Securitate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Securitate
Departament Bezpieczeństwa Państwowego

Departamentul Securității Statului
Państwo  Rumunia
Data utworzenia 30 sierpnia 1948
Data likwidacji grudzień 1989
Szef gen. Iulian Vlad
Zatrudnienie 11.000
Adres
Piaţa Revoluţiei, Bukareszt
brak współrzędnych

Securitate z rum. "bezpieczeństwo" (właśc. Departament Bezpieczeństwa Państwowego, rum. Departamentul Securității Statului) – służba specjalna Socjalistycznej Republiki Rumunii, wcześniej Bezpieczeństwo Państwowe (Siguranța statului). Została ona założona z pomocą NKWD 30 sierpnia 1948 i rozwiązana w grudniu 1989, zaraz po odsunięciu od władzy Nicolae Ceaușescu. DSS wchodził w skład Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (Ministerul de Interne). Instytucja bezpieczeństwa Rumunii często zmieniała nazwę, wcześniej znana m.in. jako Główny Zarząd Bezpieczeństwa Ludowego (Direcția Generală a Securității Poporului) i Komitet Bezpieczeństwa Państwowego (Consiliul Securității Statului). Przełożonym funkcjonariuszy DSS i kierującym pracą Departamentu był sekretarz stanu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i szef Departamentu Bezpieczeństwa Państwowego (Ministru Secretar de Stat la Ministerul de Interne și Șef al Departamentului Securității Statului).

Powstały w 1978 na bazie poprzednich rumuńskich struktur bezpieczeństwa publicznego Departament Bezpieczeństwa Państwowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych był największą służbą bezpieczeństwa w krajach Układu Warszawskiego pod względem stosunku liczby tajnych współpracowników podległych ww. instytucji do liczby mieszkańców kraju[1]. Pierwszy zaplanowany budżet tzw. securitate z 1948 zakładał zatrudnienie 4641 osób. Już w lutym 1949 3549 stanowisk było zajętych. Do 1951 liczba pracowników zwiększyła się pięciokrotnie, a już w styczniu 1956 Securitate zatrudniało 25 468 osób. W trakcie panowania Ceaușescu Securitate zatrudniało 11 000 funkcjonariuszy oraz miało pół miliona informatorów (TW)[1], w kraju, w którym populacja wynosiła zaledwie 22 miliony osób do 1985[2]. Dla porównania warto podać przykład FBI, które, według stanu na 2 marca 2011, zatrudniało 35 403 pracowników, w kraju, w którym mieszka 308 745 538 ludzi.

Historia[edytuj]

Instytucja rumuńskiej komunistycznej bezpieki formalnie powstała na mocy dekretu 221/30 z 1948[3]. Podwalinami przyszłej instytucji były osoby związane służbowo m.in. z INU, KRU Ludowym Komisariatem Bezpieczeństwa Państwowego (ros. NKGB) już od 1944, czyli od momentu wkroczenia Armii Czerwonej na terytorium Królestwa Rumunii. Zadaniem służb była "obrona demokratycznych zdobyczy ludu Rumunii i gwarancja bezpieczeństwa Republiki (państwo było królestwem!) wobec wewnętrznych i zewnętrznych wrogów".

Dyrektorem DSS został generał Timofei Bodnarenko – pochodzący z Ukrainy funkcjonariusz radziecki, który zmienił nazwisko i pełnił służbę pod przykrywką jako Gheorghe Pintilie, jego zastępcami byli: pochodzący z Besarabii mjr Boris Grunberg, który występował pod nazwiskiem Alexandru Nicolski i Ukrainiec – mjr Vladimir Mazuru (Mazurov) (późniejszy ambasador Rumunii w Polsce). Z początku dużą część pracowników i współpracowników instytucji stanowili dawni działacze "Królewskiej Policji Bezpieczeństwa" (rum. Direcția Generală a Poliției de Siguranță), szybko zastąpiono ich jednak lojalnymi komunistami. Pracę rumuńskich służb nadzorował przedstawiciel służb sowieckich Aleksander Sacharowski[4].

