SBB-CFF-FFS

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Schweizerische Bundesbahnen (niem.)
Chemins de fer fédéraux suisses (fr.)
Ferrovie Federali Svizzere (wł.)
Schweizerische Bundesbahnen (niem.)  Chemins de fer fédéraux suisses (fr.)  Ferrovie Federali Svizzere (wł.)
Ilustracja
Nowa siedziba spółki w Bernie
Forma prawna Aktiengesellschaft (AG)
Data założenia 1902 (od 1999 jako AG)
Państwo  Szwajcaria
Siedziba Berno
Prezes Andreas Meyer
Przewodniczący
rady nadzorczej
Monika Ribar
Branża transport kolejowy
Zatrudnienie 33 000 (2016)[1]
Zysk netto 381 mln CHF (2016) [1]
Położenie na mapie Berna
Mapa lokalizacyjna Berna
Siedziba spółki
Siedziba spółki
Położenie na mapie Szwajcarii
Mapa lokalizacyjna Szwajcarii
Siedziba spółki
Siedziba spółki
Ziemia46°58′04,4″N 7°27′48,2″E/46,967889 7,463389
Strona internetowa

SBB-CFF-FFS (niem. SBB, Schweizerische Bundesbahnen; fr. CFF, Chemins de fer fédéraux suisses; wł. FFS, Ferrovie Federali Svizzere) – narodowy i największy przewoźnik kolejowy w Szwajcarii. Jako spółka państwowa istnieje od 1902 roku[2].

Historia[edytuj]

 Osobny artykuł: Historia kolei w Szwajcarii.
Widok na Zürich Hauptbahnhof w 1900 r.
Prace przy budowie tunelu Hauenstein (1872 r.)
Pociąg RAe TEE II na stacji Airolo

Szwajcaria jest trudnym terenem z punktu widzenia rozwoju kolejnictwa ze względu na warunki geograficzne. Pomimo to w pierwszej połowie XIX w. podjęto decyzję o budowie pierwszej linii kolejowej. Głównym argumentem były względy ekonomiczne. W efekcie 15 czerwca 1844 r. otwarto pierwszy odcinek linii kolejowej z St. Louis do Bazylei. W dalszych latach kolej w Szwajcarii podzielono na dwie prywatne spółki: Schweizerische Centralbahn (w skrócie SCB, St. Louis – Bazylea) oraz nowo otwartą Schweizerische Nordbahn (Kolej Północną) na trasie ZürichBaden. Przeważał tu ruch turystyczny wyjeżdżających mieszkańców Zurychu na wypoczynek w Alpach. W późniejszych latach przedłużono ją do Aarau (połączenie z Centralbahn), jednocześnie przekształcając ją w Nordostbahn (w skrócie NOB – Kolej Północnowschodnią)[3].

W 1850 roku podjęto ustawę o budowie narodowej sieci kolei państwowych w Szwajcarii wraz z koncepcją przebiegu linii Roberta Stephensona. Jednocześnie w 1861 roku SCB połączyła ze sobą kantony: BazyleaLucernaArgowiaSolura oraz Berno. W tym samym roku kanton Berno przejął budowę linii kolejowej Berno – Zurych, tworząc Bernische Staatsbahnen – pierwszą państwową spółkę kolejową na terenie Szwajcarii. W 1970 roku NOB łączyło siecią kolejową Zurych z najważniejszymi centrami Argowii, Szafuzy, Turgowii i Lucerny[4].

Późniejsze lata przyniosły szybki rozwój górskich linii kolejowych za sprawą pierwszej na świecie kolei zębatej otwartej w 1971 r. Rigibahn. Krótko później oddana do użytku została Bürgenstock-Bahn, Pilatusbahn oraz Brünigbahn. 1882 rok to data oddania prywatnej Gottardbahn. W 1888 roku otwarty został tramwaj elektryczny na trasie Vevey – Montreux – Chillon, który stał się pierwszą zelektryfikowaną linią w kraju. Rok później otwarto słynne Koleje Retyckie (Rhätische Bahn – RhB). Jednocześnie wiele miast zainaugurowało linie tramwajowe parowe lub elektryczne (m.in. Berno, Zurych, Genewa, Bazylea)[4].

