San Marino

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Repubblica di San Marino
Republika San Marino
Flaga San Marino
Herb San Marino
Flaga San Marino Herb San Marino
Dewiza: (łac.) Libertas
(Wolność)
Hymn: Inno Nazionale
Położenie San Marino
Język urzędowy włoski[1]
Stolica San Marino
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa kapitan regent Valeria Ciavatta i Luca Beccari
Szef rządu sekretarz stanu do spraw Politycznych i Zagranicznych Pasquale Valentini
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
191. na świecie
61,6 km²
0%
Liczba ludności (2011)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
215. na świecie
31 817[a]Green Arrow Up.svg
487 osób/km²
PKB (2007)
 • całkowite 
 • na osobę

1,662 mld USDGreen Arrow Up.svg
41 900 USDGreen Arrow Up.svg
Jednostka monetarna 1 euro = 100 eurocentów (EUR, €)
Niepodległość od Vexilloid of the Roman Empire.svg Cesarstwa Rzymskiego
3 września 301
Strefa czasowa UTC +1 – zima
UTC+2 – lato
Kod ISO 3166 SM
Domena internetowa .sm
Kod samochodowy RSM
Kod samolotowy T7
Kod telefoniczny +378
Mapa San Marino
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg San Marino w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło San Marino w Wikisłowniku

San Marino, Republika San Marino (wł. Repubblica di San Marino) – państwo śródlądowe w Europie Południowej stanowiące enklawę na obszarze Włoch. Stolica kraju to San Marino.

Historia[edytuj | edytuj kod]

San Marino uważa się za najstarszą republikę świata, utworzoną w 301 roku przez chrześcijańskiego budowniczego, kamieniarza (inni podają, iż był kowalem) zwanego świętym Marinusem. Gdy uciekał przed prześladowcą chrześcijan – cesarzem rzymskim Dioklecjanem, ukrył się na szczycie Monte Titano (najwyższe z siedmiu wzgórz San Marino) i tam założył małą wspólnotę chrześcijańską. Właścicielka ziemi, pani Rimini zapisała ją w testamencie wspólnocie chrześcijańskiej. Jest pewnym, że okolice były zamieszkane od czasów prehistorycznych, chociaż ślady bytności na Monte Titano sięgają jedynie średniowiecza. Na pamiątkę kamieniarza, ziemię nazwano „Ziemią San Marino”, by w końcu zmienić ją na nazwę, którą ma do dziś: „Republika San Marino”.

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

W wieku lombardzkim San Marino było lennem książąt Spoleto, ale wolna wspólnota sięga aż do X w.

Pierwotna struktura rządu była złożona z samorządowego zgromadzenia zwanego Arengo, które składało się z głowy każdej rodziny. W 1243 po raz pierwszy mianowano dwóch Kapitanów Regentów (Capitani Reggenti) sprawujących władzę. Do dzisiaj, co 6 miesięcy, zmieniają się osoby sprawujące regencję. Pierwsze prawo na kształt konstytucji republiki powstało w roku 1263. Stolica Apostolska potwierdziła niezależność San Marino w 1291.

XIV-XV wiek[edytuj | edytuj kod]

Obszar San Marino składał się jedynie z Monte Titano do 1463, kiedy to republika przystąpiła do sojuszu przeciwko Sigismondo Pandolfo Malatesta, panu Rimini, którego później pokonano. W rezultacie tych wydarzeń papież Pius II nadał San Marino miasta: Fiorentino, Montegiardino, i Serravalle. Trochę później, w tym samym roku, miasto Faetano przyłączyło się do republiki z własnej woli. Od tego czasu obszar San Marino pozostał niezmieniony.

XVI-XVII wiek[edytuj | edytuj kod]

W 1503 Cesare Borgia, znany jako Valentino, okupował republikę do swojej śmierci, która nastąpiła kilka miesięcy później.

8 października 1600 San Marino przyjęło pisaną konstytucję.

XVIII wiek[edytuj | edytuj kod]

W roku 1739 minister hiszpański kardynał Giulio Alberoni użył wojska, aby okupować kraj. Obywatele odmówili płacenia podatków, potajemnie wysłano również listy do papieża Klemensa XII dochodzące sprawiedliwości. Odpowiedzią było uznanie przez papieża praw San Marino, które przywróciły mu niepodległość.

