Sanktuarium św. Anny na Górze św. Anny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sanktuarium św. Anny na Górze św. Anny
bazylika mniejsza
rejestr zabytków
Distinctive emblem for cultural property.svg 1/50 z 21 listopada 1950
Ilustracja
widok ogólny
Państwo  Polska
Miejscowość Góra Świętej Anny
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Wezwanie św. Anny
Położenie na mapie gminy Leśnica
Mapa lokalizacyjna gminy Leśnica
Sanktuarium św. Anny na Górze św. Anny
Sanktuarium św. Anny na Górze św. Anny
Położenie na mapie powiatu strzeleckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu strzeleckiego
Sanktuarium św. Anny na Górze św. Anny
Sanktuarium św. Anny na Górze św. Anny
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Sanktuarium św. Anny na Górze św. Anny
Sanktuarium św. Anny na Górze św. Anny
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Sanktuarium św. Anny na Górze św. Anny
Sanktuarium św. Anny na Górze św. Anny
Ziemia50°27′22″N 18°10′09″E/50,456111 18,169167
Strona internetowa

Sanktuarium św. Anny na Górze św. Anny – zespół kościelno-klasztorny na Górze św. Anny Franciszkanów (OFM) należący do prowincji św. Jadwigi Zakonu Braci Mniejszych.

Kościół[edytuj]

Kościół zakonny Franciszkanów i jednocześnie parafialny należący do dekanatu Leśnica diecezji opolskiej. Pierwszy kościół pw. św. Jerzego został zbudowany na górze w 1480 r. z fundacji Mikołaja i Krzysztofa Strzał (Strzel), właścicieli Poręby, Leśnicy i Żyrowej. Na początku XVII w.[potrzebny przypis] przeniesiono z Ujazdu do tutejszego kościoła[1] słynącą cudami[potrzebny przypis] rzeźbę z drewna lipowego św. Anny Samotrzeciej z ok. 1480 roku (ma ona wysokość 54 cm, stoi na młodszej jesionowej podstawie wysokości 12 cm, trzyma Maryję na lewym ramieniu i Jezusa na prawym), zawierającą relikwie świętej (w otworze w głowie figurki św. Anny)[2]. Zmieniono też wtedy wezwanie kościoła i nazwę góry (wcześniej zwanej Górą św. Jerzego). W kościele znajdują się relikwie św. Anny. W 1896 r. figurkę przeniesiono z ołtarza bocznego do głównego, gdzie znajduje się do dziś[3]. W 1980 świątyni nadano godność bazyliki mniejszej.

Kościół jest budowlą pierwotnie gotycką z XV wieku, przebudowaną w w 1665 r., w 1781 roku oraz w w stylu neobarokowym w latach 1957-1963. W ołtarzu głównym cudowna figura świętej Anny Samotrzeć z XV wieku). Wpisany na listę zabytków w rejestrze Narodowego Instytutu Dziedzictwa[4].

Klasztor[edytuj]