W 1902 roku Vereinigte Schweizerbahnen (VSB – linia kolejowa nad Jeziorem Bodeńskim), Nordostbahn oraz Centralbahn zostały upaństwowione, powołano do życia specjalną spółkę Schweizerische Bundesbahnen (SBB) / Chemins de fer fédéraux suisses (CFF) / Ferrovie Federali Svizzere (FFS). W kolejnych latach przejmowane były następne prywatne spółki kolejowe (1903 SBB Jura-Simplon-Bahn (z Brünigbahn), 1909 Gotthardbahn, 1913 CF Jura-Neuchâtelois, 1918 Tösstalbahn (z Wald-Rüti-Bahn), 1922 Seetalbahn, 1948 Uerikon-Bauma-Bahn). W 1905 roku rozpoczęto elektryfikację linii kolejowych od odcinka SeebachWittingen (kanton Zurych). Postęp elektryfikacji był szybki, w 1928 roku połowa linii była zelektryfikowana, a w 1967 roku zrezygnowano całkowicie z trakcji spalinowej i parowej[2].

W 1980 roku otwarto linię kolejową łączącą Zurych z lotniskiem Zürich Kloten. W 1982 roku wprowadzono charakterystyczny dla Szwajcarii godzinny takt na wszystkich liniach kolejowych. W 1990 roku rozpoczęła się gruntowna przebudowa Dworca Głównego w Zurychu. Rozbudowę zakończono 7 lat później. W 1999 roku po pozytywnym głosie w referendum rozpoczęto budowę 57-kilometrowego Tunelu bazowego pod Przełęczą św. Gotarda. Po 17 latach budowy kosztujący niespełna 12,2 mld CHF tunel otwarto w 2016 roku. Pozwoliło to na skrócenie czasu podróży z Zurychu do Mediolanu z 4 do 2,5 godziny[5].

Szwajcarzy stale inwestują w tabor kolejowy, już w latach 60. XX w. na trasach międzynarodowych kursowały tu elektryczne zespoły trakcyjne typu SBB RAe TEE II. W 1999 roku zakupiono pierwsze pociągi z pudłem wychylnym typu ICN. W 2009 roku zakupiono składy typu ETR 610 Pendolino, jednocześnie po rozpadzie spółki Cisalpino SBB-CFF-FFS przejęły ezt-y serii ETR470. Obecnie produkowane są pociągi Stadler Giruno na potrzeby przewozów przez Tunel św. Gotarda, zakończenie dostaw zaplanowano na 2019 r[6].

Struktura organizacyjna spółki[7][edytuj]

  • Zarząd (Konzernleitung) – Prezes Andreas Meyer
  • Rada nadzorcza (Verwaltungsrat) – Przewodniczący Monika Ribar
    • SBB Konzernbereiche (centrala z siedzibą w Bernie)
      • Finanzen (dział finansów)
      • Informatik (dział informatyczny)
      • SBB Consulting (dział rozwoju i inwestycji, opracowywanie strategii długofalowych)
      • Human Resources (dział kadr)
    • SBB Personenverkehr (przewozy pasażerskie)
    • SBB Cargo (przewozy towarowe)
    • SBB Immobilien (zarządca nieruchomości)
    • SBB Infrastruktur (zarządca infrastruktury kolejowej)
      • SBB Energie (dostawca energii, zarządca sieci trakcyjnej)
        • Kraftwerke (elektrownie)
        • Übertragungsnetz (przesył)

Linie kolejowe[edytuj]

Mapa sieci kolejowej SBB-CFF-FFS
Wlot północny do Lötschberg-Basistunnel

Przedsiębiorstwo zarządza 4839 km linii kolejowych, z czego 100% jest zelektryfikowanych. SBB-CFF-FFS zarządza 795 stacjami i przystankami kolejowymi, stacja znajduje się średnio co 4,06 km. Ponadto posiada 7 elektrowni wodnych w całym kraju[1].

W Szwajcarii obowiązuje normalny, europejski rozstaw szyn (1435 mm), napięcie elektryczne wynosi 15 kV przy 16,7 Hz (prąd zmienny)[8].

Tunele[edytuj]

W Szwajcarii znajduje się wiele tuneli kolejowych. Do najważniejszych z nich należą[9]:

Tabor kolejowy[edytuj]

Lokomotywy elektryczne[edytuj]

Oznaczenie Producent Zdjęcie Początek produkcji Liczba sztuk Prędkość maks. Moc maks. Zastosowanie
Re 420 SLM Winterthur,

BBC, MFO, SAAS

SBB Re 420 mit Postzug bei Auvernier.jpg 1964 228 140 km/h 4700 kW Pociągi towarowe
Re 421 SLM, BBC, MFO, SAAS 2012 07 31 05 Re 4 4 II 11380.JPG 1984 26 140 km/h 4700 kW Pociągi towarowe
Re 430 SLM, BBC, MFO, SAAS SBB CFF FFS Cargo Re 430 368-1 (24976996966).jpg 1968 20 125 km/h 4700 kW
Re 450 SLM Winterthur, 

