Słupca

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Słupca
Herb Flaga
Herb Słupcy Flaga Słupcy
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat słupecki
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 1290
Burmistrz Michał Pyrzyk
Powierzchnia 10,3[1] km²
Wysokość 92–96 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

14 063
1365 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 63
Kod pocztowy 62-400
Tablice rejestracyjne PSL
Położenie na mapie powiatu słupeckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu słupeckiego
Słupca
Słupca
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Słupca
Słupca
Ziemia 52°17′14″N 17°52′16″E/52,287222 17,871111
TERC
(TERYT)
4304123011
Hasło promocyjne: Słupca... moje miasto
Urząd miejski
ul. Pułaskiego 21
62-400 Słupca
Strona internetowa

Słupcamiasto w województwie wielkopolskim, na Równinie Wrzesińskiej, siedziba gminy Słupca i powiatu słupeckiego.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa konińskiego.

30 marca 2014 miasto liczyło 13 904 mieszkańców.

Słupca jest znaczącym historycznie i regionalnie ośrodkiem wschodniej Wielkopolski, o korzystnym położeniu przy drodze krajowej, 70 km na wschód od Poznania. Gmina miejska Słupca jest najmniejszą gminą w powiecie słupeckim, zajmuje 1,23% powierzchni powiatu. Gmina miejska Słupca sąsiaduje od zachodu z gminą Strzałkowo, natomiast od wschodu z gminą wiejską Słupca.

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2002[2] Słupca ma obszar 10,31 km², w tym:

  • użytki rolne: 57%
  • użytki leśne: 4%
  • pozostałe grunty 39%

Miasto stanowi 1,23% powierzchni powiatu.

Ogólny zarys ulic Słupcy

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa „Słupca” pojawia się w źródłach pisanych dopiero w XIII wieku, choć w odbiegającym zapisie, wynikającym z języka, w którym notatka o Słupcy była sporządzona. Pojawiają się więc takie nazwy jak: „Slupcza”, „Slubzec”, „Sluptza”, „Słupcza”. Polska nazwa na przestrzeni dziejów prawie nie uległa zmianom. Etymologicznie jest to nazwa pochodząca od wyrazu „słup”, z którego przez dodanie końcówki „-ca” utworzono nazwę miejscowości. Związek z konkretnym, rzeczywistym obiektem (słupem) jest trudny do wyjaśnienia. Być może chodziło o jakąś budowlę lub urządzenie (fortyfikacja obronna) zrobione ze słupów, wzmacniające wały grodu[3].

