Przejdź do zawartości

SBB-CFF-FFS

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Schweizerische Bundesbahnen (niem.)
Chemins de fer fédéraux suisses (fr.)
Ferrovie Federali Svizzere (wł.)
Logo
Ilustracja
Nowa siedziba spółki w Bernie
Państwo

 Szwajcaria

Siedziba

Berno

Data powstania

1902 (od 1999 jako AG)

Forma prawna

Aktiengesellschaft (AG)

Prezes

Vincent Ducrot

Przewodniczący rady nadzorczej

Monika Ribar

Zatrudnienie

33 943 (2021)[1]

Dane finansowe
Wynik netto

-325 mln CHF (2021)[2]

Położenie na mapie Berna
Mapa konturowa Berna, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Siedziba spółki”
Położenie na mapie Szwajcarii
Mapa konturowa Szwajcarii, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Siedziba spółki”
Ziemia46°58′04,4″N 7°27′48,2″E/46,967889 7,463389
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

SBB-CFF-FFS (niem. SBB, Schweizerische Bundesbahnen; fr. CFF, Chemins de fer fédéraux suisses; wł. FFS, Ferrovie Federali Svizzere) – narodowy i największy przewoźnik kolejowy w Szwajcarii. Jako spółka państwowa istnieje od 1902 roku[3]. Słynie z niezawodności i punktualności – w 2021 roku 91,9% pociągów pasażerskich SBB nie miało opóźnień[4].

Ze względu na różnice językowe pomiędzy poszczególnymi regionami Szwajcarii w pociągach regionalnych oraz w nazewnictwie stacji stosuje się język odpowiedni dla danego regionu (np. Basel SBB, Lausanne CFF, Bellinzona FFS). W pociągach dalekobieżnych używane są wszystkie języki regionów na trasie pociągu. Ponadto na najbardziej obleganych przez turystów trasach obsługa posługuje się językiem angielskim. Składy oznaczone są potrójną nazwą SBB-CFF-FFS[5].

Historia

[edytuj | edytuj kod]
 Osobny artykuł: Historia kolei w Szwajcarii.
Widok na Zürich Hauptbahnhof w 1900 r.
Prace przy budowie tunelu Hauenstein (1872 r.)
Pociąg RAe TEE II na stacji Airolo
SBB RABe 501 na stacji w Zurychu

Szwajcaria jest trudnym terenem z punktu widzenia rozwoju kolejnictwa ze względu na warunki geograficzne. Pomimo to w pierwszej połowie XIX w. podjęto decyzję o budowie pierwszej linii kolejowej. Głównym argumentem były względy ekonomiczne. W efekcie 15 czerwca 1844 r. otwarto pierwszy odcinek linii kolejowej z St. Louis do Bazylei. W dalszych latach kolej w Szwajcarii podzielono na dwie prywatne spółki: Schweizerische Centralbahn (w skrócie SCB, St. Louis – Bazylea) oraz nowo otwartą Schweizerische Nordbahn (Kolej Północną) na trasie Zürich – Baden. Przeważał tu ruch turystyczny wyjeżdżających mieszkańców Zurychu na wypoczynek w Alpach. W późniejszych latach przedłużono ją do Aarau (połączenie z Centralbahn), jednocześnie przekształcając ją w Nordostbahn (w skrócie NOB – Kolej Północnowschodnią)[6].

W 1850 roku podjęto ustawę o budowie narodowej sieci kolei państwowych w Szwajcarii wraz z koncepcją przebiegu linii Roberta Stephensona. Jednocześnie w 1861 roku SCB połączyła ze sobą kantony: Bazylea, Lucerna, Argowia, Solura oraz Berno. W tym samym roku kanton Berno przejął budowę linii kolejowej Berno – Zurych, tworząc Bernische Staatsbahnen – pierwszą państwową spółkę kolejową na terenie Szwajcarii. W 1870 roku NOB łączyło siecią kolejową Zurych z najważniejszymi centrami Argowii, Szafuzy, Turgowii i Lucerny[7].

Późniejsze lata przyniosły szybki rozwój górskich linii kolejowych za sprawą pierwszej na świecie kolei zębatej otwartej w 1871 r. Rigibahn. Krótko później zostały oddane do użytku Bürgenstock-Bahn, Pilatusbahn oraz Brünigbahn. 1882 rok to data uruchomienia prywatnej Gottardbahn. W 1888 roku uruchomiony został tramwaj elektryczny na trasie Vevey – Montreux – Chillon, który stał się pierwszą zelektryfikowaną linią w kraju. Rok później otwarto słynne Koleje Retyckie (Rhätische Bahn – RhB). Jednocześnie wiele miast zainaugurowało linie tramwajowe parowe lub elektryczne (m.in. Berno, Zurych, Genewa, Bazylea)[7].