ABB, SIG Neuhausen,

Schindler Waggon Pratteln

SBB Re 450.JPG 1989 113 130 km/h 3200 kW S-Bahn Zurych
Re 460 SLM, BBC, MFO, SAAS SBB Re 460 065 Bern.JPG 1991 119 230 km/h 6100 kW Pociągi dalekobieżne
Re 465 SLM, ABB BLS Re 465 002-4 Lausanne 090109 IR1449 GeAp-Sion.jpg 1994 10 230 km/h 7000 kW Pociągi dalekobieżne
Re 474 Siemens SBB Re 474 016SE.JPG 2004 12 140 km/h 6400 kW Pociągi towarowe
Re 482

Traxx

Bombardier 482 007-2 Köln-Kalk Nord 2016-01-09-02.jpg 2002, 2006 50 140 km/h 5600 kW Pociągi towarowe
Re 484

Traxx

Bombardier SBB Re 484 Biaschina.jpg 2004 21 140 km/h 5600 kW Pociągi towarowe
Re 620 SLM, BBC, SAAS SBB CFF FFS Cargo Re 620 059-6 (14491786890).jpg 1972 86 140 km/h 7900 kW Pociągi towarowe
HGe 101 SLM, BBC, ABB 5617 - Brienz - SBB Brünig Class HGe 4-4.JPG 1989 8 100 km/h

40 km/h

Lokomotywy spalinowe[edytuj]

Oznaczenie Producent Zdjęcie Początek produkcji Liczba sztuk Prędkość maks. Moc maks.
Am 841 SLM, SAAS SBB 841 030-0.JPG 1996 40 80 km/h 1618 kW

920 kW

Am 842 Vossloh, SLM, SAAS 1992, 2003 4 100 km/h

80 km/h

1120 kW
Am 843 Vossloh SBB Am 843 Portrait.jpg 2003 63 100 km/h 1500 kW
Am 861 Thyssen Henschel, BBC Limmattal - Rangierbahnhof IMG 6060.JPG 1976 5 85 km/h 1839 kW
Bm 840 SLM, SAAS SBB Bm 4 4 18424.jpg 1976 40 75 km/h 883 kW
Bm 860 SLM, BBC, SAAS, Sulzer SBB Bm 6-6 Bauma.jpg 1954 4 75 km/h 1250 kW

Elektryczne zespoły trakcyjne[10][edytuj]

Oznaczenie Typ Zdjęcie Początek produkcji Liczba sztuk Prędkość maks. Zastosowanie
RABe 501 Stadler EC250

(Giruno)

EC250 "Giruno" close to Erlen.jpg 2017 29 250 km/h EuroCity
RABe 502

RABDe 503

Bombardier Twindexx

IR 100 / IR 200 / IC 200

SBB RABe 502 203 Ossingen.jpg 2012 62 200 km/h InterCity

InterRegio

RABe 503 Alstom ETR610

Pendolino

SBB ETR 610 Intschi.jpg 2007 19 250 km/h EuroCity
RABDe 500 AdTranz-FIAT

/Bombardier-Alstom

ICN

SBB RABDe 500 bei Twann.jpg 1999 44 200 km/h InterCity

InterRegio

RABe 511 Stadler Dosto SBB RABe 511 als S12 in Effretikon (cropped).jpg 2010 93 160 km/h RegioExpress

Regio

S-Bahn

RABe 523

RABe 521

Stadler FLIRT SBB RABe 523 FLIRT der Zuger S-Bahn.jpg 2004 148 160 km/h Regioexpress

Regio

S-Bahn

RBDe 560

RBDe 561

RBDe 562

RBDe 566

RBDe 568

RBDe 4/4 SBB RBDe 560 109.jpg 1994 98 140 km/h Regioexpress

Regio

S-Bahn

RABe 514 Siemens Desiro

Double Deck

SBB RABe 514 Andelfingen.jpg 2005 61 140 km/h S-Bahn Zurych
RABe 520

RABe 526

Stadler GTW Sbb-rabe-520-000-6-stadler-921179.jpg 2002 30 115 km/h RegioExpress

Regio

TGV POS TGV POS SNCF TGV Lyria 4404 (16486407505).jpg 2007 1 320 km/h TGV Lyria

Wagony osobowe[10][edytuj]

Oznaczenie Typ Zdjęcie Początek produkcji Liczba sztuk Prędkość maks. Zastosowanie
IC2000 Schindler Waggon

IC2000

SBB CFF FFS IC 2000 IR 2513 (27835235322).jpg 1997 341 200 km/h InterCity

InterRegio

Einheitswagen

IV

Eurofima IV EW IV Zug Effretikon.jpg 1982 508 160 km/h

200 km/h

EuroCity

InterCity

InterRegio

Przewozy pasażerskie[edytuj]

SBB-CFF-FFS uruchamia pociągi pasażerskie następujących kategorii[11]:

