Saparmyrat Nyýazow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Saparmyrat Nyýazow
Saparmurat Niyazov.jpg
Data i miejsce urodzenia 19 lutego 1940
Gypjak
Data i miejsce śmierci 21 grudnia 2006
Aszchabad
Turkmenistan 1. Prezydent Turkmenistanu
Okres od 7 października 1991
do 21 grudnia 2006
Przynależność polityczna Demokratyczna Partia Turkmenistanu
Poprzednik urząd utworzony
Następca Öwezgeldi Ataýew (p.o.)
Turkmenistan 1. Przewodniczący Demokratycznej Partii Turkmenistanu
Okres od 16 grudnia 1991
do 21 grudnia 2006
Poprzednik urząd utworzony
Następca Gurbanguly Berdimuhamedow
Flag of Turkmen SSR.svg Pierwszy Sekretarz KC Komunistycznej Partii Turkmeńskiej SRR
Okres od 21 grudnia 1985
do 16 grudnia 1991
Poprzednik Muhamednazar Gapurow
Następca urząd zniesiony
Odznaczenia
Order Księcia Jarosława Mądrego I klasy
Saparmyrat Nyýazow i Władimir Putin. (2002)

Saparmyrat Ataýewiç Nyýazow (często zapisywany w transkrypcji z rosyjskiego: Saparmurat Atajewicz Nijazow; ur. 19 lutego 1940 w Gypjaku, zm. 21 grudnia 2006 w Aszchabadzie) – turkmeński polityk. Pierwszy Sekretarz KC Komunistycznej Partii Turkmeńskiej SRR w latach 1985-1991. Od 1991 do 2006 Prezydent Turkmenistanu oraz premier i Przewodniczący Demokratycznej Partii Turkmenistanu w jednej osobie.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Aktywnie działał w turkmeńskiej partii komunistycznej, Komunistycznej Partii Turkmeńskiej SRR. W roku 1985 zastąpił Muhammetnazara Gapusowa na stanowisku jej sekretarza generalnego. Pozostał na tym stanowisku aż do 1991, do końca istnienia Turkmeńskiej SRR. Pod jego rządami Turkmenistan proklamował 27 października 1991 niepodległość. W 1991 roku został prezydentem Turkmenistanu. W wyborach w czerwcu 1992 roku zdobył 99,5% głosów. W wyniku referendum w styczniu 1994 roku jego mającą trwać 5 lat kadencję przedłużono do 2002 roku. 28 grudnia 1999 roku w obliczu przybliżającego się końca jego rządów parlament ogłosił go dożywotnim prezydentem Turkmenistanu.

Osoba prezydenta była przedmiotem kultu jednostki na wzór stalinowski. W kraju postawiono liczne pomniki Nyýazowa, a urzędy pełne były jego portretów. Dzień jego urodzin był świętem narodowym, a sam Nyýazow przyjął tytuł Türkmenbaşy (Turkmenbaszy, czyli „przywódcy Turkmenów”), zaś komisja historyków ustaliła, że jest on potomkiem Aleksandra Wielkiego. Na jego cześć miasto Krasnowodzk zmieniło nazwę na Türkmenbaşy.

W rękach Nyýazowa skupiała się cała władza w państwie. Był nie tylko prezydentem, ale także prezesem Rady Ministrów, przywódcą wyższego organu władzy ustawodawczej – Narodowego Zgromadzenia Halk Maslahaty, przewodniczącym Konwentu Seniorów, przewodniczącym Demokratycznej Partii Turkmenistanu, jedynej sprawującej władzę w państwie (przekształconej przez zmianę nazwy z Komunistycznej Partii Turkmeńskiej SRR[1] i zakazania działalności dotychczasowego ugrupowania o charakterze komunistycznym[2]), najwyższym dowódcą sił zbrojnych, przewodniczącym Rady Obrony i Bezpieczeństwa Narodowego. Interesy państwa podporządkowane zostały interesom członków rodziny Nyýazowa, która przejęła cały turkmeński rynek wełny, bawełny, ropy naftowej, gazu ziemnego oraz innych cennych surowców.

Pod jego rządami Turkmenistan prowadził politykę niezaangażowania, dlatego też Nyýazow nie poparł amerykańskiej interwencji w Afganistanie, a w 2005 ogłosił rozluźnienie więzów Turkmenistanu ze Wspólnotą Niepodległych Państw. W 2006 nawiązał dialog z Unią Europejską, mający jej zapewnić uniezależnienie od gazu rosyjskiego. Miał duże poparcie społeczne, bo gwarantował mieszkańcom swojego kraju darmowe dostawy gazu, energii elektrycznej i ogrzewanie.

Saparmyrat Nyýazow był również oficjalnym autorem książki Ruhnama (Księga ducha), przedstawiającej wizję historyczną i polityczną prezydenta oraz będącej (obok Koranu) podstawą edukacji w Turkmenistanie.

Zmarł 21 grudnia 2006[3] w wyniku nagłego ataku serca[4]. Zostawił żonę Muzę oraz syna Myrata i córkę Irinę[5]. Pochowany został 24 grudnia w Aszchabadzie[6].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Turmenistan Political Parties (ang.). Country Studies. [dostęp 14-09-2012].
  2. Leftist Parties of the World, Turkmenistan
  3. Умер президент Туркмении Сапармурат Ниязов (ros.). ria.ru, 2006-12-21. [dostęp 2014-12-24].
  4. Ilja Azar, Ksenija Soljanska: Туркменбаши умер (ros.). gazeta.ru, 2006-12-21. [dostęp 2014-12-24].
  5. Kiriłł Antonow, Nigina Bierojewa, Olga Wandyszewa, Aleksandr Gamow, Aleksandr Ziuziajew, Nikita Krasnikow, Andriej Siedow, Maksim Czyżykow: Наследником Туркменбаши может стать следователь московской прокуратуры (ros.). kp.ru, 2006-12-22. [dostęp 2014-12-24].
  6. В Ашхабаде проходит церемония прощания с Туркменбаши (ros.). ria.ru, 2006-12-24. [dostęp 2014-12-24].