Samsonów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Samsonów
Widok ogólny na ruiny huty
Widok ogólny na ruiny huty
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat kielecki
Gmina Zagnańsk
Liczba ludności (2009) 1169[1]
Strefa numeracyjna (+48) 41
Kod pocztowy 26-051[2]
Tablice rejestracyjne TKI
SIMC 0279947
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Samsonów
Samsonów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Samsonów
Samsonów
Ziemia50°59′29″N 20°37′27″E/50,991389 20,624167

Samsonówwieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie kieleckim, w gminie Zagnańsk[3]. Miejscowość położona w Górach Świętokrzyskich pomiędzy Pasmem Oblęgorskim, a Pasmem Klonowskim, od północnego zachodu zamknięta Wzgórzami Kołomańskimi.

W Samsonowie działa Gminna Biblioteka Publiczna. Dojazd z Kielc zapewniają autobusy komunikacji miejskiej linii 32.

W latach 1945-1954 i 1973–1976 miejscowość była siedzibą gminy Samsonów. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego.

Przez miejscowość przebiega droga wojewódzka nr 750.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa pochodzi od nazwiska łowczego królewskiego Łukasza Samsona herbu Topór. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany na przełomie XIX i XX wieku notuje miejscowość pod nazwą miejscową Samsonów[4].

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Samsonów[5][6]
SIMC Nazwa Rodzaj
0989264 Rurarnia część wsi
0989270 Rybna część wsi
0279999 Samsonów-Podlesie przysiółek

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historia Samsonowa jest związana z przemysłem hutniczym. Tutaj w rejonie dzisiejszego Samsonowa, powstały pierwsze fabryki żelaza i stali. W Samsonowie już w XV w. istniała dymarka. W 1562 r. biskup Podniewski wydał pozwolenie Michałowi Niedźwiedziowi na zbudowanie kuźnicy nad Bobrzą pomiędzy Kołomanią a Zagnańskiem. Stanęła ona na północ od obecnych ruin huty Józef i rzeki Bobrzy. W roku 1594 Łukasz Samson herbu Topór, łowczy królewski (od niego pochodzi nazwa miejscowości) przejął istniejącą tutaj kuźnicę. W XVI w. i XVII w. włoscy dzierżawcy przekształcili kuźnicę w nowoczesną hutę (wybudowano wielki piec) – stało się to za sprawą rodziny włoskich przemysłowców – Cacciów z Bergamo, których sprowadził król Zygmunt III Waza. Projektantem wielkiego pieca był Hieronim Caccio. Zakład Cacciów nastawiony był głównie na produkcję wyrobów dla wojska, produkował szyszaki, pancerze, piki, pałasze i broń palną. W 1633 prawa do huty Cacciowie odstąpili Bernardowi Servalli, Piotrowi Gianotti i Janowi Gibboni. Dnia 21 marca 1661 roku jak podawała najstarsza polska gazeta Merkuriusz Polski Ordynaryjny król polski Jan II Kazimierz Waza obserwował w Samsonowie lanie dział dla wojska[7].

W 1709 zakład z okolicznymi dobrami przejęli biskupi krakowscy, drugi piec w Samsonowie wybudował biskup Kajetan Sołtyk. W następnych latach oraz w czasie zaboru austriackiego i Księstwa Warszawskiego huta funkcjonowała z różnym skutkiem. W 1817 r, z inicjatywy Stanisława Staszica, rozpoczęto budowę nowej huty „Józef” (wielki piec, odlewnia, modelarnia, suszarnia), kamień węgielny pod budowę nowego pieca, opalanego węglem drzewnym, podłożył w 1818 r. namiestnik Królestwa Polskiego Józef Zajączek. Huta czynna była do 1866 r. W roku 1844 i 1848 miały tu miejsce poważniejsze pożary. Około 1852 roku w hucie produkowano naczynia kuchenne, walce oraz kowadła.

Zakład zniszczony został ostatecznie przez pożar, który wybuchł w nim w roku 1866. W czasie I wojny światowej Austriacy zniszczyli część istniejących wówczas zabudowań fabrycznych. Ruiny huty zostały zabezpieczone w latach 1981-1983 i udostępnione zwiedzającym.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • ruina zespołu zakładu przemysłowego z I połowy XIX w., wpisana do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.469/1-3 z 3.12.1956, z 15.02.1967, z 4.05.1987 i z 6.05.1987)[8]:
  • dom nr 26 na osiedlu fabrycznym z przełomu XVIII/XIX w. (nr rej.: A.470 z 11.05.1987)[8],
  • dom nr 34 na osiedlu fabrycznym z I połowy XIX w. (nr rej.: A.471 z 4.05.1987)[8],
  • dom nr 37 na osiedlu fabrycznym z 1818 r., dom zawiadowcy fryszerek nr rej.: A.472 z 4.05.1987)[8].

Sport[edytuj | edytuj kod]

W Samsonowie gra Klub Piłkarski Samson Samsonów.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. UG Zagnańsk: Liczba mieszkańców Gminy Zagnańsk zameldowanych na pobyt stały. [dostęp 2010-07-29].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2013-03-6].
  4. Samsonów w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego Tom X, s. 259.
  5. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. GUS. Rejestr TERYT
  7. „Merkuriusz Polski Ordynaryjny”, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1978.
  8. a b c d Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 31 grudnia 2017; 7 miesięcy temu. [dostęp 2015-11-16]. s. 31–32.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Pańczyk, Wielki piec w Samsonowie, [w:] Spotkania z zabytkami, nr 7 z 2008 r.
  • Stanisław Janicki Spacerkiem po gminie Zagnańsk i okolicy Zagnańsk 2003
  • Mieczysław Starz Zagnańsk, Samsonów, Tumlin, Ćmińsk, dzieje osad nad górną Bobrzą Kielce 1995
  • Zdzisława Witecka Z kart historii Gminy Samsonów Samsonów 2009
  • Maciej Fert, Adam Czmuchowski Spacer po dawnym Samsonowie Wrocław 1998