SY Śmiały

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
SY Śmiały
Bandera  Polska
Numer na żaglu XIV PZ-5, PZ 25
Port macierzysty Trzebież
Właściciel Polski Związek Żeglarski
Armator Centralny Ośrodek Żeglarstwa PZŻ
Dane podstawowe
Typ J-140
Materiał stal
Historia
Stocznia Gdańsk
Data budowy 1960
Dane techniczne
Liczba członków załogi 10
Długość całkowita (L) 18,0 m
Szerokość (B) 4,00 m
Zanurzenie (D) 2,80 m
Masa całkowita 29
Ożaglowanie
Typ ożaglowania kecz bermudzki
Powierzchnia ożaglowania 144 m²
Liczba masztów 2
Napęd mechaniczny
Silnik SW266 (WSW Andrychów)
Moc silnika 54 KM
Prędkość maks. 11 w.

SY Śmiałypolski kecz, stuczterdziestka, wybudowany w Gdańsku w roku 1960, należący do Polskiego Związku Żeglarskiego (armator: Centralny Ośrodek Żeglarstwa w Trzebieży); najczęściej wspominany jako jacht, na którym w latach 1965–1966 zrealizowano wyprawę żeglarsko-geologiczną dookoła Ameryki Południowej (kpt. Bolesław Kowalski), a w roku 1970 – rejs wokół Islandii z zachodu na wschód (kpt. Andrzej Rościszewski).

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Jacht zbudowano w roku 1960 w stoczni gdańskiej. Projektanci – Włodzimierz Kuchta, Wojciech Samoliński, Zdzisław Pieńkawa – korzystali z przykładu niemieckiego stalowego kecza „Peter von Danzing”[1]. W latach 1959–1960 wybudowano, z inicjatywy AZS, 6 takich jachtów – „Joseph Conrad”, „Dar Opola”, „Jurand”, „Śmiały”, „Otago” i „Jan z Kolna” – niekiedy nazywanych Jurandami. Kadłub został wykonany ze stali, a pokład i nadbudówki pokryto drewnem. Jacht ma dwa drewniane maszty. Został początkowo wyposażony w silnik Puck, który był słaby w stosunku do masy kadłuba, co utrudniało manewrowanie[2][3].

W roku 1960 „Śmiały” znalazł się w Trzebieży, gdzie pływała na nim m.in. Teresa Remiszewska. W latach 70. i 80. XX w. jego opiekunami byli m.in.: Jan Słota (1975), Marek Czechowski (1976–1978), Wojciech Dulat (1980–1981), Marek Wierszałowicz (1982–1986), Bohdan Dąbrowski, Wojciech Wilk oraz Roman Józik[2].

Jacht był poddawany kolejnym przebudowom. Został m.in. wyposażony w silnik SW266 (WSW Andrychów). Pojemność zbiorników paliwa wynosi 300 l. W skład wyposażenia wchodzi[2][3]:

W 1992 roku przeprowadzono generalny remont – zachowując wcześniejszy styl stworzono komfortowe warunki pływania, odpowiadające również turystom (np. wnętrze z drewna dębowego, salon, dwie kabiny dwuosobowe i jedna trzyosobowa, pełne wyposażenie hotelowe i kuchenne). Pojemność zbiorników wody wynosi 1000 litrów.

Historyczne rejsy[edytuj | edytuj kod]

Rejs dookoła Ameryki Południowej (1964–1966)[edytuj | edytuj kod]

Naukowo-żeglarską wyprawę jachtu „Śmiały” dookoła Ameryki Południowej zorganizowało Polskie Towarzystwo Geograficzne z inicjatywy Bronisława Siadka z redakcji czasopisma Poznaj Świat. Kapitanem był Bolesław Kowalski (PTG), pierwszym oficerem i głównym mechanikiem Jerzy Knabe[4]. W całym rejsie uczestniczyli również Bronisław Siadek, Krzysztof Wojciechowski (UMCS, zastępca kierownika naukowego), Krzysztof Baranowski (Trybuna Ludu). W części rejsu brali udział: Tadeusz Wilgat[5] (kierownik naukowy), Mieczysław Kluge (PTG), Tomasz Romer[6] (I oficer i lekarz wyprawy; w innych źródłach wymieniany, prawdopodobnie omyłkowo, jako Tadeusz Romer[7]) oraz Ludomir Mączka, który płynął od Buenos Aires do Szczecina, jako II oficer i bosman[6][7].

Od 29 lipca 1965 r. do 30 października 1966 r. przepłynięto przez 3 morza i 2 oceany, w tym przez Kanał Kiloński, Anglię, Wyspy Kanaryjskie, Cieśninę Magellana, kanały Patagonii, Kanał Panamski i ponownie przez wody Europy. Długość trasy wyniosła 22 841 Mm[3]. Odwiedzono 31 portów w Argentynie, Chile, Peru, Panamie i na Bahamy. Załoga brała udział w realizacji programu naukowego, który obejmował m.in. pobieranie próbek wody w strefie nerytycznej oraz planktonu morskiego, badania bilansu energii promieniowania słonecznego w różnych strefach klimatycznych, badania z dziedziny medycyny morskiej (m.in. wyziębianie się ciała ludzkiego w różnych warunkach pogodowych, np. przeprowadzanie testów Cramptona[8]). Pomiary lądowe – głównie z zakresu wulkanologii, geomorfologii, geologii, glacjologii i hydrologii – wykonywano w 16 punktach trasy, m.in. w Andach, na ewaporatach pustyni Atakama, rafach koralowych i lodowcach Patagonii[7].

