SR51

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
SR51
Ilustracja
wagon silnikowy w Staßfurt
Producent Niemiecka Republika Demokratyczna VEB Waggonbau Görlitz
Lata budowy 1954-1958
Układ osi A-1
Masa służbowa 24,6 t
Długość całkowita 13,1 m
Średnica kół 940 mm
Typ silników trakcyjnych EM6-20-7
Rodzaj przekładni mechaniczna
Prędkość konstrukcyjna 70 km/h
Portal Portal Transport szynowy

SR51 – wagony rewizyjne używane przez PKP, DR i ČSD a po zjednoczeniu Niemiec również przez DB. Obecnie są wycofane z użytku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Po drugiej wojnie światowej polska kolej był elektryfikowana w bardzo dużym tempie. W 1948 rząd podjął uchwałę o elektryfikacji linii Warszawa-Gliwice wraz z odgałęzieniem do Łodzi. W tym czasie polski przemysł nie produkował żadnych pojazdów elektrycznych[1]. Dodatkowo nie produkowano jednostek rewizyjnych sieci trakcyjnej. W tej sytuacji rząd zadecydował o imporcie takich pojazdów z NRD, która miała znacznie większe doświadczenie w obsłudze linii zelektryfikowanych[2]. W 1950 podjęto współpracę ze wschodnioniemiecką firmą VEB Waggonbau[1]. W podobnej sytuacji znajdowała się Czechosłowacja, która również była zainteresowana importem takich maszyn.

PKP[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym zarządem który otrzymał wagony rewizyjne SR51 były PKP. Pierwsze dwa z ośmiu wagonu zostały dostarczone już w 1954, pozostałe rok później. Początkowo nosiły oznaczenie 090 lecz już w 1960 zostały zmienione na SR51. Pojazdy SR51, mimo że zostały zaprojektowane do konserwacji sieci trakcyjnej, początkowo służyły głównie przy elektryfikacji szlaków kolejowych. Pierwszy pojazd tej serii został skasowany już w 1979 po 24 latach pracy, natomiast SR51-05 jako ostatni czynny pojazd tej serii został wycofany w 1996 roku. W ostatnich latach pojazd ten pracował bez napędu własnego jako wagon pomiarowy.

Numer Rok produkcji Rok wycofania Przebieg służby
01 1954 1980 MD Piotrków Tryb.
02 1954 1987 MD Warszawa Wschodnia
MD Poznań Osobowa
MD Poznań Franowo
MD Ostrów Wlkp.
MD Poznań Główny
MD Ostrów Wlkp.
MD Leszno
MD Ostrów Wlkp.
03 1955 1979 MD Warszawa Wschodnia
MD Warszawa Odolany
MD Tłuszcz
MEL Czachówek
MD Tłuszcz
?
MD Tłuszcz
04 1955 1985 MD Piotrków Tryb.
05 1955 1996 MD Katowice
MD Gliwice
MD Częstochowa
MD Katowice
MD Gliwice
06 1955 1981 MD Gdańsk Południe
MD Gdańsk Zaspa
07 1955 1980 MD Piotrków Tryb.
08 1955 1980 MD Warszawa Wschodnia
MD Warszawa Odolany
MD Tłuszcz
MEL Komorów
MD Tłuszcz

Źródło:[3]

DR[edytuj | edytuj kod]

