SMS Lissa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
SMS Lissa
Ilustracja
SMS „Lissa” przed 1875 rokiem
Klasa fregata pancerna
Historia
Stocznia Stabilimento Tecnico Triestino, Triest
Położenie stępki 27 czerwca 1867
Wodowanie 25 lutego 1869
 K.u.K. Kriegsmarine
Wejście do służby maj 1871
Wycofanie ze służby 13 listopada 1892
Los okrętu złomowany, 1893-95
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 7086 t
Długość 89,38 m
Szerokość 17,32 m
Zanurzenie 8,5 m
Napęd
2-cylindrowa maszyna parowa,
1 śruba
3619 KM
ożaglowanie
Prędkość 12,83 węzła (23,76 km/h)
Zasięg 2840 Mm
Uzbrojenie
1869:
12 armat kal. 229 mm
4 armaty 8-funtowe
3 armaty 3-funtowe
Opancerzenie
Burty: 152 mm
Kazamaty: 127 mm
Grodzie: 114 mm
Załoga 620

SMS Lissa – jedyny okręt swojego typu, nazwany od zwycięskiej bitwy pod Lissą, zbudowany dla Kaiserliche und Königliche Kriegsmarine pod koniec lat 60. XIX wieku. Był pierwszym austro-węgierskim pancernikiem kazamatowym i był uzbrojony w dwanaście armat kal. 229 mm, umieszczonych w opancerzonej kazamacie na śródokręciu. Budowa okrętu rozpoczęła się w czerwcu 1867 roku, lecz z powodu problemów finansowych trwała aż do maja 1871 roku. Problemy budżetowe towarzyszyły pancernikowi również w czasie jego kariery i uniemożliwiły mu pełnienie aktywnej służby we flocie. Większość swojej służby okręt spędził w porcie w Puli, poza długim remontem w latach 1880–1881. Ostatecznie został skreślony z rejestru floty w 1892 roku i złomowany w następnym roku.

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Charakterystyka ogólna i napęd[edytuj | edytuj kod]

Szkic Lissy

SMS[a] „Lissa” miał 86,76 m długości na linii wodnej i 89,38 m długości całkowitej. Jego szerokość wynosiła 17,32 m, a średnie zanurzenie 8,5 m. Wypierał 7086 ton. Burty oraz większość nadbudówki, w tym kazamaty, były drewniane z przymocowanymi żelaznymi płytami. Fragmenty kadłuba po bokach kazamat zostały zrobione z żelaza[1]. Okręt był wyposażony w taran[2]. Załoga składała się z 620 oficerów i marynarzy[1].

Napęd składał się z pojedynczej poziomej 2-cylindrowej maszyny parowej pojedynczego rozprężania, napędzającej pojedynczą śrubę o średnicy 6,62 m. Parę wytwarzało siedem kotłów parowych z trzydziestoma paleniskami. Spaliny odprowadzane były przez pojedynczy komin umieszczony na śródokręciu. Układ napędowy miał moc 3619 KM, co pozwalało na rozwinięcie prędkości 12,83 węzła, chociaż podczas testów prędkości przeprowadzonych 9 maja 1871 roku okręt osiągnął prędkość 13,29 węzła. Przy pełnej prędkości okręt miał zasięg 2840 Mm. Dodatkowo okręt został wyposażony w trzymasztowy takielunek o powierzchni 3112 m². W 1886 roku jego powierzchnię masztów zmniejszono do 1404 m²[1].

Uzbrojenie i opancerzenie[edytuj | edytuj kod]

„Lissa” była pancernikiem kazamatowym, a jej uzbrojenie składało się z dwunastu ładowanych odprzodowo armat Kruppa kal. 229 mm. Dziesięć z nich zostało zamontowanych w opancerzonej baterii burtowej na śródokręciu, z furtami działowymi 1,96 m nad poziomem wody. Pozostałe dwie umieszczone były w reducie, wiszącej bezpośrednio nad główną kazamatą. W ten sposób górne armaty w pewnym zakresie prowadzić ogień do przodu i do tyłu[1][2]. Armaty te mogły przebić żelazny pancerz o grubości 264 mm[3]. Okręt wyposażony był również w mniejsze działa, w tym cztery ładowane odtylcowo, gwintowane działa 8-funtowe i dwa odtylcowe, gwintowane działa 3-funtowe. Okręt chroniony był przez pas kutego żelaza o grubości 152 mm, a drewniane burty miały grubość 770 mm[1]. Pas kończył się 1,74 m poniżej linii wody[3]. Kazamaty chronione były przez 127 mm żelaza i 724 mm drewna. Pancerne grodzie na obu końcach kazamat miały 114 mm grubości[1].