Historia Słupcy[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Historia Słupcy.
Rynek miejski w roku 1926, w tle nieistniejąca cerkiew rozebrana w 1928 r.
Pomnik Poległych za Wolność Ojczyzny na rynku w Słupcy, 2008 r.
Dokument Władysława Jagiełły z 1425 r., w którym król poleca poborcom, aby przestrzegali wolności celnych mieszkańców Słupcy (miejsce przechowywania: AGAD).
Odrys planu miasta według A. Muncha, pochodzący z 1945 r. (miejsce przechowywania: Archiwum Państwowe w Poznaniu).
  • 750-400 lat p.n.e. – budowa osady kultury łużyckiej, „kopca szwedzkiego”. Kultury łużyckiej, jej osad, jak i przedstawicieli nie można wiązać z późniejszą ludnością słowiańską.
  • 1176 i 1196 – pierwsze informacje o kościele parafialnym pod wezwaniem św. Wawrzyńca w księdze nadań Łaskiego.
  • 15 listopada 1290 (Dłusk), zgoda księcia kaliskiego i poznańskiego Przemysła II na lokację miasta na prawie niemieckim – prawdopodobnie zasadźcą był mieszczanin pyzdrski Ubelin[4].
  • 1296 – ponowna lokacja przez biskupa poznańskiego Jana Gerbicza, tym razem na prawie średzkim. Miasto otrzymało cały szereg nowych nadań i przywilejów. Słupcę zamieszkiwało około 1000 mieszkańców.
  • 11 listopada 1314 – Władysław I Łokietek nadał Słupcy przywilej założenia mennicy i bicia monety.
  • 1315 – Władysław Łokietek nadał przywilej urządzania co roku wielkiego trzydniowego jarmarku.
  • 1331 – najazd krzyżacki, spalenie miasta.
  • 1356 – Kazimierz III Wielki zwolnił Słupcę z opłat celnych na terenie całego państwa.
  • 1375-1382 – budowa murów obronnych o długości 1100 m na polecenie Mikołaj z Kórnika. Chroniły 9 hektarów gruntów miejskich. W ich ciągu wybudowano dwie bramy: od północy Toruńską, od południa Pyzderską, oraz dwie furty: zachodnią – Poznańską i wschodnią – Konińską.
  • W XV w., nim ostatecznie ukształtowały się stałe siedziby sądów grodzkich, do Słupcy przybywał Starosta Generalny lub jego zastępca, celem orzekania w sprawach miejscowej szlachty[5].
  • 1402-1433 – 11 osób ze Słupcy studiowało na uniwersytecie w Krakowie.
  • 1421 – powstała Kaplica św. Ducha ze szpitalem.
  • 1427 – powstała Kaplica św. Krzyża.
  • 1441 – Marcin ze Słupcy został kierownikiem szkoły parafialnej.
  • 1454-1466 – wojna trzynastoletnia – miasto Słupca wysłało 20 zbrojnych, podobnie jak 9 największych miast Wielkopolski.
  • koniec XV – Słupcę zamieszkiwało około 2000 osób.
  • 1523 – sukiennicy słupeccy otrzymali przywilej stemplowania specjalnym znakiem swoich wyrobów.
  • 1655-1660 – wojna ze Szwecją – kilkukrotne rabowanie miasta.
  • 1793 – II rozbiór Polski – Słupca miastem pruskim.
  • 1794 – Słupca punktem zbornym powstańców wielkopolskich w czasie insurekcji kościuszkowskiej.
  • 1815 – po kongresie wiedeńskim i Słupca znalazła się w województwie kaliskim, pod panowaniem rosyjskim.
  • przełom XVIII i XIX w. – rozebranie murów miejskich.
  • XIX w. – odrodzenie gospodarcze. Słupca na szlaku komunikacyjnym do Berlina.
  • 1867 – utworzenie powiatu słupeckiego w guberni kaliskiej.
  • ok. 1880 – zbudowanie cerkwi w Słupcy.
  • 1893 – powstanie Ochotniczej Straży Pożarnej.
  • 1915 – pomiędzy Słupcą i Strzałkowem powstał olbrzymi obóz jeniecki.
  • 1919 – utworzenie powiatu słupcekiego w województwie łódzkim.
  • 1922 – wybudowanie linii kolejowej KutnoStrzałkowo dało miastu bezpośrednie połączenia kolejowe z Poznaniem i Warszawą.
  • 1926 – odsłonięcie pomnika Niepodległości na słupeckim rynku.
  • 1932 – miasto przestało być siedzibą powiatu.
  • 1939-1945 – w wyniku okupacji hitlerowskiej śmierć poniosło około 1800 mieszkańców Słupcy pochodzenia żydowskiego.
  • 1949-1950 – w Słupcy działała Polska Partia Wolności, organizacja antyreżimowa i antykomunistyczna.
  • 1957 – miasto ponownie stało się siedzibą powiatu w województwie poznańskim.
  • 1972 – zakończenie budowy Wytwórni Konstrukcji Stalowych Mostostal – największego zakładu w Słupcy.
  • 1975 – reforma administracyjna, miasto przestało być siedzibą powiatu.
  • 1 stycznia 1999 – Słupca po raz czwarty stała się siedzibą powiatu w województwie wielkopolskim.
  • 1999 – powstała Unia Słupczan.
  • od 2009 – gazyfikacja miasta.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kamienice na placu Wolności, 2007 r.

Wpisane do rejestru zabytków KOBiDZ obiekty na terenie miasta Słupcy[6]:

  • Założenie urbanistyczne – Nr rej.: 55/544 z 23.02.1956
  • Kościół św. Wawrzyńca w Słupcy – górujący nad miastem kościół gotycki pod wezwaniem św. Wawrzyńca z połowy XV w. Został zregotyzowany w latach 1948-1958 r. Jest on murowany z cegły w układzie polskim z wykorzystaniem kamieni narzutowych. Kościół posiada trójnawowe, halowe wnętrze ze sklepieniem gwiaździstym. W nim krucyfiks oraz rzeźba Matki Boskiej Bolesnej (XV w.), późnorenesansowy tron biskupi (początek XVII w.) oraz kropielnica gotycka (XV w.), nr rej.: 59/623 z 25.04.1958 roku.
  • Kościół św. Leonarda w Słupcy – drewniany kościół pw. św. Leonarda (XVI w.) kryty gontem. W jego wnętrzu znajduje się obraz św. Leonarda (gotyk, ok. 1460), kamienna kropielnica (1521r). Godnym uwagi obiektem jest krucyfiks (ok. 1500 r.), nr rej.: 60/624 z 25.04.1958 roku.
  • Zajazd pocztowy w Słupcy – Zajazd Pocztowy w Słupcy znajduje się na ulicy Kościuszki, powstał w pierwszej połowie XIX wieku, nr rej.: 405/147 z 7.04.1988 roku