W 1902 roku Vereinigte Schweizerbahnen (VSB – linia kolejowa nad Jeziorem Bodeńskim), Nordostbahn oraz Centralbahn zostały upaństwowione, powołano do życia specjalną spółkę Schweizerische Bundesbahnen (SBB) / Chemins de fer fédéraux suisses (CFF) / Ferrovie Federali Svizzere (FFS). W kolejnych latach przejmowane były następne prywatne spółki kolejowe (1903 SBB Jura-Simplon-Bahn (z Brünigbahn), 1909 Gotthardbahn, 1913 CF Jura-Neuchâtelois, 1918 Tösstalbahn (z Wald-Rüti-Bahn), 1922 Seetalbahn, 1948 Uerikon-Bauma-Bahn). W 1905 roku rozpoczęto elektryfikację linii kolejowych od odcinka Seebach – Wittingen (kanton Zurych). Postęp elektryfikacji był szybki, w 1928 roku połowa linii była zelektryfikowana, a w 1967 roku zrezygnowano całkowicie z trakcji spalinowej i parowej[3].

W 1980 roku otwarto linię kolejową łączącą Zurych z lotniskiem Zürich Kloten. W 1982 roku wprowadzono charakterystyczny dla Szwajcarii godzinny takt na wszystkich liniach kolejowych. W 1990 roku rozpoczęła się gruntowna przebudowa Dworca Głównego w Zurychu. Rozbudowę zakończono 7 lat później. W 1999 roku po pozytywnym głosie w referendum rozpoczęto budowę 57-kilometrowego Tunelu bazowego pod Przełęczą św. Gotarda. Po 17 latach budowy kosztujący niespełna 12,2 mld CHF tunel otwarto w 2016 roku. Pozwoliło to na skrócenie czasu podróży z Zurychu do Mediolanu z 4 do 2,5 godziny[8].

Szwajcarzy stale inwestują w tabor kolejowy, już w latach 60. XX w. na trasach międzynarodowych kursowały tu elektryczne zespoły trakcyjne typu SBB RAe TEE II. W 1999 roku zakupiono pierwsze pociągi z pudłem wychylnym typu ICN. W 2009 roku zakupiono składy typu ETR 610 Pendolino, jednocześnie po rozpadzie spółki Cisalpino SBB-CFF-FFS przejęły ezt-y serii ETR470. Ponadto na 2019 r. zaplanowano oddanie do eksploatacji pociągów Stadler SMILE na potrzeby przewozów przez Tunel św. Gotarda[9].

Szwajcarski zegar kolejowy zaprojektowany przez Hansa Hilfikera w 1944 roku stał się obiektem sporu sądowego z koncernem Apple. W systemie operacyjnym iOS 6 został on skopiowany bez wiedzy SBB. W wyniku procesu sądowego Apple musiał zapłacić kolejom szwajcarskim 20 mln franków odszkodowania[10].

Struktura organizacyjna

[edytuj | edytuj kod]

Struktura organizacyjna SBB-CFF-FFS przedstawia się następująco[11]:

  • Zarząd (Konzernleitung) – Prezes Andreas Meyer
  • Rada nadzorcza (Verwaltungsrat) – Przewodniczący Monika Ribar
    • SBB Konzernbereiche (centrala z siedzibą w Bernie)
      • Finanzen (dział finansów)
      • Informatik (dział informatyczny)
      • SBB Consulting (dział rozwoju i inwestycji, opracowywanie strategii długofalowych)
      • Human Resources (dział kadr)
    • SBB Personenverkehr (przewozy pasażerskie)
    • SBB Cargo(inne języki) (przewozy towarowe)
    • SBB Immobilien (zarządca nieruchomości)
    • SBB Infrastruktur (zarządca infrastruktury kolejowej)
      • SBB Energie (dostawca energii, zarządca sieci trakcyjnej)
        • Kraftwerke (elektrownie)
        • Übertragungsnetz (przesył)

Linie kolejowe

[edytuj | edytuj kod]
Mapa sieci kolejowej SBB-CFF-FFS
Wlot północny do Lötschberg-Basistunnel

Przedsiębiorstwo zarządza 4839 km linii kolejowych, z czego 100% jest zelektryfikowanych. SBB-CFF-FFS zarządza 804 stacjami i przystankami kolejowymi[12], stacja znajduje się średnio co 4,06 km. Ponadto posiada 8 elektrowni wodnych w całym kraju[13].

W Szwajcarii obowiązuje normalny, europejski rozstaw szyn (1435 mm), napięcie elektryczne wynosi 15 kV przy 16,7 Hz (prąd zmienny)[14].