W 1797 Napoleon chciał powiększyć obszar Republiki San Marino, ale mieszkańcy nie zgodzili się na powiększenie terytorium.

XIX wiek[edytuj | edytuj kod]

Małe państwo zostało uznane przez Francję (Napoleona) w 1797, a przez inne państwa europejskie w 1815 na kongresie wiedeńskim.

San Marino znane jest także ze swojej gościnności. Nigdy nie odmówiło prawa do azylu i pomocy osobom prześladowanym.[potrzebne źródło] Z tej tradycji skorzystał np. Giuseppe Garibaldi w 1849.

XX wiek[edytuj | edytuj kod]

Ostatnia okupacja miała miejsce podczas II wojny światowej w 1944. San Marino oficjalnie było neutralne podczas II wojny światowej, jednak gdy siły niemieckie wykorzystały państwo do przejścia wojsk, siły aliantów podążyły za nimi. Wojska alianckie okupowały San Marino tylko tak długo, jak to było konieczne militarnie i trwało to tylko kilka tygodni.

Dziś San Marino utrzymuje dyplomatyczne i konsularne stosunki z wieloma państwami europejskimi i amerykańskimi, bije własne monety, wydaje swoje znaczki pocztowe i przyznaje odznaczenia. Władza ustawodawcza sprawowana jest przez Radę Generalną składającą się z 60 członków, a wykonywana jest przez Kongres podzielony na ministerstwa odnawiany przez każdą nową władzę ustawodawczą. Capitani Reggenti mają mandaty reprezentantów i są wybierani dwa razy w roku w kwietniu i w październiku.

San Marino jest jedynym, pozostałym do dziś, włoskim miastem-państwem. Jest pozostałością z czasów, gdy Europa – zwłaszcza Niemcy i Włochy – były politycznie złożone z małych części, rozciągających się często nie dalej niż na odległość armatniego strzału z murów miasta. Oprócz Watykanu, którego historia miała całkiem inny przebieg, jest to jedyne państwo w Europie otoczone całkowicie przez jedno obce państwo. Różne pakty o przyjaźni były podpisywane z Włochami od zjednoczenia tych ostatnich, ale San Marino zaznacza swą niezależność.

Wstępując do Rady Europy jako pełnoprawny członek w 1988, San Marino przewodniczyło organizacji w pierwszej połowie roku 1990.

San Marino zostało członkiem Organizacji Narodów Zjednoczonych w 1992.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Ustrój polityczny San Marino.

Władzę ustawodawczą w kraju sprawuje wybierana w wyborach powszechnych Wielka Rada Generalna złożona z 60 członków. Jej kadencja trwa 5 lat. Wielka Rada Generalna co 6 miesięcy mianuje pełniących rolę głowy państwa dwóch kapitanów regentów. Wybiera także Radę Dwunastu, która jest organem sprawiedliwości i zarazem sądem III instancji[2].

Władza wykonawcza jest w rękach Kongresu Stanu złożonego z 10 sekretarzy (ministrów) i Rad Zamków zajmujących się poszczególnymi dziedzinami gospodarki.

Podwójny tron Kapitanów-Regentów

Partie polityczne w San Marino

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia San Marino.

San Marino to jedno z najmniejszych państw Europy, mniejsze są tylko Watykan i Monako. San Marino stanowi enklawę na terytorium Włoch, granicząc na odcinku 39 km z włoskimi regionami Emilia-Romania i Marche.

Położone jest w górzystym terenie wchodzącym w skład pasma Apeninów. Najwyższy szczyt Monte Titano osiąga wysokość 749 m n.p.m.

Klimat San Marino jest śródziemnomorski z ciepłym latem i łagodną zimą.

Przez San Marino płyną dwie rzeki: San Marino i Marano. Rzeka San Marino jest dopływem rzeki Marecchia, a rzeka Marano ma ujście do morza Adriatyckiego.