Do obecnych czasów zachował się fragment średniowiecznych murów miejskich (ul. Kościuszki), nr rej.: 405/147 z 7.04.1988, zbudowanych w latach 1375-1382 i rozebranych w latach 1880-1887, oraz budynek dawnej synagogi z połowy XIX w. (ul. Bożnicza 11). Nie zachowała się w Słupcy cerkiew, która została rozebrana w roku 1928.

Cmentarze – Aktualnym miejscem pochówku, a zarazem cmentarzem komunalnym jest cmentarz Świętego Krzyża przy ulicy Cmentarnej. Przed II Wojną Światową w Słupcy znajdował się jeszcze drugi cmentarz katolicki przy kościele św. Leonarda oraz cmentarze niekatolickie, świadczące o różnorodności narodowościowej i religijnej przedwojennej Słupcy. Do dziś nie przetrwały cmentarz prawosławny przy ulicy Szeluty oraz cmentarz żydowski przy ulicy Gajowej. Miejsca te upamiętniają pomniki.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Podstawowe dane demograficzne[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 30 marca 2014 r. Słupcę zamieszkiwało 13 904 mieszkańców. Ludność zamieszkała w Słupcy stanowi ok. 25% ludności powiatu słupeckiego.

Gęstość zaludnienia wynosi 1378 osób/km² powierzchni. Tak wysoki wskaźnik jest spowodowany niewielką powierzchnią miasta (10,31 km²).

Przewaga kobiet nad mężczyznami w społeczności miasta jest podobna jak w całym województwie wielkopolskim. Wskaźnik feminizacji w roku 2004 wyniosła 106 (średnio w woj. wielkopolskim 106,5), czyli na 100 mężczyzn w Słupcy przypada 106 kobiet (patrz tab. 1).

Tab. 1. Ludność Słupcy według płci. Gęstość zaludnienia
Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 14 063 100 7306 52 6757 48
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
1365 709 656

Dane z 31 grudnia 2012[7]

Struktura wiekowa ludności miasta pokazuje, iż najwięcej jest ludzi w wieku średnim (40-49 lat) oraz ludzi młodych (10-19 i 20-29 lat), patrz tab. 2. Średni wiek mieszkańca Słupcy wynosi 37 lat.

Tab. 2. Struktura wiekowa mieszkańców Słupcy
Przedział wiekowy 0-9 10-19 20-29 30-39 40-49 50-59 60-69 70-79 80<
Liczba ludności 1148 2439 2457 1715 2508 2067 911 580 523

źródło: Narodowy Spis Powszechny 2002

Poziom wyksztalcenia mieszkancow miasta Slupcy.JPG

Najwięcej osób zamieszkałych w Słupcy – 49,43% (dane z roku 2002) ma wykształcenie podstawowe i zasadnicze zawodowe. Niemal co trzecia osoba zamieszkała na terenie miasta posiada wykształcenie średnie. Osoby z wykształceniem wyższym i policealnym stanowią 15,4% mieszkańców Słupcy. Kobiety są lepiej wykształcone od mężczyzn. Około 56% kobiet posiada wykształcenie średnie lub wyższe (mężczyzn – 41%).

Znane osoby związane ze Słupcą[edytuj | edytuj kod]

Poczet burmistrzów Słupcy[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Budynek dworca PKP w Słupcy

Połączenia drogowe[edytuj | edytuj kod]

Przez Słupcę przebiegają następujące drogi:

Pozostałe drogi:

Komunikacja autobusowa[edytuj | edytuj kod]

Komunikację drogową pomiędzy Słupcą i innymi miastami czy miejscowościami zapewnia komunikacja autobusowa PKS Konin, PKS Gniezno, PKS Turek, PKS Poznań, PKS Łódź, PKS Białystok i inne. Dzięki tym przewoźnikom Słupca ma połączenie z miastami wojewódzkimi: Poznaniem, Łodzią, Warszawą, Zieloną Górą, Białymstokiem, oraz mniejszymi miastami leżącymi na tych trasach. Stosunkowo dobrze rozwinięta jest też sieć połączeń w powiecie słupeckim oraz byłym województwie konińskim – np. połączenie Słupca – Turek. Gorzej rozwinięta jest sieć połączeń w kierunkach północ – południe.

