SZD-24 Foka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
SZD-24 Foka
SZD-24 Foka 4 w Muzeum Lotnictwa Hiszpanii w Madrycie
SZD-24 Foka 4 w Muzeum Lotnictwa Hiszpanii w Madrycie
Dane podstawowe
Państwo  Polska
Producent Szybowcowy Zakład Doświadczalny
Konstruktor Władysław Okarmus
Typ szybowiec
Konstrukcja średniopłat
Załoga 1
Historia
Data oblotu 02.05.1960
Egzemplarze ok. 220
Dane techniczne
Wymiary
Rozpiętość 14,98 m
Wydłużenie 18,5
Długość 7 m
Wysokość 1,4 m
Powierzchnia nośna 12,16 m2
Profil skrzydła NACA 633-618 na NACA 4415
Masa
Własna 228 kg
Startowa 313 kg
Osiągi
Prędkość minimalna 64 km/h
Prędkość dopuszczalna 260 km/h
Prędkość min. opadania 0,66 m/s przy 75 km/h
Doskonałość maks. 34 przy 86 km/h
Współczynnik obciążenia konstrukcji +6 / -3 g
Dane operacyjne
Użytkownicy
Polska, Anglia, Argentyna, Austria, Australia, Belgia, Dania, Finlandia, Francja, Jugosławia, Kanada, NRD, RFN, Rumunia, Szwajcaria, Szwecja, USA, Węgry, Włochy, ZSRR[1]
Rzuty
Rzuty samolotu

SZD-24 Foka – polski jednomiejscowy wysokowyczynowy szybowiec klasy standard zaprojektowany w Szybowcowym Zakładzie Doświadczalnym w Bielsku-Białej. Pierwszy na świecie szybowiec z leżącą pozycją pilota[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Szybowiec SZD-24 Foka podczas Szybowcowych Mistrzostw Polski w Lesznie

Wstępny projekt szybowca powstał jako wynik wewnętrznego konkursu na szybowiec wyczynowy w klasie standard ogłoszonego w Szybowcowym Zakładzie Doświadczalnym z myślą o przedstawieniu tej konstrukcji do ogłoszonego przez OSTIV konkursu na najlepszy szybowiec właśnie tej klasy. Projekt zgłoszony przez Władysława Okarmusa i Piotra Mynarskiego został oceniony najwyżej i skierowany do dalszej realizacji. Dalszym opracowaniem konstrukcji zajął się zespół pod kierunkiem inż. Władysława Okramusa, inż. Piotr Mynarski odpowiadał za część obliczeniową.

Prace posuwały się szybko, pracowano pod presją czasu. Zakładano, że szybowiec zostanie wykorzystany podczas startów na Mistrzostwach świata w szybownictwie w Kolonii w 1960 r. W trakcie prac pierwotny projekt uległ daleko idącym zmianom, właściwie zachowano tylko główne założenia konstrukcyjne dotyczące aerodynamiki[2]. Nowatorskie było wprowadzenie leżącej pozycji pilota oraz skośne usterzenie kierunku.

Już 2 maja 1960 r. na lotnisku w Bielsko-Białej Adam Zientek oblatał pierwszy prototyp oznaczony nr fabrycznym B-277 i numerem rejestracyjnym SP-2069[2]. Szybowiec został oceniony pozytywnie, posiadał jednak kilka wad: małą podłużną stateczność statyczną, długi rozbieg, za małą powierzchnię hamulców aerodynamicznych.

Wady te zostały usunięte w drugim egzemplarzu, SZD-24A o nr fabrycznym B-278 i znakach rejestracyjnych SP-2070, który został oblatany 24 maja 1960 r. przez Stanisława Skrzydlewskiego[2]. W trakcie prób zidentyfikowano kilka dodatkowych problemów eksploatacyjnych, m.in.: szybkie zużywanie się płozy przedniej oraz słabą widoczność do przodu.

Na Mistrzostwach Świata w Kolonii w 1960 r. Adam Witek zajął 3 miejsce w klasyfikacji generalnej w klasie standard[3] co potwierdziło słuszność przyjętych założeń konstrukcyjnych.

Kolejne trzy egzemplarze serii informacyjnej, SZD-24B o znakach rejestracyjnych od SP-2241 do SP-2243, oblatano w styczniu i lutym 1961 r. Poprawione zostały wady stwierdzonych podczas lotów na SZD-24A, zmieniono też konstrukcję skrzydła i usterzenia oraz powiększono o 10% usterzenie poziome[4].

Wszystkie pięć egzemplarzy intensywnie testowano w Centrum Szybowcowym w Lesznie. Zebrane doświadczenia zostały wykorzystane do przygotowania produkcji seryjnej.