Rejs wokół Islandii i na Spitsbergen (1970 i 1972)[edytuj | edytuj kod]

W okresie od 10 czerwca do 30 lipca 1970 r. SY „Śmiały” odbył rejs dookoła Islandii (4 122 Mm). Portem początkowym i końcowym było Świnoujście (na trasie znalazły się Wyspy Owcze). Było to pierwsze polskie opłynięcie Islandii z zachodu na wschód (pierwszego w historii światowego żeglarstwa opłynięcia Islandii, lecz w przeciwnym kierunku, dokonał w roku 1968 polski jacht „Euros”, dowodzony przez kpt. Wojciecha Orszuloka[9][a]). W wyprawie uczestniczyła 9-osobowa załoga pod dowództwem kpt. Andrzeja Rościszewskiego[3], który otrzymał nagrodę „Rejs Roku 1970” oraz pierwszy „Srebrny Sekstant[3][10].

Andrzej Rościszewski otrzymał honorowe wyróżnienie tej nagrody również za dokonanie żeglarskie z roku 1972, gdy prowadził SY „Śmiałego” z 10-osobową załogą na Spitsbergen. Wypłynięto w rejs 23 czerwca 1972 r. W pobliżu Norwegii (5 lipca, 64°35′N) przy wietrze 4°B nastąpiła groźna awaria, spowodowana rozklejeniem się drewna grotmasztu. Z niepełnym ożaglowaniem jacht dotarł do Lerwick na Szetlandach, gdzie – przy pomocy tamtejszych rybaków – prowizorycznie przedłużono maszt drzewcem spinakerbomu. „Śmiały” dotarł do kraju w miesiąc po awarii, przebywając ze złamanym masztem 1541 Mm[3].

Współczesna eksploatacja[edytuj | edytuj kod]

Po gruntownym remoncie, przeprowadzonym w latach 1988–1992, „Śmiały” uczestniczył w rejsach szkoleniowych (najczęściej po Bałtyku, rzadziej po Morzu Północnym i fiordach norweskich) oraz zlotach The Tall Ships’ Races (29 rejsów w latach 1998–2012)[2][3][11].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. „Euros” przebył trasę powrotną prędzej od SY Witeź II, który w roku 1959 dotarł do Reykjavíku – jako pierwszy jacht polski (trasa: Świnoujście–Reykjavik–Świnoujście).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Gedanopedia. Żeglarstwo niemieckie XIX/XX w. (pol.). W: Encyklopedia Gdańska [on-line]. Fundacja Gdańska. [dostęp 2013-02-15].
  2. a b c d Sławek Wyspiański wyspianski@o2.pl: Śmiały - żywa historia polskiego żeglarstwa (pol.). W: Rejs – Śmiały na Morzu Północnym 2008 [on-line]. www.smialy.wyspianski.net. [dostęp 2013-02-15].
  3. a b c d e f g s/y „Śmiały” (pol.). W: Strona internetowa Centralnego Ośrodka Żeglarstwa w Trzebieży [on-line]. www.coz.com.pl. [dostęp 2013-02-15].
  4. A. Sochacki: Jerzy Knabe. Biografia przygodowa (pol.). W: Centrum Wagabundy – Phoenix, AZ [on-line]. www.azpolonia.com, 2001-12-14. [dostęp 2013-02-15].
  5. prof. zw. dr Tadeusz Kazimierz Wilgat (pol.). W: bazie danych Instytucje naukowe OPI [on-line]. nauka-polska.pl. [zarchiwizowane z tego adresu].
  6. a b Maciej Krzeptowski, Wojciech Jacobson: Mam na imię Ludomir. Wołczkowo: Oficyna In Plus, 2003, s. 46-47. ISBN 978-83-89402-64-6.
  7. a b c Islandia i Bałtyk 1958–1962. W: Jan W. Zamorski: Z Marią przez życie i oceany. Opowieści kapitana Ludomira Mączki. Toronto: White-Red Anchor Publishing, 2010, s. 71–86. ISBN 0-9731383-0-2.
  8. Próba Cramptona - oceń swoją wydolność fizyczną (pol.). W: Portal SportConnect.pl [on-line]. [dostęp 2013-02-16].
  9. Kinga Rzucidło: Z historii polskiego jachtingu: Wojciech Orszulok (pol.). www.tawernaskipperow.pl/, 2011-09-01. [dostęp 2013-02-15].
  10. Aleksander Gosk: Rejs roku - historia nagrody (pol.). W: Portal myzeglarze.pl [on-line]. [dostęp 2013-02-16].
  11. Rejsy jachtem s/y Śmiały (pol.). W: Portal Rejsuj.pl [on-line]. [dostęp 2013-02-16].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]