Salangana wielka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Salangana wielka
Hydrochous gigas[1]
(Hartert & Butler, 1901)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd krótkonogie
Rodzina jerzykowate
Podrodzina jerzyki
Plemię Collocalini
Rodzaj Hydrochous
Brooke, 1970
Gatunek salangana wielka
Synonimy

Collocalia gigas[2][3]

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 NT pl.svg

Salangana wielka[5] (Hydrochous gigas) – gatunek małego ptaka z rodziny jerzykowatych, podrodziny jerzyków. Występuje w kontynentalnej części Malezji oraz na wschodnich wybrzeżach Jawy i Sumatry. Narażony na wyginięcie.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisali Ernst Hartert i Arthur Lennox Butler w 1901. Salangana wielka otrzymała nazwę Collocalia gigas[3][6]. Holotyp (samica) pochodził z centralnego stanu Selangor (Malezja); odłowił go Arthur L. Butler[6] (syn innego ornitologa – Edwarda Arthura Butlera). Trafił do Muzeum Historii Naturalnej w Tring i znajdował się tam co najmniej do 1918[7]. Obecnie (2015) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) umieszcza ptaka w monotypowym rodzaju Hydrochous[8]. Opisał go w 1970 roku Richard Kendall Brooke, przy okazji wydzielając ten gatunek z rodzaju Collocalia; za monotypowy rodzaj Brooke uznał go dwa lata później. Za cechy różniące Hydrochous od Collocalia uznał większy rozmiar osobników, brak opalizacji piór, większą emarginację zewnętrznych sterówek u młodocianych, niż u dorosłych oraz nietypową lokację gniazda – za lub pod wodospadem[2]. IOC nie wyróżnia podgatunków[8].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosi około 16 cm. Znana masa ciała samca to 37 g, samicy – 35–39 g[3]. Wymiary szczegółowe holotypu[6] i innych osobników[9] (mm; Sumatra, Jawa z wyjątkiem holotypu):

Długość
skrzydła
D. ogona D. dzioba D. skoku Gł. wcięcia
w ogonie
♀ (holotyp) 157 64 15 4
♂♂ 142,5–158 58–64,5 6,5–7 14,5–16 6,5–13
♀♀ 145–159 59–66 6,5–7 14,5–15 6–14

W porównaniu do innych jerzykowatych salangana wielka jest duża. Podobna do niektórych przedstawicieli plemienia Apodini. Upierzenie z wierzchu jednolicie ciemnobrązowe, od spodu nieco jaśniejsze, jednak nadal jednobarwne. Ogon głęboko wcięty[3].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Salangana wielka występuje w górskich obszarach kontynentalnej części Malezji, na Sumatrze i zachodniej Jawie; kilkukrotnie stwierdzona na Borneo. Osiadła[3]. BirdLife International szacuje obszar występowania na 108 tys. km²[10].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Typowe środowisko życia H. gigas to górskie lasy deszczowe; ptaki przebywają w okolicach wodospadów. Na Półwyspie Malajskim odnotowywano ten gatunek na wysokości blisko 800 m n.p.m., około 440 m n.p.m. na Sumatrze i 300–1500 m n.p.m. na Jawie. Różna zawartość żołądków ptaków z zachodniej Jawy wskazuje, że prawdopodobnie preferowane pożywienie jest zależne od dostępnego. Jeden żołądek zawierał głównie uskrzydlone mrówkowate, nieznaczną ilość muchówek (w tym 1 przedstawiciela koziułkowatych), pluskwiaka i chrząszcza; u innych zbadanych okazów przeważały muchówki. Prawdopodobnie salangany wielkie zjadają także uskrzydlone termity. H. gigas to ptaki towarzyskie, często żerują razem z igłosternikami wielkimi (Hirundapus giganteus), rzadziej, na Jawie, także z salanganami zielonawymi (Collocalia linchi). Salangana wielka nie ma zdolności echolokacji, za to dobrze widzi w słabym oświetleniu. Na Jawie w porze deszczowej (październik–marzec) ptaki widywano żerujące w porze dziennej[3].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Na zachodniej Jawie lęgi stwierdzano od października do czerwca; z Malezji pochodzi doniesienie o jaju zebranym późnym kwietniem. Gniazdo może składać się z porostów zrywanych w locie lub mchów wymieszanych z piórami i śliną; ma kształt ściętego stożka, przytwierdzone jest do półki skalnej w wodospadzie[3]. Badania prowadzone na Jawie (ich wyniki opublikowano w 1970) wykazały, że wtedy salangany wybierały najchętniej wątrobowce Mastigophora diclados oraz nieznanych przedstawicieli Herberta. Wśród znalezionych mchów rozpoznano Aerobryopsis longissima i Ectropothecium. W wyściółce często znajdywano delikatne, czarne łodygi rozpłochowatych. Świeże gniazda ważyły 77–135 g – dla porównania okazy muzealne już tylko 16–48 g[11]. Jeden ze znanych wymiarów gniazda to 90 na 37 mm (wysokość i szerokość), głębokość 12 mm. W zniesieniu jedno jajo[3][11]. Podobnie jak u innych salangan jaja H. gigas cechują się jednolicie białą barwą, brakiem połysku oraz niemal równej szerokości przeciwnymi końcami. Wymiary dla 10 jaj z Jawy to 26–31,5 na 17,2–19,1 mm. Średnia masa jaja wyniosła tu 5,06 g (n=7)[11].

Status zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Przez IUCN gatunek jest klasyfikowany jako bliski zagrożenia (NT, Near Threatened) nieprzerwanie od 1994 (stan w 2015); wcześniej, w 1988, otrzymał status zagrożonego (Threatened). Gatunek słabo poznany. Liczebność w kilku znanych koloniach lęgowych zaczęła spadać, co wskazuje na możliwy spadek ogólnej liczebności. Możliwe, że ptaki tego gatunku są zależne od otaczających zamieszkiwane przez nie wodospady lasów, przez co ich wycinka celem przekształcenia je w tereny rolnicze skutkuje spadkiem liczebności[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Hydrochous gigas, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b Ben King: The Waterfall Swift Hydrochous gigas. 1987.
  3. a b c d e f g h Chantler, P. & Boesman, P.: Waterfall Swift (Hydrochous gigas). del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive, 2014. [dostęp 12 kwietnia 2015].
  4. BirdLife International 2012, Hydrochous gigas [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016 [online], wersja 2015-4 [dostęp 2016-07-02] (ang.).
  5. Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Plemię: Collocalini Bonaparte, 1853 (wersja: 2016-01-25). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2016-07-02].
  6. a b c Collocalia gigas Hartert & Butler, n.sp.. s. 65.
  7. Ernst Hartert. Types of birds in the Tring Museum. „Novitates Zoologicae”, s. 398, 1918. 
  8. a b F. Gill, D. Donsker: Owlet-nightjars, treeswifts & swifts (ang.). IOC World Bird List: Version 6.2. [dostęp 2016-07-02].
  9. Soekarja Somadikarta. The Giant Swiftlet, Collocalia gigas Hartert and Butler. „The Auk”. 85 (4), 1968. 
  10. a b Waterfall Swift Hydrochous gigas. BirdLife International. [dostęp 12 kwietnia 2015].
  11. a b c J.H. Becking. The breeding of Collocalia gigas. „Ibis”. 113, 1970. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]