W październiku 1655 r. na Górę Świętej Anny przybyło pod przewodnictwem o. Franciszka Rychłowskiego 23[5] lub 30[6] franciszkanów z Krakowa, który opuścili w czasie wojny polsko-szwedzkiej, gdy spalono ich klasztor[7]. Za zgodą kapituły z o. Krystianem Chojeckim na czele oraz właściciela ziemi opolskiej, króla Polski Jana II Kazimierza Wazy[potrzebny przypis]. W latach 1656–1659 zbudowali oni drewniany klasztor na Górze Świętej Anny[8]. W 1659 rozpoczęto przebudowę i rozbudowę starego kościoła, dostosowując go do reguły reformatów. Prace ukończono w 1673 r[9]. Zyskała wystrój barokowy, a fundatorem był hrabia Gaschin. W latach 1733–1749 powstał murowany zespół klasztorny[10], do którego w 1768 r. dobudowano Rajski Plac (dziedziniec arkadowy), na którym obecnie stoi 15 stuletnich konfesjonałów[potrzebny przypis]. Jednocześnie w 1754 r. na kościele dobudowano sygnaturkę[11]. W latach 1700–1709 wybudowano z fundacji hrabiego Jerzego Adama Gaszyna 33 kaplice kalwaryjne, na wschodnich stokach góry[12]. Zaprojektował je opolski architekt Domenico Signo[13]. Nominalnie były własnością parafii w Leśnicy, faktycznie nie były użytkowane aż do 1763 roku, kiedy kalwarię przejęli zakonnicy z Góry Świętej Anny i podjęli działania, by uczynić je miejscem pielgrzymowania[14]. W okresie 1756–1764 odnowiono stare kaplice, dobudowano 4 nowe, w 1764 r. uzyskano odpust papieski dla kalwarii. W 1766 r. o. Stefan Staniewski opracował program odprawianych na kalwarii nabożeństw, a teksty modlitw i pieśni umieścił rok później w polskim modlitewniku o. Wacław Waxmański. 12 września 1779 r. wyruszyła z Bytomia do Góry Świętej Anny pierwsza śląska pielgrzymka, zapoczątkowując ruch pielgrzymkowy do sanktuarium. W związku ze wzrastającą liczbą pielgrzymów kościół przebudowano w 1781 r. pod kierunkiem architekta ze Strzelec Opolskich Christopha Worbsa, który w latach 80. XVIII w. kierował także renowacją i przebudową kalwarii (dodano m.in. kolejną kaplicę, kilka innych drewnianych zamieniono na murowane). W 1810 r. klasztor uległ kasacji, a franciszkanów wysiedlono. Zakonnicy powrócili w 1860 roku, odnowili kościół[potrzebny przypis], w 1868 r. dobudowali wieżę zegarową[15], jednak w 1875 r. znowu zostali wysiedleni, a klasztor zlikwidowano w związku z Kulturkampfem. Walce o zachowanie klasztoru oraz roli świątyni dla ludu śląskiego poświęcony jest poemat Norberta Bonczyka pt. Góra Chełmska z 1886 roku. Zakonnicy wrócili w 1887 roku. W 1897 r. powstały oba istniejące dziś neobarokowe ołtarze boczne oraz ołtarz główny autorstwa Rajmunda Kutzera (zdemontowany w 1957 roku)[potrzebny przypis], a w latach 1904–1905 przebudowano klasztor, m.in. przedłużając skrzydło zachodnie według projektu franciszkanina Mansuetusa Fromma OFM[16][17]. Na przełomie XIX i XX w. przebywał w klasztorze jako zakonnik Chryzogon Reisch, autor monograficznej pracy o historii tutejszego klasztoru[potrzebny przypis]. Pod koniec XIX w. wykupiono kamieniołom nefelinitu tuż za północnym murem klasztoru, zasypano go i w latach 1912–1913 urządzono plac modlitewny (brukując go w 1917 r.) oraz grotę na wzór groty z Lourdes projektu Johanna Carla Bauma z ołtarzem wykonanym przez Johannesa Baumeistera z Wrocławia[18]. W okresie 1913–1916 w 14 bocznych grotach zbudowano tam stacje Męki Pańskiej[19], częściowo fundowane przez rodziny poległych w I wojnie światowej. Renowację przeprowadzono w okresie 1997-2005[20]W latach 1928–1938 zbudowano na południe od klasztoru Dom Pielgrzyma. W 1939 r. Niemcy zabronili odprawiać w klasztorze msze w języku polskim, a 13 listopada 1940 r. wyrzucili franciszkanów z klasztoru, oddając budynek Niemcom z Rumunii, niszcząc przy okazji bibliotekę klasztorną, skuwając polskie napisy i konfiskując zbiory muzeum klasztornego. W czasie wojny Niemcy aresztowali gwardiana Bonifacego Wiesiołka. W okresie 1957–1963 Josef Mitschke dokonał przebudowy wnętrza kościoła w stylu neobaroku, wykonując neobarokowe sztukaterie, malowidła ścienne i główny ołtarz, a w 1992 r. jego syn Georg zbudował neobarokowy prospekt organowy[21]. W 1949 r. miał miejsce zjazd kapłanów z udziałem prymasa Stefana Wyszyńskiego[potrzebny przypis], a w 1983 r. świątynię odwiedził papież Jan Paweł II. Na jego cześć po stronie północnej bazyliki postawiono w 2000 r. pierwszy w województwie opolskim pomnik Jana Pawła II, będący kopią monumentu z Płocka, autorstwa Zemły[22].Klasztor jest wpisany na listę zabytków w rejestrze Narodowego Instytutu Dziedzictwa[23].


    • 26 kaplic Drogi Męki Pańskiej i Dróżek Matki Boskiej z XVIII wieku,
    • 6 kaplic maryjnych z XVIII wieku,
    • kaplica pw. św. Józefa z połowy XVIII wieku,
    • mogiła powstańców śląskich,
    • 2 mogiły żołnierskie,
  • dom pielgrzyma, część centralna i skrzydło zachodnie, ul. Jana Pawła II, z lat 1929–1939,