Komunikacja kolejowa[edytuj | edytuj kod]

Przez Słupcę przebiega magistrala kolejowa BerlinMoskwa. Stacja Słupca posiada bezpośrednie połączenia m.in. z Warszawą, Poznaniem, Szczecinem, Zieloną Górą, Krakowem, Lublinem, Przemyślem, Świnoujściem. Wybudowana została w latach 1919-1923 jako linia jednotorowa łącząca Strzałkowo z Kutnem, w trakcie II wojny światowej został dobudowany 2 tor. Decyzję o budowie linii kolejowej podjął Sejm odrodzonej Polski 11 kwietnia 1919 roku przyjmując odpowiednią ustawę (Dz.U. 1919 nr 32 poz. 268)[8].

Środowisko Naturalne[edytuj | edytuj kod]

Ukształtowanie powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Słupca położona jest na Równinie Wrzesińskiej stanowiącej część Wysoczyzny Gnieźnieńskiej (B. Krygrowski). Miasto leży na wysoczyźnie dyluwialnej z nałożoną na nią warstwą sandrową.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie rejestracji danych meteorologicznych przez Posterunek Meteorologiczny w Słupcy obliczono, że średnia temperatura roczna wynosi 7,8 °C (stycznia: –2,8 °C, lipca: 17,4 °C). Pod względem opadów atmosferycznych rejon Słupcy leży w strefie w której średnia roczna suma opadów wynosi 500-550 mm. W rejonie Słupcy dominują wiatry zachodnie (21,8%), południowo-zachodnie (12,9%) i północno-zachodnie (9,5%). Dominujący – zachodni kierunek wiatrów sprawia, iż w rejonie Słupcy przeważają masy powietrza polarno-morskiego. Dni bezwietrznych notuje się około 17% w roku.

(dane IMGW – oddział w Poznaniu 1973-1987)

Gleby[edytuj | edytuj kod]

W rejonie Słupcy spotyka się trzy typy gleb: pseudobielicowe, brunatne wyługowane oraz czarne ziemie. Są to głównie gleby łatwe do uprawy, zawierające w wierzchnich warstwach piaski gliniaste lekkie i piaski gliniaste mocne. Stanowią one około 58% gruntów ornych. Oprócz tego w około 40% występują tu gleby lekkie zawierające w wierzchnich warstwach piaski luźne i słabo gliniaste.

Hydrografia[edytuj | edytuj kod]

Słupca leży w dorzeczu Warty. Wszystkie cieki okolic Słupcy są prawymi dopływami rzeki Warty. Słupca leży nad jednym z tych dopływów – Rzeką Meszną. Meszna ma długość 38 km – wypływa z Jeziora Powidzkiego. Wpływa do Warty na zachód od Policka.

 Osobny artykuł: Meszna (dopływ Warty).

Jezioro Słupeckie utworzone zostało w latach 1954-1955, w wyniku spiętrzenia Meszny. Ma powierzchnię 258 ha. Głębokość sięga od 1,85-2,50 m. Jezioro wykorzystywane jest jako zbiornik retencyjny służący nawadnianiu użytków zielonych w dolinie rzeki Meszny. Jezioro stanowi zabezpieczenie przeciwpowodziowe, oraz jest miejscem rekreacji dla okolicznych mieszkańców, którzy chętnie wędkują i uprawiają sporty wodne.

 Osobny artykuł: Jezioro Słupeckie.

Zieleń miejska[edytuj | edytuj kod]

Tereny zielone stanowią ważną część miasta, i są chętnie odwiedzane przez słupczan. W mieście znajdują się następujące parki:

Kultura, oświata, media, wyznania[edytuj | edytuj kod]

Instytucje kulturalne[edytuj | edytuj kod]

Ze Słupcy wywodzi się zespół rockowy Zbuntowany Kaloryfer.