Zabytkowy wagon silnikowy w Staßfurt

Koleje wschodnioniemieckie w latach 1956-1958 otrzymały pięć wagonów rewizyjnych, które różniły się od eksportowanych technicznymi szczegółami platformy roboczej. Dodatkowo wagony wyprodukowane w 1958 roku otrzymały mocniejszy silnik wyprodukowany przez zakłady VEB Dieselmotorenwerk Berlin-Johannisthal. Były wykorzystywane do utrzymania sieci trakcyjnej. Wagony zostały wyposażone w pantograf pomiarowy, obracaną mechanicznie platformę roboczą oraz dodatkowo składaną drabinę o wysokości dziewięciu metrów. Podwójne drzwi przesuwne prowadziły bezpośrednio do pomieszczenia warsztatu, po lewej stronie znajdowała łazienka z toaletą i umywalką. Po prawej stronie znajdowały stoły i szafki boczne na ścianie oraz wieża obserwacyjna ogrzewana piecem koksowniczy, Obok znajdowało się wejście do kabiny maszynisty. Między drzwiami wejściowymi zlokalizowana była klapa w podłodze umożliwiająca dostęp do silnika. Przejście do łazienki umożliwiał krótki korytarz z drzwiami prowadzący do salonu ze stołem, czterema krzesłami i szafką. Druga kabina maszynisty była oddzielona od salonu drzwiami. Obok zlokalizowano wejście na platformę naprawczą. Pantograf pomiarowy jest nad kabiną maszynisty[4]. Wagony otrzymały początkowo oznaczenie ORT 135.7 później zostało zmienione najpierw w 1970 roku na 188.0 a w 1992 roku na 708.0. Wagony te zostały ostatecznie odstawione w połowie lat 90. Zostały zachowane trzy wagony rewizyjne[5].

ČSD[edytuj | edytuj kod]

891 w Czeskiej Trzebowie

Największą partię tych wagonów (20 sztuk) kupiła Czechosłowacja, która wcześniej miała jeden podobny pojazd serii 890. Pojazdy te były produkowane w latach 1957-1961 i dostały oznaczenie M144.0. Początkowo Czesi kupi 6 kompletnych pojazdów. Później jednak zamawiali je bez silnika i montowali w nie silniki Tatra 301, które były najmocniejszymi silnikami występującymi w tych pojazdach. W połowie lat 70 Czechosłowacja zakupiła nowocześniejsze wagony rewizyjne, jednakże seria M144.0 nadal była na służbie. W 1988 nastąpiła zmiana oznaczeń na 891. W połowie lat 90 nastąpiła kasacja prawie całej serii. Obecnie został zachowany jedynie pojazd 891.016, który jest w słabym stanie technicznym[6].

DB[edytuj | edytuj kod]

Pojazdy tej serii pojawiały się na DB dopiero po zjednoczeniu Niemiec. Wycofane zostały z eksploatacji w połowie lat 90.

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Pudło[edytuj | edytuj kod]

Pudło wagonu było stalowe, samonośne. Konstrukcja ścian opierała się na szkielecie stalowym wykonanym z walcowanych kształtowników natomiast poszycie w profili giętych blach stalowych. Podłoga została wykonana z blachy falistej na której została ułożona podłoga z desek. Wnętrze wagonu zostało wykończone płytami pilśniowymi. System ten jest standardową konstrukcją ścian wagonów pasażerskich, budowanych ówcześnie. Jedyną izolacją termiczną było powietrze pomiędzy połaciami bocznymi. Pudło miało po jednej parze drzwi umieszczonych centralnie na ścianie bocznej. Drzwi były dwuskrzydłowe przesuwne w szczeliny boczne, takie rozwiązanie jest stosowane między innymi w EN57. Wagon SR51 miał obie osie nieskrętne przymocowane na zawieszeniu resorowym do pudła. Zawieszenie stanowiły jedynie resory dziewięciopiórowe[1].

Na obu końcach wagonu znajdowały się kabiny sterownicze, wyposażone w cztery okna. Kabiny sterownicze nie miały dodatkowych drzwi bezpośrednio na zewnątrz[1].