Tunele

[edytuj | edytuj kod]

W Szwajcarii znajduje się wiele tuneli kolejowych. Do najważniejszych z nich należą[15]:

Tabor kolejowy

[edytuj | edytuj kod]

Lokomotywy elektryczne

[edytuj | edytuj kod]

Zestawienie zostało sporządzone na podstawie źródła[16][17]:

Oznaczenie Producent Zdjęcie Początek produkcji Liczba sztuk Prędkość maks. Moc maks. Zastosowanie
Re 420 SLM Winterthur,

BBC, MFO, SAAS

1964 228 140 km/h 4700 kW Pociągi pasażerskie i towarowe
Re 421 SLM, BBC, MFO, SAAS 1984 26 140 km/h 4700 kW Pociągi towarowe
Re 430 SLM, BBC, MFO, SAAS 1968 20 125 km/h 4700 kW
Re 450 SLM Winterthur, 

ABB, SIG Neuhausen,

Schindler Waggon Pratteln

1989 113 130 km/h 3200 kW S-Bahn Zurych
Re 460 SLM, BBC, MFO, SAAS 1991 119 230 km/h 6100 kW Pociągi dalekobieżne
Re 465 SLM, ABB 1994 10 230 km/h 7000 kW Pociągi dalekobieżne
Re 474 Siemens 2004 12 140 km/h 6400 kW Pociągi towarowe
Re 482

Traxx

Bombardier 2002, 2006 50 140 km/h 5600 kW Pociągi towarowe
Re 484

Traxx

Bombardier 2004 21 140 km/h 5600 kW Pociągi towarowe
Re 620 SLM, BBC, SAAS 1972 86 140 km/h 7900 kW Pociągi towarowe
HGe 101 SLM, BBC, ABB 1989 8 100 km/h

40 km/h

Lokomotywy spalinowe

[edytuj | edytuj kod]

Zestawienie zostało sporządzone na podstawie źródła[16][17]:

Oznaczenie Producent Zdjęcie Początek produkcji Liczba sztuk Prędkość maks. Moc maks.
Am 841 SLM, SAAS 1996 40 80 km/h 1618 kW

920 kW

Am 842 Vossloh, SLM, SAAS 1992, 2003 4 100 km/h

80 km/h

1120 kW
Am 843 Vossloh 2003 63 100 km/h 1500 kW
Am 861 Thyssen Henschel, BBC 1976 5 85 km/h 1839 kW
Bm 840 SLM, SAAS 1976 40 75 km/h 883 kW
Bm 860 SLM, BBC, SAAS, Sulzer 1954 4 75 km/h 1250 kW

Elektryczne zespoły trakcyjne

[edytuj | edytuj kod]

Zestawienie zostało sporządzone na podstawie źródła[18]:

Oznaczenie Typ Zdjęcie Początek produkcji Liczba sztuk Prędkość maks. Zastosowanie
RABe 501 Stadler EC250

(Giruno)

2017 29 250 km/h EuroCity
RABe 502

RABDe 503

Bombardier Twindexx

IR 100 / IR 200 / IC 200

2012 62 200 km/h InterCity

InterRegio

RABe 503 Alstom ETR610

Pendolino

2007 19 250 km/h EuroCity
RABDe 500 AdTranz-FIAT

/Bombardier-Alstom

ICN

1999 44 200 km/h InterCity

InterRegio

RABe 511 Stadler Dosto 2010 93 160 km/h RegioExpress

Regio

S-Bahn

RABe 523

RABe 521

Stadler FLIRT 2004 148 160 km/h Regioexpress

Regio

S-Bahn

RBDe 560

RBDe 561

RBDe 562

RBDe 566

RBDe 568

RBDe 4/4 1994 98 140 km/h Regioexpress

Regio

S-Bahn

RABe 514 Siemens Desiro

Double Deck

2005 61 140 km/h S-Bahn Zurych
RABe 520

RABe 526

Stadler GTW(inne języki) 2002 30 115 km/h RegioExpress

Regio

TGV POS TGV POS 2007 1 320 km/h TGV Lyria

Wagony osobowe

[edytuj | edytuj kod]

Zestawienie zostało sporządzone na podstawie źródła[18]:

Oznaczenie Typ Zdjęcie Początek produkcji Liczba sztuk Prędkość maks. Zastosowanie
IC2000 Schindler Waggon(inne języki)

IC2000

1997 341 200 km/h InterCity

InterRegio

Einheitswagen

IV

Eurofima IV 1982 508 160 km/h

200 km/h

EuroCity

InterCity

InterRegio

Przewozy pasażerskie

[edytuj | edytuj kod]

