Samuel Klein (filolog)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Samuel Klein
Samuil Micu.jpg
Data i miejsce urodzenia wrzesień 1745
Sadu, Królestwo Węgier (dziś Rumunia)
Data i miejsce śmierci 13 maja 1806
Buda, Królestwo Węgier
Narodowość rumuńska
Dziedzina sztuki proza
Ważne dzieła Podstawy dakoromańskiego lub wołoskiego języka
Samuil Micu Klein
Samuil Micu Klein
Kraj działania Monarchia Habsburgów
Wyznanie katolicyzm
Kościół Rumuński Kościół greckokatolicki
Inkardynacja bazylianie
Śluby zakonne 1762

Samuel Klein, rum. Samuil Micu (ur. we wrześniu 1745 w Sadu w Siedmiogrodzie, zm. 13 maja 1806 w Budzie na Węgrzech), był greckokatolickim duchownym, teologiem, filologiem, historykiem i tłumaczem; rumuński ideolog narodowy i przedstawiciel tzw. "szkoły siedmiogrodzkiej".

Życie[edytuj]

Pochodzenie i nazwisko[edytuj]

Klein pochodził z rodziny szlacheckiej, posiadającej wołoskie korzenie. Rodzina podczas nobilitacji otrzymała nazwisko "Klein". Z czasem jego imię i nazwisko zostało zrumunizowane na "Samuil Micu" i pod tą postacią występuje w literaturze rumuńskiej. Ojcem Samuela Kleina był greckokatolicki protopop Stoia, matką zaś kobieta o imieniu Anei, z domu Maniu[1]. Jego krewnym był Inocențiu Micu-Klein, biskup Făgăraş.

Studia i praca[edytuj]

Nauki pobierał na greckokatolickim seminarium duchownym w Blażu, później w szkole św. Barbary w Wiedniu, gdzie w latach 1766-1772 studiował teologię i filozofię. Po skończeniu studiów pracował jako nauczyciel w Blażu, potem także w szkole św. Barbary w Wiedniu (1777-1783). W okresie od 1804 do 1806 roku był cenzorem rumuńskojęzycznych druków wydawanych w Budzie. Klein był jednym z twórców programu rumuńskiego odrodzenia narodowego. Program ten, który był dawniej uważany za przejaw Oświecenia w kulturze rumuńskiej, według współczesnych historyków miał charakter raczej romantyczno-nacjonalistyczny. Program miał na celu propagację czysto-rzymskiego pochodzenia Rumunów (w tym czasie nazywanych jeszcze Wołochami), doprowadzenie do równouprawnienia Rumunów z innymi narodami Imperium Habsburgów i "wzbudzanie" rumuńskiej świadomości narodowej wśród wołoskiej ludności wiejskiej.

Twórczość[edytuj]

Prace językoznawcze[edytuj]

Klein razem z innym przedstawicielem szkoły siedmiogrodzkiej – Gheorghe Şincaiem napisali w łacinie, a następnie wydali pierwszą gramatykę języka rumuńskiego pdt. Podstawy dako-romańskiego lub wołoskiego języka (łac. Elementa linguae Daco-Romane sive Valahicae, 1780). W gramatyce tej, podobnie jak w jego późniejszych słownikach zamiast słów pochodzenia słowiańskiego, a także węgierskiego i tureckiego podawane są neologizmy utworzone na bazie łaciny. Zabiegi te wynikały z chęci zakwalifikowania języka rumuńskiego (wołoskiego), który w tamtym czasie przejawiał wiele cech słowiańskich, do romańskiej rodziny językowej. Świadoma romanizacja języka stanowiła istotny element rumuńskiego "odrodzenia narodowego", które w znacznej mierze opierało się o wiarę w czysto rzymskie pochodzenie Rumunów. W duchu reromanizacji języka został sporządzony także Słownik wołosko-łacińsko-niemiecko-węgierski (łac. Dictionarium valahico-latino-germanico-hungaricum), który był jednym z pierwszych w historii słowników języka rumuńskiego (wołoskiego). Słownik ten po śmierci Klaina rozszerzył i wydał w 1825 roku pod zmienionym tytułem (Słownik Budzki, łac. Lexiconul de la Buda) Petru Maior.