Przypisy

  1. Gohly 2005 s. 21
  2. Gohly 2005 s. 20-21
  3. Gohly 2005 s. 21
  4. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2013-01-13]. s. 115.
  5. Reisch s. 53
  6. Błachut 2005, s. 43
  7. Błachut 2005, s. 43
  8. Błachut 2005, s. 41
  9. Błachut 2005, s. 41
  10. Błachut 2005, s. 44
  11. Błachut 2005, s. 41
  12. Bania, s.49
  13. Gorzelik s. 77
  14. Bania s.54
  15. Błachut 2005, s. 41
  16. Henryk Pyka. Artysta w służbie charyzmatu franciszkańskiego – kościół panewnicki i jego dzieła sztuki. „Szkoła Seraficka”. 1, s. 237–241, 2008. Katowice: Prowincja Wniebowzięcia NMP Zakonu Braci Mniejszych w Polsce. ISSN 1898-7842. 
  17. Błachut 2005, s. 45
  18. Lubos-Kozieł 116-119
  19. Lubos-Kozieł 118-119
  20. Lubos-Kozieł 119
  21. Mitschke s. 168
  22. Ożóg s. 171, 172
  23. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2013-01-13]. s. 115.

Bibliografia[edytuj]

  • Bania Z., 2005: Góra Świętej Anny - Jerozolima i Rzym Górnego Śląska. W: Joanna Lubos-Kozieł (red.): Pielgrzymowanie i sztuka. Góra Świętej Anny i inne miejsca pielgrzymkowe na Śląsku. Acta Universitatis Wratislaviensis nr 2846, Historia Sztuki nr XXII, Wrocław, str. 564, ​ISBN 83-229-2736-3​.
  • Błachut A.J., 2005: Zespół kościelno-klasztorny reformatów na Górze Świętej Anny w świetle ustawodawstwa zakonnego i budownictwa małopolskiej prowincji w XVII i XVIII wieku. W: Joanna Lubos-Kozieł (red.): Pielgrzymowanie i sztuka. Góra Świętej Anny i inne miejsca pielgrzymkowe na Śląsku. Acta Universitatis Wratislaviensis nr 2846, Historia Sztuki nr XXII, Wrocław, str. 564, ​ISBN 83-229-2736-3​.
  • Gohly J.R., 2005: Treści ideowe figury św. Anny Samotrzeciej z Góry Świętej Anny - w oczach kustosza sanktuarium. W: Joanna Lubos-Kozieł (red.): Pielgrzymowanie i sztuka. Góra Świętej Anny i inne miejsca pielgrzymkowe na Śląsku. Acta Universitatis Wratislaviensis nr 2846, Historia Sztuki nr XXII, Wrocław, str. 564, ​ISBN 83-229-2736-3
  • Gorzelik J., 2005: Góra Świętej Anny i twórcy sztuki sakralnej w majoracie cerekwicko-żyrowskim. W: Joanna Lubos-Kozieł (red.): Pielgrzymowanie i sztuka. Góra Świętej Anny i inne miejsca pielgrzymkowe na Śląsku. Acta Universitatis Wratislaviensis nr 2846, Historia Sztuki nr XXII, Wrocław, str. 564, ​ISBN 83-229-2736-3
  • Lubos-Kozieł J., 2005: Grota lurdzka na Górze Świętej Anny na tle innych śląskich naśladownictw Groty Massabielle. W: Joanna Lubos-Kozieł (red.): Pielgrzymowanie i sztuka. Góra Świętej Anny i inne miejsca pielgrzymkowe na Śląsku. Acta Universitatis Wratislaviensis nr 2846, Historia Sztuki nr XXII, Wrocław, str. 564, ​ISBN 83-229-2736-3
  • Mitschke G., 2005: Działalność artystyczna rodziny Mitschke na Śląsku ze szczególnym uwzględnieniem prac w kościele św. Anny na Górze Świętej Anny. W: Joanna Lubos-Kozieł (red.): Pielgrzymowanie i sztuka. Góra Świętej Anny i inne miejsca pielgrzymkowe na Śląsku. Acta Universitatis Wratislaviensis nr 2846, Historia Sztuki nr XXII, Wrocław, str. 564, ​ISBN 83-229-2736-3
  • Ożóg K.S., 2005: Znak pielgrzyma. Pomnika Jana Pawła II na Górze Świętej Anny i monumenty papieskie w innych polskich sanktuariach. W: Joanna Lubos-Kozieł (red.): Pielgrzymowanie i sztuka. Góra Świętej Anny i inne miejsca pielgrzymkowe na Śląsku. Acta Universitatis Wratislaviensis nr 2846, Historia Sztuki nr XXII, Wrocław, str. 564, ​ISBN 83-229-2736-3
  • Reisch Ch., 2006: Historia Góry Świętej Anny na Górnym Śląsku. Franciszkańskie Wyd. św. Antoniego, Wrocław, stron 430.

Linki zewnętrzne[edytuj]