SBB-CFF-FFS uruchamia pociągi pasażerskie następujących kategorii[19]:

  • Regio (Regionalzug, R) – pociągi regionalne, zatrzymują się na wszystkich stacjach, najczęściej obsługiwane elektrycznymi zespołami trakcyjnymi,
  • S-Bahn (S) – pociągi szybkiej kolei miejskiej w 8 największych aglomeracjach (m.in. Zurych, Berno, Genewa), obsługiwane elektrycznymi zespołami trakcyjnymi,
  • RegioExpress (RE) – lokalne, przyspieszone pociągi,
  • InterRegio (IR) – przyspieszone pociągi na dalszych trasach, pomiędzy dwoma lub trzema kantonami,
  • InterCity (IC) – dalekobieżne pociągi zatrzymujące się w największych miastach,
  • InterCity N (ICN) – pociągi o standardzie InterCity obsługiwane elektrycznymi zespołami trakcyjnymi z wychylnym nadwoziem,
  • EuroCity (EC) – pociągi międzynarodowe uruchamiane w porozumieniu z innymi przewoźnikami kolejowymi, m.in. Deutsche Bahn, SNCF, ÖBB,
  • ICE / TGV – pociągi międzynarodowe we współpracy z DB oraz pod marką TGV Lyria (24% udziałów w spółce ma SBB-CFF-FFS, a 76% SNCF) do Niemiec i Francji.
Zegar kolejowy projektu Hansa Hilfikera
Północny wlot tunelu Gotarda
Potrójne oznaczenie przewoźnika na pociągu SBB-CFF-FFS

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Facts and Figures - Personnel | SBB [online], reporting.sbb.ch [dostęp 2022-11-02] (ang.).
  2. ↑ Facts and Figures - Finances | SBB [online], reporting.sbb.ch [dostęp 2022-11-02] (ang.).
  3. ↑ a b Geschichte | SBB [online], company.sbb.ch [dostęp 2017-11-05] [zarchiwizowane z adresu 2019-04-04] (niem.).
  4. ↑ Facts and Figures - Punctuality | SBB [online], reporting.sbb.ch [dostęp 2022-11-02] (ang.).
  5. ↑ Regionalverkehr | SBB [online] [dostęp 2017-12-01] (niem.).
  6. ↑ Hans Peter Bärtschi, Eisenbahnen, 1 – Die Anfänge, Historisches Lexikon der Schweiz (niem.).
  7. ↑ a b Hans Peter Bärtschi, Die Alpenbahnen (Alpine railway), Historisches Lexikon der Schweiz (niem.).
  8. ↑ Najdłuższy i najgłębszy. Wszystko o Tunelu Gotarda [online] [dostęp 2017-11-06] (pol.).
  9. ↑ Premiera Stadler Giruno [online] [dostęp 2017-11-06] (pol.).
  10. ↑ Hintergrund: Der Streit mit Apple schwemmt Millionen in die SBB-Kasse – News Wirtschaft: Unternehmen – tagesanzeiger.ch [online], www.tagesanzeiger.ch [dostęp 2017-11-26].
  11. ↑ Organisationsstruktur | SBB [online], company.sbb.ch [dostęp 2017-11-05] (niem.).
  12. ↑ Facts and Figures - Stations | SBB [online], reporting.sbb.ch [dostęp 2022-11-02] (ang.).
  13. ↑ Facts and Figures - Infrastructure | SBB [online], reporting.sbb.ch [dostęp 2022-11-02] (ang.).
  14. ↑ Cezary Kowanda, Slalom po napięciach i rozstawach, „Poradnik Historyczny POLITYKA”, 6/2017 O kolei po kolei, ISSN 2391-7717.
  15. ↑ Swissmulti.net, Szwajcaria.net – Tunele kolejowe [online], www.sportosporto.pl [dostęp 2017-11-05].
  16. ↑ a b Fotogaleria Transportowa - Schweizerische Bundesbahnen (SBB CFF FFS) [online], rail.phototrans.eu [dostęp 2017-12-01] (ang.).
  17. ↑ a b Fotogaleria Transportowa - SBB Cargo AG [online], rail.phototrans.eu [dostęp 2017-12-01] (ang.).
  18. ↑ a b Unsere Züge | SBB [online], www.sbb.ch [dostęp 2017-11-01] (niem.).
  19. ↑ Serviceleistungen im Zug – alles für Ihren Komfort | SBB [online], www.sbb.ch [dostęp 2017-11-04] (niem.).

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Transport kolejowy w Europie
Państwa
Terytoria zależne
Podmioty o ograniczonym
uznaniu międzynarodowym
Pozostałe

Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=SBB-CFF-FFS&oldid=78352699”