Samochód

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Auto”. Zobacz też: auto – gatunek teatralny.
Benz Auto, 1886
Ford T – pierwszy samochód produkowany masowo
CWS T-1 – pierwszy polski samochód produkowany seryjnie
Współczesny samochód osobowy
FSO Polonez Caro Plus – jeden z ostatnich współczesnych produkowanych polskich samochodów

Samochódpojazd silnikowy służący do przewozu osób lub ładunków.

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Słowo samochód utrwaliło się w języku polskim jeszcze w czasach II Rzeczypospolitej, kiedy to zostało wybrane, w drodze konkursu, na słowo określające automobil. Termin samochód pochodzi od słów sam i chód, a więc określa pojazd samodzielnie się poruszający, czyli z własnym napędem. Spośród innych, branych pod uwagę słów, można wspomnieć określenie samojedź.

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Historia samochodu.

Nad pojazdami napędzanymi parą myślano już w XVII wieku. W 1678 roku Ferdinand Verbiest miał zademonstrować taki pojazd cesarzowi chińskiemu, jednak nie ma na to żadnych dowodów. Dlatego za pierwszego konstruktora – wynalazcę pojazdu mechanicznego – uznaje się Francuza o nazwisku Nicolas-Joseph Cugnot, który zaprezentował swoje pionierskie dzieło napędzane silnikiem parowym w roku 1769.

W 1870 roku Austriak Siegfried Marcus skonstruował, nienadający się do powszechnego użytku, prototyp pojazdu mechanicznego z benzynowym silnikiem o zapłonie iskrowym. Z kolei inny konstruktor, Niemiec Carl Benz, zbudował swój trzykołowy automobil w roku 1885 (w 1886 uzyskał patent). W tych samych latach prace w dziedzinie silników spalinowych oraz pojazdów napędzanych takimi silnikami prowadzili wspólnie Wilhelm Maybach i Gottlieb Daimler. Nie wiadomo jednak dokładnie, kto, jako pierwszy, skonstruował zastosowany do napędu samochodów silnik o spalaniu wewnętrznym.

Napęd[edytuj | edytuj kod]

Napęd samochodu stanowi silnik. Najczęściej wykorzystywanym w samochodach typem silnika jest silnik spalinowy tłokowy. Produkowane są również samochody wyposażone jedynie w silnik elektryczny, czyli samochody elektryczne. Innym rodzajem napędu stosowanym w samochodzie jest napęd hybrydowy, będący połączeniem silnika spalinowego i silnika elektrycznego.

Źródło energii[edytuj | edytuj kod]

Niezbędnym elementem samochodu jest źródło energii, wymagane przez silnik do jego działania.

W przypadku zastosowania silnika spalinowego źródłem energii może być:

W przypadku zastosowania silnika elektrycznego źródłem energii może być:

Podział samochodów[edytuj | edytuj kod]

W poniższej tabeli zamieszczono przeglądowy spis popularnych typów i rodzajów współcześnie produkowanych samochodów, wraz z przykładami i/lub zdjęciami przykładowymi.

Podział pojazdów samochodowych
Typ samochodu Rodzaj samochodu Przykład Zdjęcie
Samochody osobowe Samochody sportowe Arrinera Hussarya GT FoS20162016 0625 150437AA (27902841425).jpg
Samochody miejskie Fiat 500 2013 Fiat 500 Lounge 1.2.jpg
Samochody luksusowe Mercedes-Benz W222 Mercedes-Benz S 500 (W 222) – Frontansicht, 6. April 2014, Neuss.jpg
Samochody sportowo-użytkowe Lexus RX Lexus RX 450h F Sport (IV) – Frontansicht, 14. Februar 2016, Düsseldorf.jpg
Samochody kempingowe Adria Vision Adriatik Vision.JPG
Samochody terenowe Honker Honkery.jpg
Samochody dostawcze Iveco Daily Iveco Daily (sixth generation) at IAA 2014.jpg
Samochody ciężarowe Ciężarowe samochody dostawcze Star S2000 Star 12.227 truck of Pocztex on Taduesza Kościuszki and Mickiewicza intersection in Kraków.jpg
Ciężarowe samochody terenowe Ural-4320 Ural-4320 - ETIF-2010 (1).jpg
Ciągniki siodłowe Scania R420 Sacnia R420.JPG
Ciągniki balastowe Tatra T813 6x6 Tatra T813 - Pütnitz.jpg
Autobusy Solaris InterUrbino 12 Solaris InterUrbino 12.jpg
Samochody specjalne Samochody opancerzone Dzik (samochód) Dzik2 P1010026 2.jpg
Samochody pożarnicze E-ONE, Ford Dsg Gainesville Fire Truck 20050507.jpg
Żurawie samochodowe Hydros T-351 Stalowa Wola Stalowa Wola crane.jpg
Ambulanse Fiat Ducato (AMZ-Kutno) AMBULANS FIAT DUCATO.jpg
Samochody asenizacyjne Jelcz Szambowoz - a mobile septic tank.jpg
Śmieciarki MAN TGA 28.350 MAN TGA 28.350 rechts.jpg
Zamiatarki Zamiatarka na podwoziu MAZ 2011. Карнавал на день города Донецка 434.jpg
Pługopiaskarki Pługopiaskarka na podwoziu samochodu Mitsubishi Fuso Canter 7C15D Snowplow. Spielvogel 1.JPG
Radiowozy Ford Crown Victoria Ford Crown Victoria 1.JPG
Wywrotki Jelcz 640 Blue Jelcz truck on Adama Mickiewicza avenue in Kraków.jpg
Betoniarki Betoniarka na bazie Tatra 815 Tatra Betonmischer in Prag, 2010.jpg
Samochody mogące poruszać się także po torach kolejowych Samochód ratownictwa technicznego Star Samochod szynowy (2).jpg

