SD80

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
SD80
Włoski ALn 772 kolei Ferrovie Padane (FP)
Włoski ALn 772 kolei Ferrovie Padane (FP)
Producent Włochy FIAT-OM Mediolan
Lata budowy 1949
Układ osi (1A)'(A1)'
Liczba miejsc siedzących 72
Masa służbowa 34,2 t
Długość całkowita 24 560 mm
Szerokość 3160 mm
Wysokość 3564 mm
Średnica kół 900 mm
Liczba i moc silników 2 x 110 kW
Typ silników trakcyjnych Saurer OM-BXD
Rodzaj przekładni hydrauliczna
Prędkość konstrukcyjna 130 km/h
Portal Portal Transport szynowy

SD80 – oznaczenie na Polskich Kolejach Państwowych 3 wagonów spalinowych, wyprodukowanych w roku 1949 w zakładach OM w Mediolanie, na bazie wagonów serii ALn 722 dla kolei włoskich FS. Na PKP nosiły oznaczenia serii kolejno: MsBx, MsAx, SD80 i SR70.

Seria ALn722[edytuj | edytuj kod]

Wagony spalinowe serii ALn722 były produkowane dla kolei włoskich w latach 1940-1957 w łącznej liczbie 322 sztuk. Stanowiły wspólną konstrukcję firm FIAT w Turynie (pudła wagonów) i OM w Mediolanie (napęd i wózki)[1]. W latach 1940-41 FIAT wyprodukował pierwsze 100 wagonów (ALn 722.1001-1100), następne 99 wyprodukowała firma OM w latach 1940-43 (ALn 772.3201-3299). Po II wojnie światowej firma OM wznowiła ich produkcję w dwóch transzach: 41 w latach 1948-49 (ALn 722.3301-3341) i 83 w latach 1955-57 (ALn 722.3342-3424)[1]. Zmiany konstrukcyjne w toku produkcji nie były wielkie i dotyczyły tylko wyposażenia. Pozostawały w eksploatacji do lat 80[1].

Seria SD80[edytuj | edytuj kod]

Po II wojnie światowej Polskie Koleje Państwowe były świadome braku doświadczenia polskich producentów taboru w zakresie produkcji spalinowych wagonów silnikowych. W związku z tym w 1949 zdecydowano się na zakup we włoskiej fabryce Officine Meccaniche trzech wagonów serii Aln772. Pojazdy były wyposażone w gniazda sterowania wielokrotnego, dzięki czemu możliwe było łączenie ich w dwuwagonowe zestawy trakcyjne. Pomalowane na niebiesko wagony wyposażone były w miękkie kanapy znajdujące się po obu stronach korytarza. Miejsce na bagaż przewidziano pod fotelami oraz na półkach umieszczonych nad oknami. Podłogę przedziału pasażerskiego wykonano z aluminiowej blachy falistej pokrytej płytami korkowymi i wyłożonej linoleum[2].

Włoskie wagony motorowe zostały zakupione przez PKP z inicjatywy inż. Franciszka Tatary. Z uwagi na ich podobieństwo do produkowanych przed wojną w Zakładach Cegielskiego wagonów SAx („lukstorpeda”), miały stanowić wzór dla ewentualnych nowych polskich konstrukcji, do których powstania jednak nie doszło. Różnicami w stosunku do włoskich wagonów było jedynie przeniesienie stanowiska maszynisty z lewej na prawą stronę i wyposażenie dodatkowo w kocioł grzewczy[1].

Trzy SD80 trafiły do Polski w sierpniu 1951 roku i początkowo nie miały stałego zatrudnienia. Pierwotnie oznaczone zostały jako seria MsBx (numery 090 051 do 090 053), od 1956 MsAx, a po wprowadzeniu nowego systemu oznaczeń w 1960 oznaczono je SD80 (SD80-01 do 03). W 1953 wagony przydzielono do lokomotywowni Warszawa Wschodnia. Od 1953 roku zaczęły kursować jako ekspresowy pociąg motorowy na trasie Warszawa Wschodnia-Gdynia. W 1959 z uwagi na wzrastające potrzeby przewozowe na poprzedniej trasie, skierowano je na nowe połączenie z Warszawy do Bydgoszczy i Poznania (skład dwóch wagonów rozdzielał się w Kutnie). Maksymalna dozwolona prędkość wynosiła 115 km/h[3]. W 1960 roku wagony te zaczęły kursować w sezonie letnim na trasie Warszawa-Świnoujście jako pociąg "Błękitna Fala", a w sezonie zimowym na trasie Warszawa-Gdynia jako "Strzała Bałtyku". W 1961 roku "Błękitna Fala" na odcinku Poznań-Szczecin Dąbie kursowała z prędkością techniczną 100,9 km/h i był to wówczas najszybszy skład kolejowy w Polsce[3]. W 1962 roku wagony SD80 przeniesiono do obsługi ekspresu "Lech" na trasie Warszawa-Poznań. Od 1963 roku, w związku z dostawami węgierskich SN61 i rozwojem trakcji elektrycznej, wagony zostały przeniesione do lokomotywowni Gdańsk-Południe i nie były już intensywnie użytkowane[3]. Zdemontowano z nich sterowanie wielokrotne i od 1967 przemianowano na wagony inspekcyjne SR70 (wagon spalinowy specjalnego przeznaczenia bez sterowania wielokrotnego). SR70-01 i 03 zostały skasowane w 1969 i 1972, natomiast SD80-02 został w 1966 przekazany do lokomotywowni we Wrocławiu i jeszcze do 1969 był wykorzystywany w ruchu pasażerskim, do 1972 w ruchu roboczym, a skreślono go z inwentarza w 1974[4].

Jedyny zachowany, choć obecnie bardzo mocno niszczejący wagon SR70-02 znajduje się w Warszawie. Był eksponatem Muzeum Kolejnictwa, lecz później został zdewastowany i odstawiony na tory postojowe stacji Warszawa Główna Osobowa. Od 15 grudnia 2009, po jego zabezpieczeniu, czeka na odbudowę.

Inne dane[edytuj | edytuj kod]

  • Rozstaw czopów skrętu - 16 m
  • Baza wózka - 3050 mm
  • Rozstaw osi skrajnych - 19 m
  • Masa napędna - 20 t
  • Nacisk osi na szynę - 10 kN
  • Typ przekładni - Lysholm-Smith DF 1,15
  • Zapas paliwa - 550 l
  • Oświetlenie - żarowe 24 V
  • Ogrzewanie - wodne, nawiewne

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. a b c d P.Terczyński, K.Zintel, Wagon... s.15
  2. Michał Szymajda. SD80. Czy dla unikalnego pojazdu jest jeszcze ratunek?. „Rynek Kolejowy”. 12/2015, s. 80. Zespół Doradców Gospodarczych „TOR”. ISSN 1644-1958 . 
  3. a b c P.Terczyński, K.Zintel, Wagon... ss.20-21
  4. P.Terczyński, K.Zintel, Wagon... ss.18,21

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Paweł Terczyński, Krzysztof Zintel: Wagon spalinowy serii SD80, "Świat Kolei" nr 5/2004, ss.14-21

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]