Widok z San Marino na Morze Adriatyckie

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Nie ma znaczącej różnicy między danymi demograficznymi dotyczącymi ludności San Marino i Włoch. Państwo zamieszkuje około 29 000 osób, w tym 1000 obcokrajowców, w większości Włochów, a także Polaków (przede wszystkim zajmujących się handlem). Około 5000 obywateli San Marino żyje poza jego granicami, przede wszystkim we Włoszech. Obowiązującym językiem jest włoski. Stosuje się jedną z jego odmian – język emilijski. Głównym wyznaniem w San Marino jest katolicyzm.

(Szczegółowe dane demograficzne (2005))
Liczba ludności 28 880
Ludność według wieku (%)
0-14 lat 16,7
15-64 lat 66,5
ponad 64 lata 16,9
Wiek (mediana)
W całej populacji 40,29 lat
Mężczyzn 39,91 lat
Kobiet 40,65 lat
Przyrost naturalny 1,3%
Współczynnik urodzeń 10,81 urodzeń/1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów 8,07 zgonów/1000 mieszkańców
Współczynnik migracji 10,84 migrantów/1000 mieszkańców
Ludność według płci
przy narodzeniu 1,09 mężczyzn/kobiet
poniżej 15 lat 1,07 mężczyzn/kobiet
15-64 lat 0,93 mężczyzn/kobiet
powyżej 64 lat 0,76 mężczyzn/kobiet
Umieralność noworodków
W całej populacji 5,73 śmiertelnych/1000 żywych
płci męskiej 6,16 śmiertelnych/1000 żywych
płci żeńskiej 5,26 śmiertelnych/1000 żywych
Oczekiwana długość życia
W całej populacji 81,62 lat
Mężczyzn 78,13 lat
Kobiet 85,43 lat
Rozrodczość 1,33 urodzin/kobietę


Religia[edytuj | edytuj kod]

Udział poszczególnych wyznań w populacji San Marino (według Pew Research Center w 2010 r.)[3][4]:

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Mapa nieistniejącej linii kolejowej z zaznaczonymi miastami

PKB[edytuj | edytuj kod]

Wskaźnik PKB per capita i standard życia są zbliżone do tych we Włoszech. Pierwszy wskaźnik wyniósł 32 000$ w 2000 roku, z czego ponad połowa pochodziła z turystyki. San Marino utrzymuje najniższy w Europie wskaźnik bezrobocia (2,6% w 2001), a budżet państwa corocznie notuje nadwyżki. Nie istnieje dług publiczny. Podatki dochodowe są znacznie niższe niż we Włoszech, więc zasady nadawania obywatelstwa są niezwykle restrykcyjne.

Waluta[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie umów z Włochami, San Marino posiadało prawo emitowania i wykorzystywania jednostki monetarnej tego kraju – lira oraz produkcji równowartościowego lira sanmaryńskiego. Po utworzeniu strefy euro w 2002, Rada Unii Europejskiej zawarła podobną umowę w odniesieniu do nowej waluty. Dostępne w niewielkiej ilości monety euro z San Marino mają sporą wartość kolekcjonerską spowodowaną niskimi nakładami.

Gospodarka według działów[edytuj | edytuj kod]

Rolnictwo[edytuj | edytuj kod]

San Marino leży w Apeninach Północnych. Dominują gleby wulkaniczne, które dobrze nadają się do uprawy winorośli, co w połączeniu z odpowiednim klimatem powoduje, iż uprawy winorośli do wina są wysoko rozwinięte[5].

Usługi[edytuj | edytuj kod]

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na górzyste położenie San Marino istnieją tam korzystne warunki do rozwoju turystyki. Oprócz walorów naturalnych, turystyka w San Marino rozwija się też dzięki licznym zabytkom. Kolejnymi atrakcjami są muzea: Filatelistyczno-Numizamtyczne oraz Malarstwa. Istotną rolę spełnia również folklor, szczególnie podczas świąt i rocznic[5].

Atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

W mieście San Marino zachowały się średniowieczne domy, place i fortyfikacje. Gród otaczały mury obronne z licznymi bramami i basztami. Powyżej grodu na trzech wierzchołkach góry Titano zbudowano obronne zamki połączone murami.