Elementy budowy samochodu[edytuj | edytuj kod]

Samochód w mieście[edytuj | edytuj kod]

Badania ruchu wskazują, że samochód w mieście spędza ok. 95% czasu na parkingu, będąc w użyciu zaledwie przez 5% swojego życia[2].

Istnieją badania, według których w dowolnie wybranym momencie dnia na Manhattanie prawie 1/3 kierowców krąży w poszukiwaniu miejsca do zaparkowania, na Brooklynie ten współczynnik wynosi 45%[3]. Donald Shoup przeprowadził pomiary na obszarze 15 przecznic w Los Angeles. Okazało się, że przeciętny kierowca musiał przejechać pół mili (ok. 800 metrów) w poszukiwaniu miejsca. Tylko w badanym rejonie łącznie kierowcy przejeżdżali bezużytecznie 950 000 mil (ok. 1,5 miliona kilometrów). „Jeśli takie wyniki osiągamy w jednej niewielkiej dzielnicy biznesowej, wyobraźmy sobie, jakie są skumulowane konsekwencje takiego bezowocnego jeżdżenia w skali kraju” – napisał Shoup[3].

Darmowe miejsca parkingowe w USA wymagają dopłat w wysokości 500 miliardów dolarów rocznie, co oznacza, że na każdego dolara wydanego przez kierowców na samochód pozostali obywatele muszą dopłacić pięćdziesiąt centów na miejsca parkingowe[4].

Samochód a środowisko[edytuj | edytuj kod]

Zdaniem Gary’ego Fullera zanieczyszczenia generowane przez samochody odpowiadają w dużych miastach za około 1/4 zgonów spowodowanych pyłem PM2,5[5]. Obok pyłu występuje dwutlenek azotu, substancja, która znalazła się w centrum skandalu wokół fałszowania testów przez Volkswagena i ma podobny wpływ na ludzi[6].

W badaniu z 2011 r. porównano środki transportu biorąc przy tym pod uwagę środowiskowy koszt ich produkcji oraz użytkowania. W przypadku rowerów uwzględniono też dodatkowy wydatek energetyczny samych użytkowników w postaci spalonych kalorii. Według obliczeń emisja na każdy kilometr pokonany samochodem to 271 gram CO2 na kilometr na osobę (np. u pasażerów autobusów jest to 101 gram na kilometr na pasażera, a rowerzystów 21 gram)[7].

Samochód a społeczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Według danych statystycznych około 6 MLN gospodarstw domowych w Anglii i Walii – jedna czwarta – nie posiada samochodu ani wozu dostawczego[8]. W Polsce jest to ok. 1/4[9].

Wpływ auta na ciało kierowcy[edytuj | edytuj kod]

Istnieje badanie, które polegało na monitorowaniu stanu zdrowia 5000 osób w ośmiu chińskich prowincjach od 1989 do 1997 r. (w tym okresie wiele gospodarstw domowych kupiło swój pierwszy samochód). Mężczyźni, którzy stali się posiadaczami swojego pierwszego auta, przybrali na wadze ponad kilogram więcej niż pozostali (uwzględniając dietę i aktywność fizyczną)[10].