Silnik i układ napędowy[edytuj | edytuj kod]

Pojazdy serii SR51 miały różne rodzaje silników w zależności od wersji. Egzemplarze będące na stanie PKP miały najsłabszą wersję silnikową. Napędzały je silniki wysokoprężne EM6-20-7 produkcji wschodnioniemieckiej IFY. Moc maksymalna tej jednostki napędowej wynosiła 105KM (77,3kW), wagony niemieckie miały silniki 6 KVD o mocy maksymalnej 135KM natomiast dwa ostatnie silniki o mocy 150KM, jednostki czechosłowackie Tatra 301 o mocy maksymalnej 155KM. Silnik przekazywał napęd za pomocą przekładni mechanicznej Mylius cv2, która, mimo że została wynaleziona w 1922 roku, to wciąż była dobrą i niezawodną konstrukcją. Przekładnia miała 4 biegi, których przełączanie umożliwiało sprzęgło kołowe. Następnie napęd za pomocą wału Cardana był przekazywany na jedną oś. Układ napędowy pozwalał na rozwinięcie prędkości maksymalnej 70km/h, niezależnie od mocy silnika[1].

Urządzenia na dachu[edytuj | edytuj kod]

Na dachu SR51 znajdował się pantograf pomiarowy, który został zamontowany nad osią. Po drugiej stronie dachu znajdowała się wieżyczka pozwalająca na obserwację sieci trakcyjnej i jej współpracy z pantografem pomiarowym. Wieżyczka posiadała klapę górną umożliwiającą wyjście na dach pojazdu. Centralną część dachu zajmował pomost stały, który był wykorzystywany podczas robót[1].

Ogrzewanie[edytuj | edytuj kod]

Jednostka była dostosowana do pracy zimowej. Ogrzewanie zapewniał kocioł żebrowy HKW19 ogrzewający wodę, która była doprowadzana do grzejników. Do układu można było podłączyć chłodzenie silnika co powodowało z jednej strony, działanie motoru jako dodatkowego kotła a z drugiej nagrzewało zimny silnik przed startem[1].

Malowanie i oznakowanie[edytuj | edytuj kod]

Malowanie[edytuj | edytuj kod]

Malowanie PKP obiegało od malowania fabrycznego i było typowe dla służby ruchu w Polsce. Wagon był cały niebieski z cienkim żółtym pasem pod okiennym na całej długości pojazdu oprócz drzwi. Fragment ostoi pomiędzy zderzakami był pomarańczowy. Od strony pantografu na obu ścianach bocznych znajdował się biały napis "DO UTRZYMANIA SIECI TRAKCYJNEJ".

W pozostałych zarządach pojazdy te miały czerwone barwy, typowe dla DR. W czechosłowackich pojazdach obok drzwi była wymalowana pięcioramienna gwiazda[7].

Oznakowanie[edytuj | edytuj kod]

W Polsce początkowo wagony nosiły oznaczenie literowe Ms oraz liczbowe 090. Oznaczenie literowe oznaczało tylko wagon motorowy dwuosiowy natomiast liczbowe nie precyzowało nawet liczby osi. Po reformie w 1960 wagony dostały oznaczenie SR51, które nosiły do końca służby. Teoretycznie wagon powinien mieć oznaczenie SR50.

  • S - pojazd spalinowy
  • R - pojazd rewizyjny (warsztatowy)
  • Liczba z zakresu 50-59 przekładnia mechaniczna, sterowanie pojedyncze.
  • 51 - pierwszy (teoretycznie drugi) wagon o takich parametrach.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g Paweł Terczyński, Krzysztof Zintel. Wagony rewizyjne serii SR51 i SR52. „Świat Kolei”. 6/2009. s. 14-23. 
  2. Dawid Keller (red.): Dzieje kolei w Polsce. Rybnik: Eurosprinter, 2012, s. 262. ISBN 978-83-931006-8-2.
  3. MD Kolejowa Klatka (pol.). [dostęp 2011-06-23].
  4. Heinrich Priesterjahn: Fahrzeuge der Baureihe 708.0 (niem.).
  5. Thomas Linberg: Oberleitungsrevisionstriebwagen Baureihe 708.0 (niem.).
  6. Pracovní stroje na železnici - 891 (cz.). [dostęp 2011-06-22].
  7. Baureihe 708.0 (niem.). [dostęp 2011-06-22].