Służba[edytuj | edytuj kod]

Stępka pod „Lissę” położona została 27 czerwca 1867 roku w stoczni Stabilimento Tecnico Triestino w Trieście. Okręt został zwodowany 25 lutego 1869 roku i rozpoczęły się prace wykończeniowe[1]. W następnym miesiącu cesarz Franciszek Józef I odwiedził stocznię, w której budowany był okręt[4]. Jednak ograniczony budżet marynarki i wysoka cena importowanego z Wielkiej Brytanii żelaza sprawiła, że pancernik nie został ukończony aż do maja 1871 roku[1][5]. Obiekcje dotyczące wydatków morskich ze strony węgierskiej połowy cesarstwa nie tylko opóźniły budowę „Lissy”, lecz również uniemożliwiły austro-węgierskiej flocie aktywną służbę w czasie pokoju[6]. Śmierć dowódcy floty, Wilhelma von Tegetthoffa, w 1871 roku dodatkowo pogorszyła sytuację budżetową, jako że jego następca, Friedrich von Pöck, nie posiadał renomy pozwalającej przekonać rząd do uchwalenia potrzebnych środków[7]. Flota okrętów pancernych, w tym „Lissa”, trzymana była w porcie w Puli jako rezerwa; jedynymi okrętami, które brały udział w służbie czynnej, były fregaty parowe wysyłane za granicę[8].

Oficjalnie jednak Lissa przydzielona została do aktywnej eskadry pancerników, gdzie służyła aż do 1887 roku[3]. W nocy z 3 na 4 września 1872 roku zdarzył się poważny wypadek. Gdy oktęt stał zacumowany w porcie na wyspie Korfu, w pobliżu magazynu prochu wybuchł duży pożar. Załodze udało się jednak ugasić płomienie, zanim dotarły one do prochowni. W 1875 roku okręt otrzymał nowe kotły parowe, a w następnym roku zmodyfikowano jego ożaglowanie[9]. Do 1880 roku kadłub „Lissy” był już poważnie zbutwiały i okręt zabrany został do suchego doku w arsenale w Puli, gdzie zerwano z niego większość pancernych płyt, by wymienić zbutwiałe drewno. Prace zakończono w następnym roku i „Lissa” wróciła do służby[10]. W czasie remontu zmieniono również uzbrojenie okrętu. Zachowano dwanaście armat kal. 229 mm, lecz przestarzałe działa mniejszego kalibru wymieniono na cztery działa kal. 90 mm L/24, dwa działa kal. 70 mm L/15, trzy działa Hotchkiss M1879 kal. 47 mm i dwie kartaczownice kal. 25 mm[1].

Po zakończeniu remontu „Lissa” powróciła do aktywnej eskadry, gdzie pozostała do 1888 roku, kiedy to przeniesiono ją do II Eskadry Rezerwowej[3]. W międzyczasie ponownie zmodyfikowano uzbrojenie okrętu, dodając wyrzutnie torpedowe w 1885 roku i wymieniając działa głównego kalibru na wersję szybkostrzelną[11]. 27 marca 1885 roku okręt zwizytował arcyksiążę Rudolf[12]. Przez resztę służby „Lissa” pozostawała nieaktywna, została skreślona z rejestru floty 13 listopada 1892 roku i złomowana pomiędzy 1893 a 1895 rokiem[1].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. „SMS” oznacza „Seiner Majestät Schiff”, czyli po niemiecku „Okręt Jego Wysokości”.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j Gardiner 1979 ↓, s. 269.
  2. a b Very 1880 ↓, s. 7.
  3. a b c d Pawlik 2003 ↓, s. 43.
  4. Sondhaus 1994 ↓, s. 22.
  5. Sondhaus 1994 ↓, s. 25.
  6. Gardiner 1979 ↓, s. 267.
  7. Sondhaus 1994 ↓, s. 37.
  8. Sondhaus 1994 ↓, s. 40–41.
  9. Pawlik 2003 ↓, s. 43–44.
  10. Sondhaus 1994 ↓, s. 78.
  11. Pawlik 2003 ↓, s. 44.
  12. Pawlik 2003 ↓, s. 47.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Robert Gardiner: Conway’s All the World’s Fighting Ships: 1860–1905. Londyn: Conway Maritime Press, 1979. ISBN 0-85177-133-5. (ang.)
  • Georg Pawlik: Des Kaisers Schwimmende Festungen: die Kasemattschiffe Österreich-Ungarns. Wiedeń: Neuer Wissenschaftlicher Verlag, 2003. ISBN 978-3-7083-0045-0. (niem.)
  • Lawrence Sondhaus: The Naval Policy of Austria-Hungary, 1867–1918. West Lafayette: Purdue University Press, 1994. ISBN 978-1-55753-034-9. (ang.)
  • Edward W. Very: Navies of the World. Nowy Jork: John Wiley & Sons, 1880. OCLC 20400836. (ang.)