SZD-19 Zefir

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
SZD-19 Zefir
Ilustracja
SZD-19-2A Zefir-2A w Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie
Dane podstawowe
Państwo  Polska
Producent Szybowcowy Zakład Doświadczalny
Konstruktor Bogumił Szuba
Typ szybowiec
Konstrukcja drewniana
Załoga 1
Historia
Data oblotu 31 grudnia 1958
Egzemplarze 23
Dane techniczne
Wymiary
Rozpiętość 17 m
Wydłużenie 26
Długość 7,3 m
Wysokość 1,64 m
Powierzchnia nośna 14 m²
Profil skrzydła NACA 632515
Masa
Własna 330 kg
Użyteczna 85 kg
Startowa 415 kg
Osiągi
Prędkość minimalna 62 km/h
Prędkość dopuszczalna 220 km/h
Prędkość min. opadania 0,83 m/s przy 87 km/h
Doskonałość maks. 34,5 przy 95 km/h
Współczynnik obciążenia konstrukcji +6 / -3 g
Dane operacyjne
Użytkownicy
Polska

SZD-19 Zefir – polski jednomiejscowy wyczynowy szybowiec zaprojektowany w Szybowcowym Zakładzie Doświadczalnym w Bielsku-Białej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

SZD-19 Zefir-2, pierwszy prototyp

W styczniu 1957 r. powstała pierwsza koncepcja szybowca SZD-19 Zefir - miał to być szybowiec klasy otwartej konstruowany z myślą o udziale reprezentantów Polski w mistrzostwach świata w Lesznie w 1958 r. Zespół pod kierownictwem inż. Bogumiła Szuby opracował projekt nowatorskiego szybowca. Po raz pierwszy w polskich konstrukcjach pilot zajmował pozycję leżącą, wprowadzono kolumnową tablicę przyrządów, chowane podwozie połączone z zaczepem do holowania, bardzo szerokie klapy Flowera (30% cięciwy skrzydła) sterowane hydraulicznie, statecznik poziomy został sprzężony z klapami oraz zastosowano (zamiast hamulców aerodynamicznych) spadochron hamujący. Nowatorskie było również wówczas połączenie w skrzydle klap Flowera z profilem laminarnym. W konstrukcji użyto wszystkich dostępnych wówczas materiałów: drewna sosnowego, sklejki, blach duralowych i kompozytów szklano-epoksydowych.

Pierwszy prototyp Zefira, o znakach rejestracyjnych SP-1841, oblatano 31 grudnia 1958 r. na bielskim lotnisku. Pełny oblot został wykonany 4 stycznia 1959 r. przez Stanisława Skrzydlewskiego. Szybowiec wykazał bardzo dobre właściwości lotne, jednak sprawiał wiele problemów przy podejściu do lądowania. Piloci-oblatywacze narzekali też na ciasnotę kabiny oraz złą widoczność do przodu. Doświadczenia z lotów prototypu spowodowały podjęcie decyzji o nie skierowaniu Zefira do produkcji seryjnej.

Kolejną wersję rozwojową była SZD-19-2 Zefir-2, która była bardzo zmodyfikowaną wersją pierwowzoru. Kadłub został przekonstruowany - zrezygnowano z konstrukcji mieszanej na rzecz półskorupowej drewnianej, zmieniono obrys owiewki kabiny, zrezygnowano z hydraulicznego napędu klap, w skrzydle zmniejszono część prostokątną na rzecz trapezowej. Inż Jerzy Śmielkiewicz opracował specjalne okucia, które pozwalały połączyć elementy drewniane i metalowe skrzydeł.

Tak zmieniony szybowiec, o znakach rejestracyjnych SP-2067, oblatał w dn. 11 marca 1960 r. Stanisław Skrzydlewski. Wkrótce wyprodukowano drugi egzemplarz Zefira, SP-2068, który włączono do prób w locie. Obydwa egzemplarze wzięły udział w Szybowcowych Mistrzostwach Świata w Kolonii w klasie otwartej, gdzie Edward Makula i Jerzy Popiel zajęli drugie (Makula) i trzecie (Popiel) miejsce. W 1961 r. pierwszy egzemplarz Zefira został pokazany na Wystawie Przemysłu Lotniczego w Warszawie. W 1962 r. podczas mistrzostw w Junín Makula i Popiel zajęli dwa pierwsze miejsca, a Edward Makula za przelot na odległość 717 km otrzymał Medal Lilienthala.

Szybowiec został skierowany do produkcji jako Zefir-2A. Pierwszy egzemplarz seryjny o znakach SP-2370 oblatano 24 stycznia 1962 r. Od prototypów różnił się powiększonym usterzeniem poziomym oraz zmienioną tablicą przyrządów. W pobliżu lotniska Gocław 13 czerwca 1962 r. podczas prób wyrwania szybowca SZD-19-2A (Zefir 2A) o znakach SP-2370 z winy błędu konstrukcyjnego okuć nastąpiło urwanie się skrzydeł u nasady przy przeciążeniu 6,5 g. Pilot doświadczalny Instytutu Lotnictwa inż. Sławomir Makaruk musiał skakać ze spadochronem. W związku z tym wypadkiem Zakład Wytrzymałości Instytut Lotnictwa na początku 1963 r. przeprowadził próby wytrzymałościowe głównego okucia skrzydła szybowca Zefir 2. W 1964 r. wersja 2A została zastąpiona przez SZD-19-2B Zefir 2B, która miała zmodyfikowany spadochron hamujący tak, że istniała możliwość jego chowania w locie. Łącznie wyprodukowano 20 egzemplarzy obu wersji.

W zbiorach Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie przechowywany jest prototyp SZD-19 Zefir (nr fabryczny 232, znaki rej. SP-1841) w stanie uszkodzonym oraz wystawiony na ekspozycji stałej SZD-19-2A Zefir 2A SP-2371 przekazany w 1989 roku przez Aeroklub Wrocławski.

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Jednomiejscowy grzbietopłat o konstrukcji drewnianej.

Kadłub konstrukcji półskorupowej o bardzo małym przekroju eliptyczno-jajowym. Część przednia, przejście skrzydło-kadłub i kadłub-statecznik pionowy wykonane z laminatu poliestrowego, pozostała część o pokryciu sklejkowym. Na końcu znajduje się zasobnik na spadochron hamujący. Kabina zakryta.

Płat dwudzielny, o obrysie prostokątno-trapezowym, wyposażony w trójdzielne, szczelinowe klapy oraz lotki o pokryciu płóciennym. Końcówki skrzydeł mają kroplowe owiewki ochronne wyposażone w rozpraszacze ładunków elektrycznych.

Usterzenie pionowe - statecznik integralny z kadłubem, konstrukcji przekładkowej, ster kierunku drewniany, kryty płótnem. Usterzenie poziome niedzielone, statecznik konstrukcji przekładkowej, powierzchnie sterowe kryte płótnem.

Podwozie jednotorowe, koło główne chowane w locie. Płoza tylna metalowa.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]