Prace historiograficzne[edytuj]

W postaci rękopisów Klein pozostawił po sobie dzieło historyczne Krótka nota historyczna o pochodzeniu i rozwoju narodu dakorumuńskiego (łac. Brevis historica notitia originis et progressu nationis Daco-Romanae, 1778) oraz historię napisaną w formie katechizmu, pdt. Dzieje Rumunów w pytaniach i odpowiedziach (rum. Istoria românilor cu întrebări şi răspunsuri, 1791). W latach 1800-1806 pracował nad monumentalnym, niedokończonym dziełem Dzieje, sprawy i losy Rumunów (rum. Istoria, lucrurile şi întîmplările românilor), które miało obejmować swym zakresem historię trzech państw: Siedmiogrodu, Wołoszczyzny i Mołdawii[2].

Dzieła[edytuj]

W postaci rękopisów[edytuj]

  • 1778Brevis historica notitia originis et progressu nationis Daco-Romanae.
  • 1800-1806Istoria, lucrurile şi întîmplările românilor.
  • Dictionarium valahico-latino-germanico-hungaricum.

Wydane za życia[edytuj]

  • 1779Carte de rogacioni pentru evlavia homului chrestin (Wiedeń).
  • 1780Elementa linguae Daco-Romanae sive Valahicae (Wiedeń), wydanie II – 1805.
  • 1782Dissertatio canonica de Martimonio juxta disciplinam Graecae Orientalis Eccleasiae (Wiedeń).
  • 1784Propovedanie sau învăţături la îngropăciunea oamenilor morţi (Blaż) – w cyrylicy.
  • 1795Biblia adecă Dumnezeiască scriptură a legii vechi şi a celei noao (Blaż) – w cyrylicy.
  • 1796Theologhiia moralicească sau bogosloviia (Blaż) – w cyrylicy.
  • 1799Loghica, adecă partea cea cuântătoare a filosofiei (Buda) – w cyrylicy.
  • 1800Legile firei, ithica şi politica sau filosofia cea lucrătoare (Sybin).
  • 1801Theologie dogmatică şi moralicească despr taine peste tot (Blaż).
  • 1801Acathist sau carte cu multe rugatsuni pentru evlavia fiestequarui creştin (Sybin).

Wydania pośmiertne[edytuj]

  • 1825Dictionarium valahico-latino-germanico-hungaricum, rozszerzył i wydał pdt. Lexiconul de la Buda Petru Maior.
  • 1861Historia daco-romanorum sive valachorum, fragmenty w: "Instrucţiunea publică".
  • 1942A lui Lucian Samosateanul a istoriei ceii adevărate, w: Cultura creştină, XXII, nr 1-6.
  • 1944Dictonarium valahico-latinum (Budapeszt).
  • 1963Scurtă cunoştinţă a istorii românilor (wstęp – C. Câmpeanu, Bukareszt).
  • 1966Scrieri filosofice (Bukareszt); wydanie krytyczne pod redakcją P. Teodora i D. Ghişe.
  • 1980Elementa linguae daco-romanae sive valachice (wstęp, nota i przekład – M. Zdrenghea).
  • 1993Istoria bisercicească (Sfânte Mânăstire Bistriţa).
  • 1995Istoria românilor (red. I. Chindriş, Bukareszt).

Przypisy

  1. Aurel Sasu i Maria Protase: MICU Samuil, w: Dicţionarul biografic al literaturii române, tom 2 "M-Z", str. 94 (Piteşti: Editura PARARELA 45, 2006).
  2. Libuše Valentová: Samuil Micu (Clain), w: Slovník rumunských spisovatelů (Praga: Nakladatelství Libri, 2001; strony 156-157).

Bibliografia[edytuj]

  • Duicu, Serafim: Pe urmele lui Samuil Micu-Clain (Bukareszt: 1986).
  • Sasu, Aurel i Protase, Maria: MICU Samuil, w: Dicţionarul biografic al literaturii române, tom 2 "M-Z", str. 94-95 (Piteşti: Editura PARALELA 45, 2006).
  • Valentová, Libuše: Samuil Micu (Clain), w: Slovník rumunských spisovatelů (Praga: Nakladatelství Libri, 2001; strony 156-157).

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]