Produkcję szybowców seryjnych, oznaczonych SZD-24C Foka, rozpoczęto w Zakładach Szybowcowych we Wrocławiu. Pierwszy egzemplarz, o znakach SP-2364, został oblatany we wrześniu 1961 r. przez Adama Zientka[2]. W stosunku do poprzednich egzemplarzy zmieniono konstrukcję skrzydła, dodano instalację tlenową, zmienioną konstrukcję tablicy przyrządów, wprowadzono zmiany w konstrukcji podwozia, skróceniu uległy hamulce aerodynamiczne. Szybowców w tej wersji wyprodukowano ok. 100 sztuk z czego blisko połowę wyeksportowano. W 1961 Zakłady Sprzętu Lotnictwa Sportowego (Zjednoczenie Przemysłu Lotniczego) zleciły Instytutowi Lotnictwa przeprowadzenie prób statycznych oraz pomiarów sztywnościowych szybowca seryjnego SZD-24C Foka. Badania te wykonano w Zakładzie Wytrzymałości I.Lot. i były one realizowane od marca do września 1962 pod kierunkiem mgr inż. Tadeusza Chylińskiego szefa Zakładu Wytrzymałości a protokoły z tych prób i pomiarów były przedstawione na 219 arkuszach.

W 1961 r. opracowano kolejną wersję rozwojową, oznaczoną jako SZD-24-2 Foka 2. W tej wersji zmianie uległa konstrukcja skrzydła - skróceniu uległa lotka (o 40 cm), zmieniono też jej napęd oraz przedłużono partię laminarną skrzydła. Próby prowadzono na egzemplarzu SP-2362 w okresie od 28 października do 30 listopada 1961 r. W ich trakcie stwierdzono, że ta wersja nie dysponuje lepszymi osiągami, nawet w zakresie niskich prędkości była gorsza od seryjnego SZD-24C[4]. Dlatego też zdecydowano o nie skierowaniu tej wersji do produkcji seryjnej.

Kolejną wersją rozwojową był SZD-24-3 Foka 3 o zmienionej konstrukcji skrzydła. Inżynier Jerzy Trzeciak opracował konstrukcję laminatowo-przekładkową z wypełniaczem ulowym. Skrzydło to zostało skonstruowane i przeszło próby wytrzymałościowe, jednak nie zostało zabudowane na latającym egzemplarzu[4].

W 1962 r. powstała ostatnia wersja SZD-24, oznaczona jako SZD-24-4 Foka 4[2]. Na bazie seryjnego szybowca SZD-24C (kadłub i usterzenie) opracowano szybowiec do startu w Mistrzostwach Świata w Argentynie w 1963 r. Zmieniono budowę skrzydła poprzez wprowadzenie konstrukcji wielopodłóżnicowej ze zmienną grubością pokrycia sklejkowego. Prototyp, o znakach rejestracyjnych SP-1666, został oblatany w dn. 26 lutego 1962 r. w Bielsku-Białej. Drugi egzemplarz, o znakach rejestracyjnych SP-2363, wystartował w Mistrzostwach Świata w Argentynie. Józef Pieczewski zajął na nim 12 miejsce w klasyfikacji generalnej w klasie standard[5].

Produkcja seryjna SZD-24-4 była prowadzona w Zakładach Szybowcowych we Wrocławiu. Pierwszy egzemplarz seryjny oblatano w dn. 7.02.1964 r., łącznie zbudowano 111 egz. w wersjach SZD-24-4 i SZD-24-4A.

W 1965 r. na szybowcach SZD-24-4 Polacy, podczas Szybowcowych Mistrzostw Świata w Sout Corney w Anglii, zajęli czołowe miejsca w klasyfikacji generalnej. W klasie otwartej Jan Wróblewski zdobył tytuł Mistrza Świata, a Edward Makula zajął 4 miejsce. W klasie standard Franciszek Kępka zajął 3 miejsce, a Jerzy Popiel był czwarty[6]. Wynik odbił się szerokim echem w świecie szybownictwa, ponieważ niecodzienne było to, że szybowiec skonstruowany do startu w klasie standard pokonał szybowce skonstruowane do startu w klasie otwartej[2].

W 1968 r. w Kole Naukowym Lotników na Wydziale Mechanicznym Energetyki i Lotnictwa Politechniki Warszawskiej, pod kierownictwem inż. Edwarda Margańskiego, opracowano projekt przebudowy szybowca SZD-24-4 Foka na motoszybowiec nazwany Moto-Foka 4. Budowa prototypu została przerwana z uwagi na występujące problemy z jednostką napędową[1].

