Wieś Słońsk w liczbach. , 21-07-2016. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. 
  2. a b c Słońsk - Historia, Gminny Portla Internetowy Słońsk [dostęp: 24.03.2016]
  3. a b c Dariusz Markowski, Sebastian Smagłowski. Tajemnicze losy joannickich tablic herbowych ze Słońska oraz ich problematyka konserwatorska. „Acta Universitatis Nicolai Copernici”. Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo XXXVIII (Toruń 2010). s. 96. 
  4. Mnichowski Paweł, Obóz koncentracyjny w więzieniu w Sonneburgu (Słońsk), 1939–1945. W-wa 1982).
  5. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. Nr 44, poz. 85).
  6. http://mapy.geoportal.gov.pl/imap/?gpmap=gp0&bbox=215932.6277284098,529742.3427505046,219273.2527284098,531104.8427505046&SRS=2180 (warstwa: skany map topograficznych)
  7. Internetowy System Aktów Prawnych
  8. http://www.slonsk.bip.net.pl/?p=document&action=save&id=3498&bar_id=1906
  9. pks Słońsk, gm. Słońsk rozkład jazdy » e-podroznik.pl, tel.: 703 402 802
  10. http://mapy.geoportal.gov.pl/imap/?gpmap=gp0&bbox=214595.1277284098,528195.4677505046,217935.7527284098,529557.9677505046&SRS=2180 (warstwa: skany map topograficznych)
  11. http://mapy.geoportal.gov.pl/imap/?gpmap=gp0&bbox=213113.8777284098,530257.9677505046,216454.5027284098,531620.4677505046&SRS=2180 (warstwa: skany map topograficznych)
  12. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego - stan na 31.12.2012 r.. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 12.2.13]. s. 66-67.
  13. Mnichowski Przemysław, Obóz koncentracyjny i więzienie w Sonnenburgu (Słońsku), 1939-1945. Warszawa 1982. Porównaj też: [1].
  14. Klub Sportowy Warta Słońsk, 90minut.pl
  15. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.

Bibliografia[edytuj]

  • Mnichowski Paweł, Obóz koncentracyjny w więzieniu w Sonneburgu (Słońsk), 1939–1945. W-wa 1982)

Linki zewnętrzne[edytuj]