Sanusijja
 Tradycyjny czarny sztandar bractwa, który stał się wzorcem dla flagi Cyrenajki i współczesnej Libii. | |
| Państwo | |
|---|---|
| Data założenia |
1837 |
| Dziedzina |
bractwo sufickie (tarika) |
| Założyciel | |
| Adres | |
Sanusijja, senusija (arab. السنوسية, as-Sanūssiyya) – polityczno-religijne sufickie bractwo muzułmańskie (tarika) w islamie sunnickim, założone w 1837 roku w Mekce przez Muhammada ibn Alego as-Sanusiego[1]. Bractwo opowiadało się za tradycjonalizmem wyznaniowym i społecznym, głosiło powrót do idei pierwotnego islamu i źródeł wiary. Prowadziło działalność misjonarską wśród ludności Sahary i środkowej Afryki, zyskując ogromne wpływy na obszarze dzisiejszej Libii[2].
Podczas I wojny światowej bractwo walczyło przeciwko Włochom i Wielkiej Brytanii, jednak w czasie II wojny światowej wsparło brytyjską 8. Armię w Afryce Północnej przeciwko wojskom Osi[3]. W 1951 roku wnuk założyciela został królem Libii jako Idris I. Zamach stanu z 1969 roku, przeprowadzony przez Mu’ammara al-Kaddafiego, obalił monarchię i zapoczątkował okres prześladowań ruchu[4]. Mimo to dziedzictwo kulturowe Sanusijji pozostaje żywe do dziś, zwłaszcza w regionie Cyrenajki.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Początki (1787–1859)
[edytuj | edytuj kod]Założyciel zakonu, Muhammad ibn Ali as-Sanusi (1787–1859), urodził się w Algierii w pobliżu Mustaghanim. Po studiach na Uniwersytecie al-Karawijjin w Fezie podróżował po Saharze, propagując reformę i oczyszczenie wiary. W 1824 roku przeniósł się do Kairu, by uczyć się na Uniwersytecie Al-Azhar, jednak jego ostra krytyka władz Egiptu oraz tamtejszych ulemów zmusiła go do wyjazdu[5].
W 1837 roku założył swój pierwszy klasztor (zawiję) na górze Abu Kubajs. Zmuszony do opuszczenia terytorium Półwyspu Arabskiego, powrócił do Libii w 1843 roku, budując „Biały Klasztor” w górach Cyrenajki[1]. Surowość przekazu as-Sanusiego doskonale trafiała do Beduinów, którzy musieli utrzymywać się z własnej pracy, zamiast polegać na jałmużnie[2].
Rozwój pod wodzą al-Mahdiego (1859–1902)
[edytuj | edytuj kod]
Po śmierci założyciela w 1859 roku władzę przejął jego syn, Muhammad al-Mahdi as-Sanusi. Za jego czasów zawije zakonu rozprzestrzeniły się aż do Damaszku i Indii[1]. Pod jego wodzą bractwo posiadało realną władzę polityczną na wschodniej Saharze i kontrolowało kluczowe szlaki handlowe[6]. W 1894 roku główna kwatera zakonu została przeniesiona do oazy Kufra, co miało uchronić bractwo przed atakiem osmańskim[5].
Walka z kolonializmem (1902–1917)
[edytuj | edytuj kod]
Bractwo stawiło zacięty opór włoskiej kolonizacji Libii. Zbrojnemu oporowi przewodził Omar Muchtar, który stosował taktykę partyzancką aż do swojej egzekucji w 1931 roku[7]. Włoska administracja kolonialna, chcąc złamać opór bractwa, stosowała strategię głodzenia ludności i przymusowych przesiedleń do obozów koncentracyjnych, co doprowadziło do śmierci blisko jednej trzeciej populacji Cyrenajki.
Rządy Idrisa I (1917–1969)
[edytuj | edytuj kod]
W 1917 roku liderem zakonu został Muhammad Idris as-Sanusi. Po II wojnie światowej, przy wsparciu ONZ, Libia uzyskała niepodległość w 1951 roku, a Idris został jej królem[8]. Monarchia upadła 1 września 1969 roku w wyniku zamachu stanu Mu’ammara al-Kaddafiego[4].
Dziedzictwo
[edytuj | edytuj kod]Dziedzictwo Sanusijji odgrywało istotną rolę podczas rewolucji w 2011 roku. Wizerunek Omara Muchtara stał się symbolem oporu przeciwko Kaddafiemu[7]. Po 2011 roku bractwo stało się celem ataków salafickich ekstremistów, którzy niszczyli sufickie sanktuaria i grobowce w Trypolisie[9]. W 2011 roku, po obaleniu Kaddafiego, flaga z czasów monarchii (oparta na sztandarze Sanusijji) została oficjalnie przywrócona jako flaga państwowa Libii, symbolizując powrót do tradycji sprzed 1969 roku
Przywódcy Bractwa Sanusijja
[edytuj | edytuj kod]- Muhammad ibn Ali as-Sanusi (1837–1859)
- Muhammad al-Mahdi as-Sanusi (1859–1902)
- Ahmed Szarif as-Sanusi (1902–1917)
- Muhammad Idris as-Sanusi (król Idris I) (1917–1969)
- Hasan as-Sanusi (1969–1992)
- Muhammad as-Sanusi (od 1992)
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Frank Richardson Cana, Senussi, [w:] Encyclopædia Britannica, 1911, s. 649-650.
- ↑ a b Edward Evan Evans-Pritchard, The Sanusi of Cyrenaica, Oxford 1949.
- ↑ Russell McGuirk, The Sanusi's Little War, Londyn 2007.
- ↑ a b Dirk Vandewalle, A History of Modern Libya, Cambridge 2006, s. 27.
- ↑ a b Nicola A. Ziadeh, Sanusiyah: A Study of a Revivalist Movement in Islam, Leiden 1958.
- ↑ John L. Wright, Libya: A Modern History, 1982, s. 42.
- ↑ a b Phillip C. Naylor, North Africa, Revised Edition, 2015, s. 177.
- ↑ Mohammed Ayoob, The Politics of Islamic Reassertion, 2013, s. 64.
- ↑ UNESCO urges end to attacks on Libyan Sufi mosques, graves, [w:] Reuters, 29 sierpnia 2012.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Frank Richardson Cana. Senussi. „Encyclopædia Britannica”. 24, s. 649–651, 1911.
- Edward Evan Evans-Pritchard: The Sanusi of Cyrenaica. Oxford: Clarendon Press, 1949.
- Nicola A. Ziadeh: Sanusiyah: A Study of a Revivalist Movement in Islam. Leiden: Brill, 1958.
- John L. Wright: Libya: A Modern History. Johns Hopkins University Press, 1982. ISBN 0-8018-2767-1.
- Dirk Vandewalle: A History of Modern Libya. Cambridge University Press, 2006. ISBN 978-0-521-61554-9.
- Mohammed Ayoob: The Politics of Islamic Reassertion. Routledge, 2013. ISBN 978-1-136-20718-1.
- Phillip C. Naylor: North Africa, Revised Edition: A History from Antiquity to the Present. University of Texas Press, 2015. ISBN 978-0-292-76190-2.
- Russell McGuirk: The Sanusi's Little War: The Amazing Story of a Forgotten Conflict in the Western Desert, 1915–1917. Londyn: Arabian Publishing, 2007.