W 1968 r. inż. Władysław Okarmus otrzymał od FAI Dyplom im. P. Tissandiera za skonstruowanie szybowca Foka[7]

Rekordy uzyskane na szybowcach SZD-24[1][edytuj | edytuj kod]

Lp Rok Pilot Typ rekordu i opis
1 1960 Pelagia Majewska Rekord świata prędkości na trasie trójkąta 300 km - 62,29 km/h
2 1963 Pelagia Majewska Rekord świata prędkości na trasie trójkąta 300 km - 72 km/h
3 1963 Adela Dankowska Rekord świata prędkości na trasie trójkąta 300 km - 82,5km/h
4 1963 Jan Wróblewski Rekord świata w przelocie docelowo-powrotnym (Leszno-Olsztyn-Leszno) o długości 682 km
5 1964 Jan Wróblewski Rekord świata prędkości na trasie trójkąta 500 km - 90,2 km/h
6 1964 Henryk Lisiecki Rekord świata w przelocie otwartym o długości 744 km
7 1967 Adela Dankowska Rekord świata w przelocie docelowym o długości 585 km

Konstrukcja (wersja SZD-24-4A)[edytuj | edytuj kod]

SZD-24 na lotnisku Dunakeszi, 1974

Jednomiejscowy wolnonośny średniopłat o konstrukcji drewnianej[4].

Skrzydło dwukesonowe, o konstrukcji skorupowej, obrysie trapezowym, wielopodłużnicowe o profilu NACA 633-618 przechodzącym w NACA-4415. Wyposażone w drewniane lotki o konstrukcji drewnianej, kryte płótnem. Hamulce aerodynamiczne metalowe.

Kadłub o konstrukcji półskorupowej, drewniany z pokryciem ze sklejki ze szkieletem z duralowych kształtowników. Część przednia i powierzchnie nierozwijalne kryte laminatem. Osłona kabiny odsuwana do przodu, z możliwością awaryjnego zrzutu. Fotel pilota z regulowanym oparciem i zagłówkiem, pedały stałe. Za fotelem pilota znajduje się bagażnik i miejsce na radiostację. Aparatura tlenowa umieszczona pod podłogą. Tablica przyrządów kolumnowa, montowana na podstawie przykręconej do podłogi. Szybowiec jest zaopatrzony w zaczep przedni do lotów na holu i za wyciągarką oraz hak do startu z lin gumowych.

Usterzenie konstrukcji drewnianej, stateczniki kryte sklejką, stery płótnem.

Podwozie stałe, jednotorowe, wyposażone w amortyzowaną płozę przednią, stałe kółko oraz metalową płozę ogonową.

Wyposażenie - prędkościomierz, wysokościomierz, wariometr, busolę, zakrętomierz elektryczny i chyłomierz podłużny, aparatura tlenowa KP-18.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d SZD-24 "Foka", 1960 (pol.). [dostęp 2018-006-03].
  2. a b c d e f Polskie szybowce 1945-2011. Problemy rozwoju. Bielsko-Biała: Wydawnictwo SCG, 2012, s. 97-105. ISBN 978-83-932826-0-9. (pol.)
  3. 8 Szybowcowe Mistrzostwa Świata, Kolonia, RFN 1960 (pol.). [dostęp 2018-006-04].
  4. a b c d Konstrukcje lotnicze Polski Ludowej. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1965, s. 116. (pol.)
  5. 9 Szybowcowe Mistrzostwa Świata, Junin, Argentyna 1963 (pol.). [dostęp 2018-06-03].
  6. 10 Szybowcowe Mistrzostwa Świata, Sout Corney, Wielka Brytania 1965 (pol.). [dostęp 2018-006-03].
  7. Janusz Babiejczuk, Jerzy Grzegorzewski: Polski przemysł lotniczy 1945-1973. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1974, s. 116. (pol.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Janusz Babiejczuk, Jerzy Grzegorzewski, Polski przemysł lotniczy 1945-1973, Wydawnictwo MON, Warszawa 1974, s. 116
  • Andrzej Błasik, Andrzej Glass, Stanisław Madeyski (praca zbiorowa), Konstrukcje lotnicze Polski Ludowej, Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1965, s. 115-119,
  • Andrzej Glass, Tomasz Murawski (praca zbiorowa), Polskie szybowce 1945-2011. Problemy rozwoju, Wydawnictwo SCG, Bielsko-Biała 2012, s. 96-105.
  • Rafał Chyliński: Moja pasja lotnictwo.Życie i działalność Tadeusza Chylińskiego dla Polskiego Lotnictwa w świetle dokumentów. Warszawa: Agencja Wydawnicza CB, 2017, s. 852.ISBN 978-83-7339-166-6​ oraz Tom 2 ​ISBN 978-83-7339-167-3

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]