Używanie telefonów komórkowych podczas jazdy[edytuj | edytuj kod]

Zdaniem niektórych organizacji zajmujących się bezpieczeństwem ruchu liczba ofiar samych wypadków spowodowanych przez korzystanie z telefonów komórkowych przekroczyła liczbę ofiar pijanych kierowców[11]. Amerykańska Krajowa Administracja ds. Bezpieczeństwa Ruchu na Autostradach (National Highway Traffic Safety Administration) stwierdziła, że każdej chwili w USA 660 000 kierowców wpatruje się w telefon lub inne urządzenie elektroniczne[12].

Wpływ prędkości na liczbę zgonów[edytuj | edytuj kod]

Brytyjski badacz, Rune Elvik, dopracował model analizy statystycznej znanej jako model mocy (Power Model). Elvik wykorzystał dane z kilkunastu krajów w celu oszacowania, jak bardzo wzrasta liczba ofiar wraz z określonym wzrostem prędkości na drogach. Kiedy rząd brytyjski zaproponował podniesienie limitu prędkości na autostradach z 70 do 80 mil na godzinę (z ok. 113 km/h do ok. 129 km/h), badacz poinformował, że nawet przy szacunku zwiększenia realnej prędkości o 3 mile na godzinę (ok. 5 km/h), można zakładać około 25 ofiar śmiertelnych i 100 poważnie rannych osób więcej w skali roku. Władze wycofały się z pomysłu[13]. Jeśli samochód porusza się z prędkością 40 mil na godzinę (ok. 65 km/h), ryzyko zabicia pieszego jest 3,5– 4,5 razy wyższe w porównaniu do jazdy z prędkością 30 mil na godzinę (ok. 50 km/h)[14]. Grupa robocza do spraw bezpieczeństwa ruchu drogowego w Stanach Zjednoczonych obliczyła, że odsetek zabitych pieszych wynosi 2,3% w przypadku samochodów poruszających się z prędkością 10– 20 mil na godzinę (ok. 16– 32 km/h). Gdy prędkość rośnie do 40 mil (65 km/h) i więcej, 54% ludzi ginie[15].

Koszty publiczne użytkowania samochodów[edytuj | edytuj kod]

Jak stwierdził Angel Gurría, obecnie kierowcy płacą, żeby móc korzystać z mobilności. „Jednak cena, jaką płacą, nie odzwierciedla w pełni kosztów środowiskowych i zdrowotnych”[16].

Badanie z 2012 r., wykazało, że same kolizje drogowe, zanieczyszczenie i hałas spowodowane przez zmotoryzowanych pociągają za sobą w całej Unii Europejskiej koszty rzędu 373 miliardów euro (750 euro na jedną osobę). Wartość ta przekracza kwotę inkasowaną przez rządy w postaci podatków związanych z samochodami[17].

W Wielkiej Brytanii kierowcy generują koszty 48 miliardów funtów rocznie, więcej wydali tylko Niemcy. Tymczasem do kasy brytyjskiego państwa w 2012 r. w podatkach, jakimi obłożony jest transport indywidualny, wpłynęło tylko 38 miliardów funtów, co oznacza, że państwo musiało dopłacić 10 miliardów[8]. W Polsce kierowcy w podatkach i opłatach wnoszą ok. 50 mld zł rocznie, zaś koszty publiczne wynoszą ok. 65 mld zł rocznie, lub ok. 90 mld zł rocznie wraz z uwzględnieniem kosztów zdrowotnych[8]. Publiczne koszty zdrowotne dla Polski są dość niskie ze względu na niskie finansowanie publicznej służby zdrowia[8].