Największa z nich jest twierdza La Rocca o Guaita. Została zbudowana już w XI w. Swój obecny kształt uzyskała po przebudowach z XV w. Nad twierdzą góruje wieża o planie wydłużonego pięcioboku, która została zbudowana bezpośrednio na skale (bez fundamentów). Oprócz zachowanej w dobrym stanie wieży i murów obronnych, tuż przy bramie wejściowej znajduje się niewielka kapliczka. Z wieży widoczne są pięcioboczne wieże dwóch pozostałych fortyfikacji, które zbudowano w XIII w.: La Cesta o Fratta oraz Montale. W środkowej – La Cesta o Fratta – mieści się Muzeum Starej Broni.

Katedra poświęcona pamięci św. Marino została zaprojektowana przez Antonio Serra, bolońskiego architekta w 1826. Stanęła w 1855 w miejscu jednego z pierwszych kościołów zbudowanych w okresie przedromańskim. Jest to trójnawowa bazylika w stylu klasycystycznym z fasadą ozdobioną kolumnami w porządku korynckim. We wnętrzu katedry, po lewej stronie, w niszy w pobliżu prezbiterium stoi podwójny fotel kapitanów – regentów. Po prawej stronie w srebrnej urnie znajdują się prochy św. Marino.

Stojąc na placu przed katedrą, w głębi po jej prawej stronie widać masywną sylwetkę romańskiej dzwonnicy pochodzącej z 600 r. Obok niej znajduje się niewielki, XVI-wieczny kościół pw. św. Piotra, przebudowany ok. 1826 r. W apsydzie kościoła znajdują się dwa wgłębienia. Zgodnie z tradycyjnym przekazem jest to miejsce, w którym sypiali św. Marino i św. Leo.

Przy Piazza della Libertà mieści się ratusz Palazzo Pubblico, siedziba rządu republiki. Ratusz został zbudowany w stylu gotyckim pod koniec XIV w. w miejscu wcześniejszego Domus Comunis Magna (Wielki Dom Rajców). W latach późniejszych był wielokrotnie przebudowywany i naprawiany. Pod koniec XIX w. został odtworzony najprawdopodobniej zgodnie ze swoim pierwotnym wyglądem według projektu rzymskiego architekta Francesco Azzurri. Wejście do budynku umieszczone jest w podcieniach zamkniętych trójprzęsłową arkadą Wewnątrz znajduje się 60-osobowa Wielka Sala Rad, Sala Zgromadzeń i Sala Głosowań.

Strzelnica kuszników

Fasada ratusza ozdobiona jest herbami dziewięciu Zamków wchodzących w skład republiki. Nad środkowym łukiem arkady znajduje się kartusz z herbem republiki. Na wysokości półpiętra, w prawym narożniku budynku, umieszczona jest brązowa statuetka przedstawiająca św. Marino. Nad ratuszem góruje z lewej strony wieża zegarowa. Nad tarczą zegara umieszczono mozaikę przedstawiającą postacie: św. Marino, św. Leo i św. Agaty. Wieża i korpus ratusza zwieńczone są blankami.

Pod powierzchnią placu znajduje się średniowieczny kompleks cystern gromadzących wodę deszczową dla potrzeb miasta. Pomnik na placu to Statua Wolności.

San Marino zawsze było znane ze swoich kuszników. Co roku odbywa się w mieście festiwal Dni Średniowiecza „Medieval Days”, podczas którego rozgrywany jest turniej kuszniczy. Obchodom towarzyszy wiele imprez m.in. festiwal muzyki średniowiecznej, liczne parady, w których uczestnicy przebrani w historyczne stroje niosą sztandary. Towarzyszą im pokazy akrobatów i kuglarzy.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (Źródło:CIA) (ang.).

Przypisy

  1. [http://ksng.gugik.gov.pl/pliki/zeszyty/zeszyt_12.pdf KSNG Zeszyt 12:Europa Część II] (pol.). 2010.
  2. Porównaj z ustrojem starożytnej Grecji.
  3. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-02-21].
  4. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-02-21].
  5. 5,0 5,1 Jerzy Groch: San Marino. W: Jadwiga Warszyńska (red.): Geografia turystyczna świata. Wyd. 4. T. 1. Warszawa: PWN, 2000, s. 79. ISBN 83-01-13067-9. (pol.)