Sasa (roślina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sasa
Ilustracja
Sasa kurilensis
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd wiechlinowce
Rodzina wiechlinowate
Podrodzina bambusowe
Rodzaj sasa
Nazwa systematyczna
Sasa Makino et Shibata
Bot. Mag. (Tokyo) 15: 18. 20 Feb 1901[2]
Typ nomenklatoryczny
S. albomarginata (Miquel) Makino et Shibata[2]
Jesienne liście S. veitchii

Sasa[3][4], bambus sasa[4] (Sasa) – rodzaj roślin z podrodziny bambusowych z rodziny wiechlinowatych (Poaceae). Zalicza się do niego od ok. 40[5] do ponad 50 gatunków[6] (The Plant List uznaje 59 nazw gatunkowych za zweryfikowane)[7]. Rośliny te występują w naturze na wschodzie Azji – od Rosyjskiego Dalekiego Wschodu poprzez Wyspy Japońskie i Koreę po Chiny; przy czym najbardziej zróżnicowane są w Japonii[5]. Sasa kurylska Sasa kurilensis należy do najdalej na północ sięgających bambusów, rosnąc na Sachalinie i Wyspach Kurylskich[8].

Są to długo żyjące rośliny monokarpiczne, dlatego w uprawie poza rodzimym zasięgiem rozmnażane są wegetatywnie. Pierwszy pochodzący z Japonii przedstawiciel tego rodzaju, który zakwitł poza swą ojczyzną (sasa gałęzista Sasa ramosa), dokonał tego po 89 latach od introdukcji[5]. Bambusy te rosną w lasach i na terenach otwartych, nierzadko jako gatunki dominujące, czasem pokrywające rozległe powierzchnie na stokach gór i na nizinach[9], powszechne są też na przydrożach[10]. W Japonii rośliny te są wszechstronnie użytkowane, m.in. do wyplatania koszy[10], wyrobu kartonu[5], a ich młode pędy są spożywane po ugotowaniu[8][10]. Rośliny z tego rodzaju uprawiane są jako ozdobne w Europie i Ameryce Północnej[9], w tym m.in. ze względu na swoją mrozoodporność (w Polsce uprawianych jest 4–5 gatunków)[11][3].

Niektóre należące tu gatunki należą do bardzo ekspansywnych[5][4]. Rozprzestrzeniają się, rosnąc nawet w pojemnikach (kłącza wydostają się dołem przez otwory). Rozrastając się, tłumią rozwój innych gatunków, dlatego nie należy ich sadzić w miejscach, gdzie mogą wydostać się poza obszar zieleni urządzonej. Nie należy ich uprawiać przy skrajach lasów, ponieważ także do nich łatwo wnikają i ograniczają rozwój nawet drzew. Ze względu na trudność w mechanicznym zwalczaniu tych roślin konieczne jest stosowanie herbicydów[4].

Nazwa rodzajowa pochodzi z japońskiego określenia sa-sa i znaczy „mały bambus”[11].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kwitnąca Sasa veitchii
Sasa palmata
Sasa kurilensis
Danie z pędami Sasa kurilensis
Pokrój
Bambusy małe i średnie[4], osiągające często do ok. 0,6 m wysokości[8], u większych gatunków do ok. 3 m, a u największych do ok. 6 m (po 10 latach wzrostu)[4]. Ukorzeniają się początkowo wolno, ale później tworzą długie, podziemne kłącza[4]. Pędy nadziemne często początkowo się pokładają i w dalszej części prosto wznoszą ku górze[4]. Pędy na międzywęźlach obłe i nagie, czasem omszone przy węzłach. Odgałęzienia pojedyncze, podobnej wielkości jak główna łodyga. Pochwy liściowe trwałe, często dłuższe od międzywęźli[6].
Liście
Stosunkowo duże jak na rozmiary pędów[6], lancetowate[4]. U niektórych gatunków i odmian z białymi paskami rozwijającym się w ciągu sezonu wegetacyjnego[4][10].
Kwiaty
Rozwijają się po wielu latach rozwoju roślin[5]. Kwiatostany w formie luźnych wiech i gron. Kłoski składające się z 4–8 kwiatów mają barwę purpurową lub fioletową po dojrzeniu. Oś kłoska dłuższa od najwyższego w nim kwiatu. Plewy dwie, mniej lub bardziej owłosione i o brzegu orzęsionym. Plewka dolna jajowata do podługowato lancetowatej, niemal skórzasta, górna z podwójnych grzbietem. Łuszczki trzy. Pręcików jest sześć, długich, wystających z kłoska, z pylnikami żółtymi. Zalążnia jajowata z pojedynczą, krótką szyjką słupka zakończoną piórkowatym, trójdzielnym znamieniem[6].
Owoce
Ziarniaki, ciemnobrązowe po dojrzeniu[6].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Kamon z sasa

Rodzaj z plemienia Arundinarieae Ascherson & Graebner i podrodziny bambusowych Bambusoideae Luersson z rodziny wiechlinowatych Poaceae[1].

W obrębie rodzaju wyróżniane są cztery sekcje, z których najbardziej bazalna jest Macrochlamys, następną w kolejności grupę bazalną tworzy sekcja Monilicladae, a dwie najmłodsze i siostrzane grupy to sekcje Sasa i Crassinodi[12].

Wykaz gatunków[7]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2019-12-02].
  2. a b Sasa. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-12-02].
  3. a b c d e f Beata Grabowska, Tomasz Kubala: Trawy, turzyce, sity, kosmatki. Kraków: Officina Botanica, 2009, s. 65. ISBN 978-83-925110-4-5.
  4. a b c d e f g h i j Roger Grounds: Trawy ozdobne. Warszawa: Klub dla Ciebie, 2009, s. 75-76. ISBN 978-83-7404-891-0.
  5. a b c d e f David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 723. ISBN 978-1-107-11502-6.
  6. a b c d e Zheng-ping Wang, Chris Stapleton: Sasa Makino & Shibata. W: Flora of China [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2019-12-02].
  7. a b Sasa. W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2019-12-02].
  8. a b c Alicja i Jerzy Szweykowscy (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", 2003, s. 59-60. ISBN 83-214-1305-6.
  9. a b D. Ohrnberger: The bamboos of the world. Elsevier, 1999, s. 83. ISBN 978-0-444-50020-5.
  10. a b c d Ella du Cane: The flowers and gardens of Japan. London, New York: Routledge Taylor & Francis Group, 2011, s. 229. ISBN 978-0-7103-0901-3.
  11. a b c d e f Szymon Hoser, Wojciech Hoser, Katarzyna Nawrocka. Próba uporządkowania polskiego nazewnictwa bambusów przydatnych do uprawy w rodzimych warunkach klimatycznych. „Wiadomości Botaniczne”. 61, 2017. DOI: 10.5586/wb.2017.001. 
  12. Mikio Kobayashi. Phylogeny, speciation, and distribution of the Japanese dwarf bamboos of genus Sasa and allies. „Plant Species Biology”. 30, 1, 2014. DOI: 10.1111/1442-1984.12058. 
  13. Zbigniew Haber: Trawy rabatowe dla naszych parków i ogrodów. Poznań: Pficyna Wydawnicza "Atena", 1989, s. 25-26. ISBN 83-00-02550-2.