Victoria Transport Policy Institute (Instytut Polityki Transportowej w Victorii) wydał raport obejmujący wszelkiego rodzaju koszty użytkowania aut. Część z nich ponoszą wyłącznie właściciele samochodów, na przykład koszty utrzymania auta czy długość podróży. Na liście kosztów publicznych znajdują się: bezpieczeństwo, parkowanie, korki, budowa dróg, koszt działek pod budowę dróg, utrzymanie służb egzekwujących przepisy prawa o ruchu drogowym, zanieczyszczenie wód i powietrza, zużycie zasobów, utylizacja odpadów z samochodów takich jak stare akumulatory i opony. Autorzy bazowali na danych amerykańskich. W podsumowaniu wyliczeń widać, że na Amerykanów, którzy nie posiadają auta, spada 35% łącznych kosztów transportu samochodowego, czyli muszą dopłacać od 27 do 55 centów (wraz z kosztami zdrowotnymi jest to ok. 50% i między 50 a 100 centów[8]) na każdą milę pokonaną przez kierowców. To daje łącznie koszty publiczne w wysokości 1,15 biliona dolarów rocznie (w Polsce między 100 a 125 mld zł rocznie, czyli między 5,2% a 6,5% PKB[8]). Jeśli dodać do nich koszty prywatne, otrzymamy 25 procent wartości PKB Stanów Zjednoczonych[18]. W Polsce publiczne koszty wynoszą ok. 35 mld zł rocznie, a koszty prywatne, które obejmują koszty zakupu i utrzymania auta, koszty czasu jazdy, prywatne koszty wypadków drogowych i opłaty za parkowanie, wynoszą ok. 170 mld zł[8]. Wraz z prywatnymi kosztami zdrowotnymi (ok. 13 mld zł rocznie) otrzymujemy wartość 9,4% PKB[8]. Razem z kosztami publicznymi jest to od 270 do 308 mld zł, czyli od 14% do 16% PKB[8]. Różnice między Polską a Ameryką wynikają głównie z udziału samochodów w podróżach: w Polsce jest to 55%, zaś w Ameryce 87%; koszty zdrowotne są tam też znacznie wyższe niż w Polsce ze względu na koszty usług medycznych[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Grafenowe superkondensatory coraz doskonalsze.
  2. „Cars are parked 95% of the time”. Let’s check!
  3. a b Gone Parkin’ - The New York Times, web.archive.org, 28 listopada 2018 [dostęp 2019-02-17] [zarchiwizowane z adresu 2018-11-28].
  4. Wayback Machine, web.archive.org, 24 października 2016 [dostęp 2019-02-17] [zarchiwizowane z adresu 2016-10-24].
  5. Air pollution: how big a problem is it for cyclists? | Environment | The Guardian, web.archive.org, 28 października 2018 [dostęp 2019-02-17] [zarchiwizowane z adresu 2018-10-28].
  6. Wszechobecny zabójca [w:] Peter Walker, Jak rowery mogą uratować świat, Kraków: Wysoki Zamek, ISBN 978-83-950387-4-7.
  7. Cycle more Often 2 cool down the planet!, 2011 [zarchiwizowane z adresu 2019-02-17].
  8. a b c d e f g h i j Wszystko, co wiesz o parkowaniu, możesz wyrzucić do kosza [w:] Peter Walker, Jak rowery mogą uratować świat, Kraków: Wysoki Zamek, 2018, ISBN 978-83-950387-4-7.
  9. Wayback Machine, web.archive.org, 17 lutego 2019 [dostęp 2019-02-17] [zarchiwizowane z adresu 2019-02-17].
  10. A. Colin Bell, Keyou Ge, Barry M. Popkin, The Road to Obesity or the Path to Prevention: Motorized Transportation and Obesity in China, Chiny , kwiecień 2002 [zarchiwizowane z adresu 2009-12-22].
  11. Mobile phone distraction set to become biggest killer on British roads by 2015 | Fleet Industry News, web.archive.org, 22 stycznia 2019 [dostęp 2019-02-17] [zarchiwizowane z adresu 2019-01-22].
  12. National Highway Traffic Safety Administration, „NHTSA Survey Finds 660,000 Drivers Using Cell Phones or Manipulating Electronic Devices While Driving at Any Given Daylight Moment”, 5 kwietnia 2013, http:// www.nhtsa.gov/ About + NHTSA/ Press + Releases/ NHTSA + Survey + Finds + 660,000 + Drivers + Using + Cell + Phones + or + Manipulating + Electronic + Devices + While + Driving + At + Any + Given + Daylight + Moment.
  13. 80mph speed limit 'would increase deaths by 20%' | UK news | The Guardian, web.archive.org, 15 lipca 2018 [dostęp 2019-02-17] [zarchiwizowane z adresu 2018-07-15].
  14. Wayback Machine, web.archive.org, 11 stycznia 2019 [dostęp 2019-02-17] [zarchiwizowane z adresu 2019-01-11].
  15. Wayback Machine, web.archive.org, 4 stycznia 2019 [dostęp 2019-02-17] [zarchiwizowane z adresu 2019-01-04].
  16. Launch of OECD report – The Cost of Air Pollution: Health Impacts of Road Transport - OECD, web.archive.org, 16 maja 2018 [dostęp 2019-02-17] [zarchiwizowane z adresu 2018-05-16].
  17. Wayback Machine, web.archive.org, 23 stycznia 2018 [dostęp 2019-02-17] [zarchiwizowane z adresu 2018-01-23].
  18. Victoria Transport Institute - Transportation Cost and Benefit Analysis, web.archive.org, 26 marca 2009 [dostęp 2019-02-17] [zarchiwizowane z adresu 2009-03-26].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]