Sanktuarium św. Walentego w Bieruniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sanktuarium św. Walentego
w Bieruniu
sanktuarium i kościół filialny
Rejestr zabytków
Distinctive emblem for cultural property.svg 674/66 z 28 maja 1966[1]
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Bieruń
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia św. Bartłomieja Apostoła w Bieruniu
Wezwanie św. Walentego
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Sanktuarium św. Walentegow Bieruniu
Sanktuarium św. Walentego
w Bieruniu
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Sanktuarium św. Walentegow Bieruniu
Sanktuarium św. Walentego
w Bieruniu
Ziemia50°05′22,51″N 19°05′36,19″E/50,089586 19,093386

Sanktuarium św. Walentegorzymskokatolickie sanktuarium znajdujące się w Bieruniu, należące do parafii św. Bartłomieja Apostoła w Bieruniu, dekanatu Bieruń i archidiecezji katowickiej.

Historia[edytuj]

Sanktuarium św. Walentego, zwane przez mieszkańców Bierunia „Walencinkiem” jest kościołem drewnianym o konstrukcji wieńcowej, należy do parafii św. Bartłomieja w Bieruniu. Posiada on wszystkie cechy charakterystyczne dla górnośląskiej drewnianej architektury kościelnej. Położony na wschodnim przedmieściu Bierunia, poza historycznymi granicami miasta, znajduje się dzisiaj na cmentarzu, który do końca XVIII w. służył za miejsce pochówku dla ludzi niegodnych pogrzebania na cmentarzu parafialnym[2]. Data powstania kościoła nie jest pewna. Pierwsza historyczna wzmianka o jego istnieniu pochodzi dopiero z 1628 r. i zawarta jest w sprawozdaniu wizytacyjnym ostatniego ewangelickiego dziekana pszczyńskiego Johanna Hoffmanna[2]. Według niego kościół powstał najprawdopodobniej w latach 1623–1626, gdy kościół św. Bartłomieja znajdował się w rękach protestantów (do 1645 r.)[2]. W latach 1677–1680 zastępował kościół parafialny św. Bartłomieja, który spłonął w czasie pożaru miasta[2]. Wtedy to rozkwitł kult świętego Walentego, który przekroczył granice parafii bieruńskiej. W 1725 r. przeprowadzono gruntowny remont tej świątyni[2]. W 1845 r. w Bieruniu wybuchł wielki pożar, który strawił kościół parafialny i po raz kolejny życie religijne przeniesiono do „Walencinka”[2]. W 1929 r. kościół został uznany za zabytek[2]. Gruntowną renowację wnętrza przeprowadzono w 1942 r. z inicjatywy ks. Jana Trochy[2].

Sanktuarium od strony cmentarza

Po II wojnie światowej bieruński „Walencinek” formalnie został otoczony prawną opieką państwa[2]. W niedzielę dnia 2 maja 1971 r. miał miejsce pożar kościoła. Wybuchł on z powodu wadliwej instalacji elektrycznej. Pożar ugaszono, a odbudowę rozpoczęto natychmiast[2]. Kościół jednak po raz drugi stanął w płomieniach 14 marca 1972 r. z powodu umyślnego podpalenia. Szkody były poważniejsze. Spłonął cały dach i sufit, belki stropowe nadawały się do wymiany, a ogień zajął także górne partie ścian bocznych[2]. Kościół posiada relikwie św. Walentego, których autentyczność potwierdzona jest dokumentem z 28 lutego 1961 r. W dniu 13 lutego 2015 r. świątynia została podniesiona do godności sanktuarium św. Walentego[2].

Sanktuarium należy do Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego[3].

Kult[edytuj]

Święty Walenty jest patronem od chorób umysłowych i padaczki, których objawy powszechnie uznawane były za znamiona obłędu czy wręcz opętania. Należy zauważyć, że wtedy za opętanych uważano również: zabójców, samobójców i innych, którym właśnie jako opętanym odmawiano zwyczajnego obrzędu. Tym samym święty Walenty był najodpowiedniejszym patronem świątyni zlokalizowanej w bliskości mogił tych ludzi.

O dawnym kulcie św. Walentego w Bieruniu świadczy śpiewana do dziś pieśń: „O tym świętym Walencinie” wywodząca się z średniowiecza. Już wtedy św. Walenty zaliczany był do czternastu Świętych Wspomożycieli. Nabożeństwo do św. Walentego jest znane na Śląsku od XVII w. Kościół od początku swego istnienia był nie tylko kościołem zastępczym, ale też miejscem ucieczki i schronienia. Wstawiennictwu św. Walentego przypisuje się ocalenie miasta od zarazy w 1831 r. Rachunki parafialne z 1720 r. ukazują jak wielkim świętem był dzień św. Walentego – wysokość kolekty świadczy o tym, że na tę okazję pielgrzymowano z całej bliższej i dalszej okolicy. W 1787 r. proboszcz ks. Jan Kanty Żychoń uzyskał z Rzymu odpust na święto św. Bartłomieja i św. Walentego. Od tego czasu odpust św. Walentego ściągał z całej okolicy tłumy ludzi. W okresie międzywojennym dzieci na tę okazję były zwalniane ze szkół, gdyż odpust jest zawsze obchodzony w dniu 14 lutego. Po wojnie powstał zwyczaj, że sumę odpustową odprawia biskup. Od 28 lutego 1961 r. kościół jest w posiadaniu relikwii św. Walentego, które corocznie całują rzesze wiernych idących na kolanach dookoła ołtarza. Pielgrzymi 14 lutego po mszach świętych przechodzą na kolanach wokół prezbiterium i całują relikwie tego świętego.

20 grudnia 2003 r. św. Walenty został ustanowiony patronem Bierunia[2].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

Bibliografia[edytuj]