Imprezy kulturalne[edytuj | edytuj kod]

W mieście Słupca cyklicznie odbywają się następujące imprezy kulturalne i kulturalno-rozrywkowe:

  • Wawrzynki Słupeckie to coroczna impreza sportowo-kulturalno-rekreacyjna, organizowana w dniach 9-10 sierpnia ku czci patrona jednej ze słupeckich parafii – św. Wawrzyńca. 9 sierpnia organizowana jest Wawrzynkowa Gra Miejska, a wieczorem obchodzona jest wigilia św. Wawrzyńca. 10 sierpnia w ramach Wawrzynek odbywają się organizowane przez Muzeum Regionalne Odpustowe Spotkania, promujące lokalnych rzemieślników i artystów. W tym samym dniu wieczorem w farze odbywa się koncert organowy. W ramach dni miasta organizowane są Biegi Wawrzynkowe: biegi dziecięce i młodzieżowe, bieg rodzinny, bieg na 10 km o Laur św. Wawrzyńca.

Wawrzynki to koncerty, wystawy, ogólnopolskie zawody strzeleckie z kbks, turnieje tenisowe, zawody wędkarskie, pikniki i inne.

  • Słupeckie Spotkania Muzyczne to warsztaty muzyczne dla młodych muzyków odbywające się w Zespole Szkół Muzycznych pod patronatem burmistrza Miasta Słupcy.
  • Dożynki powiatowe to tradycyjne święto plonów z mszą w kościele św. Wawrzyńca, obrzędami dożynkowymi na rynku, występami zespołów ludowych oraz koncertem.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Gimnazjum im. M. Kopernika w Słupcy
Szkoła Podstawowa nr 3
Liceum ogólnokształcące, Plac Szkolny, Słupca

Obecnie w Słupcy funkcjonują:

W mieście działa prężnie świetlica socjoterapeutyczna, w której dzieci posiadające trudne warunki rodzinne i życiowe mogą znaleźć fachową pomoc.

Lokalne media[edytuj | edytuj kod]

Kościoły i świątynie[edytuj | edytuj kod]

Najmłodszy ze słupeckich kościołów – Kościół bł. bp. Michała Kozala w Słupcy

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Targowisko miejskie – dzień targowy

Słupca jest jednym z większych ośrodków przemysłowych we wschodniej Wielkopolsce. Ponad 1300 podmiotów gospodarczych Słupcy zatrudnia około 4 tys. osób.

Największe zakłady przemysłowe miasta:

  • Mostostal Słupca- producent konstrukcji stalowych;
  • Konspol-Bis sp. z o.o. – zakład uboju i przetwórstwa kurczaka
  • Przedsiębiorstwo Techniczno Handlowe „ZREMB” sp. z o.o. – producent urządzeń do mechanizacji budownictwa;
  • Spółdzielnia Inwalidów „Przyjaźń” – przetwórstwo tworzyw sztucznych, stolarstwo i produkcja elementów elektronicznych;

Silnie reprezentowane są też firmy: hurtownie materiałów budowlanych, transportowe i spedycyjne, produkcja mebli, obróbka drewna, produkcja elementów metalowych, wyprawianie i obróbka skór, wędliniarstwo, usługi dla rolnictwa. W mieście odbywa się dwa razy w tygodniu (we wtorki i w piątki) targ.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Infrastruktura sportowa[edytuj | edytuj kod]

W mieście Słupca znajdują się następujące obiekty sportowe:

  • boisko do piłki nożnej z trybuną, z bieżnią żużlową – 400 m, skocznią w dal, rzutnią do kuli.
  • trzy kompleksy boisk powstałe w ramach realizacji projektu „Orlik 2012 – Moje Boisko” współfinansowanego ze środków rządowych
  • cztery korty z nawierzchnią ceglastą do tenisa ziemnego
  • strzelnica sportowa (50 m)
  • hala widowiskowo-sportowa (widownia na 207 miejsc) przy SP nr 3

Organizacje sportowe[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2012 r. Stan w dniu 31 XII 2012 r.. [dostęp 31.07.2014].
  2. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  3. B. Szczepański (red.), Dzieje Słupcy, Poznań 1996.
  4. Dzieje Słupcy, red. B. Szczepański, Poznań 1996, s. 47.
  5. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012.
  6. Rejestr zabytków nieruchomych, woj. wielkopolskie, s. 66 [dostęp 13.06.2008].
  7. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2012 r. (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 31.07.2014].
  8. Dz. U. z 1919 r. Nr 32, poz. 268.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • B. Szczepański (red.), Dzieje Słupcy, Poznań 1996, ISBN 83-85811-27-3.
  • P. Maluśkiewicz, M. Matusiak, Września, Słupca i okolice, Poznań 1974.
  • N. Gieryń, Dzieje Słupcy, Słupca 1988.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]