Samsonów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Samsonów
Widok ogólny na ruiny huty
Widok ogólny na ruiny huty
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat kielecki
Gmina Zagnańsk
Liczba ludności (2009) 1169[1]
Strefa numeracyjna (+48) 41
Kod pocztowy 26-051
Tablice rejestracyjne TKI
SIMC 0279947
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Samsonów
Samsonów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Samsonów
Samsonów
Ziemia50°59′29″N 20°37′27″E/50,991389 20,624167

Samsonówwieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie kieleckim, w gminie Zagnańsk[2]. Miejscowość położona w Górach Świętokrzyskich pomiędzy Pasmem Oblęgorskim, a Pasmem Klonowskim, od północnego zachodu zamknięta Wzgórzami Kołomańskimi.

W Samsonowie działa Gminna Biblioteka Publiczna. Dojazd z Kielc zapewniają autobusy komunikacji miejskiej linii 32.

W latach 1945-1954 i 1973–1976 miejscowość była siedzibą gminy Samsonów. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego.

Nazwa[edytuj]

Nazwa pochodzi od nazwiska łowczego królewskiego Łukasza Samsona herbu Topór. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany na przełomie XIX i XX wieku notuje miejscowość pod nazwą miejscową Samsonów[3].

Historia[edytuj]

Historia Samsonowa jest związana z przemysłem hutniczym. Tutaj w rejonie dzisiejszego Samsonowa, powstały pierwsze fabryki żelaza i stali. W Samsonowie już w XV w. istniała dymarka. W 1562 r. biskup Podniewski wydał pozwolenie Michałowi Niedźwiedziowi na zbudowanie kuźnicy nad Bobrzą pomiędzy Kołomanią a Zagnańskiem. Stanęła ona na północ od obecnych ruin huty Józef i rzeki Bobrzy. W roku 1594 Łukasz Samson herbu Topór, łowczy królewski (od niego pochodzi nazwa miejscowości) przejął istniejącą tutaj kuźnicę. W XVI w. i XVII w. włoscy dzierżawcy przekształcili kuźnicę w nowoczesną hutę (wybudowano wielki piec) – stało się to za sprawą rodziny włoskich przemysłowców – Cacciów z Bergamo, których sprowadził król Zygmunt III Waza. Projektantem wielkiego pieca był Hieronim Caccio. Zakład Cacciów nastawiony był głównie na produkcję wyrobów dla wojska, produkował szyszaki, pancerze, piki, pałasze i broń palną. W 1633 prawa do huty Cacciowie odstąpili Bernardowi Servalli, Piotrowi Gianotti i Janowi Gibboni. Dnia 21 marca 1661 roku jak podawała najstarsza polska gazeta Merkuriusz Polski Ordynaryjny król polski Jan II Kazimierz Waza obserwował w Samsonowie lanie dział dla wojska[4].

W 1709 zakład z okolicznymi dobrami przejęli biskupi krakowscy, drugi piec w Samsonowie wybudował biskup Kajetan Sołtyk. W następnych latach oraz w czasie zaboru austriackiego i Księstwa Warszawskiego huta funkcjonowała z różnym skutkiem. W 1817 r, z inicjatywy Stanisława Staszica, rozpoczęto budowę nowej huty „Józef” (wielki piec, odlewnia, modelarnia, suszarnia), kamień węgielny pod budowę nowego pieca, opalanego węglem drzewnym, podłożył w 1818 r. namiestnik Królestwa Polskiego Józef Zajączek. Huta czynna była do 1866 r. W roku 1844 i 1848 miały tu miejsce poważniejsze pożary. Około 1852 roku w hucie produkowano naczynia kuchenne, walce oraz kowadła.

Zakład zniszczony został ostatecznie przez pożar, który wybuchł w nim w roku 1866. W czasie I wojny światowej Austriacy zniszczyli część istniejących wówczas zabudowań fabrycznych. Ruiny huty zostały zabezpieczone w latach 1981-1983 i udostępnione zwiedzającym.

Zabytki[edytuj]

  • ruina zespołu zakładu przemysłowego z I połowy XIX w., wpisana do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.469/1-3 z 3.12.1956, z 15.02.1967, z 4.05.1987 i z 6.05.1987)[5]:
  • dom nr 26 na osiedlu fabrycznym z przełomu XVIII/XIX w. (nr rej.: A.470 z 11.05.1987)[5],
  • dom nr 34 na osiedlu fabrycznym z I połowy XIX w. (nr rej.: A.471 z 4.05.1987)[5],
  • dom nr 37 na osiedlu fabrycznym z 1818 r., dom zawiadowcy fryszerek nr rej.: A.472 z 4.05.1987)[5].

Sport[edytuj]

W Samsonowie gra Klub Piłkarski Samson Samsonów.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. UG Zagnańsk: Liczba mieszkańców Gminy Zagnańsk zameldowanych na pobyt stały. [dostęp 2010-07-29].
  2. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2013-03-6].
  3. Samsonów w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego Tom X, s. 259.
  4. „Merkuriusz Polski Ordynaryjny”, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1978.
  5. a b c d Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 31 marca 2017; 6 miesięcy temu. [dostęp 2015-11-16]. s. 31–32.

Bibliografia[edytuj]

  • Jan Pańczyk, Wielki piec w Samsonowie, [w:] Spotkania z zabytkami, nr 7 z 2008 r.
  • Stanisław Janicki Spacerkiem po gminie Zagnańsk i okolicy Zagnańsk 2003
  • Mieczysław Starz Zagnańsk, Samsonów, Tumlin, Ćmińsk, dzieje osad nad górną Bobrzą Kielce 1995
  • Zdzisława Witecka Z kart historii Gminy Samsonów Samsonów 2009
  • Maciej Fert, Adam Czmuchowski Spacer po dawnym Samsonowie Wrocław 1998