  • Regio (Regionalzug, R) – pociągi regionalne, zatrzymują się na wszystkich stacjach, najczęściej obsługiwane elektrycznymi zespołami trakcyjnymi,
  • S-Bahn (S) – pociągi szybkiej kolei miejskiej w 8 największych aglomeracjach (m.in. Zurych, Berno, Genewa), obsługiwane elektrycznymi zespołami trakcyjnymi,
  • RegioExpress (RE) – lokalne, przyspieszone pociągi,
  • InterRegio (IR) – przyspieszone pociągi na dalszych trasach, pomiędzy dwoma lub trzema kantonami,
  • InterCity (IC) – dalekobieżne pociągi zatrzymujące się w największych miastach,
  • InterCity N (ICN) – pociągi o standardzie InterCity obsługiwane elektrycznymi zespołami trakcyjnymi z wychylnym nadwoziem,
  • EuroCity (EC) – pociągi międzynarodowe uruchamiane w porozumieniu z innymi przewoźnikami kolejowymi, m.in. Deutsche Bahn, SNCF, ÖBB,
  • ICE / TGV – pociągi międzynarodowe we współpracy z DB oraz pod marką TGV Lyria (24% udziałów w spółce ma SBB-CFF-FFS, a 76% SNCF) do Niemiec i Francji.

Ciekawostki[edytuj]

Zegar kolejowy projektu Hansa Hilfikera
Północny wlot tunelu Gotarda
Potrójne oznaczenie przewoźnika na pociągu SBB-CFF-FFS
  • Szwajcarski zegar kolejowy zaprojektowany przez Hansa Hilfikera w 1944 roku stał się obiektem sporu sądowego z koncernem Apple. W systemie operacyjnym iOS 6 został on skopiowany bez wiedzy SBB. W wyniku procesu sądowego Apple musiał zapłacić kolejom szwajcarskim 20 mln Franków odszkodowania[12].
  • Szwajcarskie koleje słyną z niezawodności i punktualności – w 2016 roku 88% pociągów pasażerskich SBB nie miało opóźnień, z roku na rok rośnie też liczba zadowolonych klientów (75% w 2016)[1].
  • W Szwajcarii znajduje się najdłuższy i zarazem najgłębszy tunel na świecie – Tunel Gotarda. Ma 57 km długości, budowa pochłonęła 12,2 mld Franków, a do użytku został oddany w 2016 roku[13].
  • 100% linii kolejowych w Szwajcarii jest zelektryfikowanych[1].
  • Ze względu na różnice językowe pomiędzy poszczególnymi regionami Szwajcarii w pociągach regionalnych oraz w nazewnictwie stacji stosuje się język odpowiedni dla danego regionu (np. Basel SBB, Lausanne CFF, Bellinzona FFS). W pociągach dalekobieżnych używane są wszystkie języki regionów na trasie pociągu. Ponadto na najbardziej obleganych przez turystów trasach obsługa posługuje się językiem angielskim. Składy oznaczone są potrójną nazwą SBB-CFF-FFS.

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d e Zahlen und Fakten | SBB
  2. a b Geschichte | SBB, company.sbb.ch [dostęp 2017-11-05] (niem.).
  3. Hans Peter Bärtschi, Eisenbahnen, 1 - Die Anfänge, Historisches Lexikon der Schweiz (niem.).
  4. a b Hans Peter Bärtschi, Die Alpenbahnen (Alpine railway), Historisches Lexikon der Schweiz (niem.).
  5. Najdłuższy i najgłębszy. Wszystko o Tunelu Gotarda [dostęp 2017-11-06] (pol.).
  6. Premiera Stadler Giruno [dostęp 2017-11-06] (pol.).
  7. Organisationsstruktur | SBB, company.sbb.ch [dostęp 2017-11-05] (niem.).
  8. Cezary Kowanda, Slalom po napięciach i rozstawach, „Poradnik Historyczny POLITYKA”, 6/2017 O kolei po kolei, ISSN 2391-7717.
  9. Swissmulti.net, Szwajcaria.net - Tunele kolejowe, www.sportosporto.pl [dostęp 2017-11-05].
  10. a b Unsere Züge | SBB, www.sbb.ch [dostęp 2017-11-01] (niem.).
  11. Serviceleistungen im Zug – alles für Ihren Komfort | SBB, www.sbb.ch [dostęp 2017-11-04] (niem.).
  12. Hintergrund: Der Streit mit Apple schwemmt Millionen in die SBB-Kasse - News Wirtschaft: Unternehmen - tagesanzeiger.ch
  13. Najdłuższy i najgłębszy. Wszystko o Tunelu Gotarda [dostęp 2017-11-06] (pol.).