W 1951 liczba pracowników służb wzrosła pięciokrotnie – był to pierwszy rok zintensyfikowania tzw. walki klasowej w Rumunii. Zakładano specjalne więzienia dla "wrogów ludu", do których zsyłano wrogów politycznych (liberałów, konserwatystów, monarchistów, socjaldemokratów – klasyfikowanych jako amerykańscy faszyści, tajni współpracownicy RFN oraz wrogowie ZSRR i socjalizmu) bez nakazu sądowego, oficjalnego oskarżenia i procesu. W więzieniach zamęczano skazanych morderczą pracą lub skazywano na śmierć. W jednym z takich miejsc, w Syhocie Marmaroskim, mieści się dziś muzeum komunistycznych represji.

W 1964 rząd ogłosił postalinowską generalną amnestię i ok. 10 tys. więźniów mogło opuścić swe cele. Od tego czasu niezgodnie z prawdą głoszono, że w Rumunii, w przeciwieństwie do krajów Zachodu, nie ma aktualnie żadnych więźniów politycznych.

W latach 70 XX w. bezpieka nasiliła atmosferę antyszpiegowskiej psychozy w kraju: mieszkańców Rumunii zobowiązano do donoszenia na znajomych, współpracowników w celu "wypełniania patriotycznego obowiązku". W ciągu 24 godzin należało poinformować służby o każdym zetknięciu się z cudzoziemcem. Na posiadanie radia trzeba było uzyskać zezwolenie. Inną metodą na uzyskiwanie informacji było bezprawne wkraczanie do domów oraz biur i zakładanie mikrofonów. Rozmowy telefoniczne były notorycznie kontrolowane, natomiast wszystkie informacje przesyłane faksem oraz telefaksem były przechwytywane. Gdy spadła liczba narodzin funkcjonariusze DSS byli zobowiązani do kontroli ginekologicznych. Każda kobieta w ciąży miała regularnie przeprowadzany test ciążowy. Aborcja była zakazana. Usunięcie ciąży było surowo karane[5]. Działania tzw. Securitate można porównać do działań tzw. Stasi oraz KGB, gdyż używano podobnej technologii i stosowano podobne metody.

W latach 80 XX w. pod kontrolą tego ministerialnego departamentu znalazły się tzw. oddziały bezpieczeństwa (trupele di Securitate), których zadaniem było utrzymywanie porządku publicznego i pacyfikacja wystąpień antyrządowych. W tym czasie DSS liczył 23 370 funkcjonariuszy i żołnierzy wojsk wewnętrznych. Większość żołnierzy stanowili powołani do wojsk wewn. żołnierze zasadniczej służby wojskowej, oficerów szkolono w Băneasa. Podczas rewolucji w grudniu 1989 dowódcą tej formacji był gen. mjr Dumitru Ghiță. Pod koniec rządów Nicolae Ceaușescu DSS nie zachowywał już pełnej lojalności w stosunku do Partii, choć nadal używano broni palnej wobec demonstrujących, bezbronnych ludzi. Najważniejsi funkcjonariusze tej służby specjalnej przygotowywali się do uwłaszczenia na majątku państwa.

Uwłaszczenie nomenklatury[edytuj]

Wielkie majątki na przemianie gospodarczo-politycznej zrobili m.in. Dan Voiculescu, Dan Costache "Dinu" Patriciu i Ioan Niculae, najbogatsi Rumuni i dawni funkcjonariusze Departamentu Bezpieczeństwa Państwowego. Wszyscy wymienieni służyli w Zarządzie Wywiadu Zewnętrznego (Direcţia de Informaţii Externe) komórce organizacyjnej DSS odpowiadającej za wywiad. Każdy z nich jest obecnie multimiliarderem RON i wpływowym człowiekiem.

Zbiegowie[edytuj]

Słynnym i niezwykłym zbiegiem DSS jest dawny szef Direcţia de Informaţii Externe DSS, gen. dyw. Ion Pacepa. Prezydent Rumunii Nicolae Ceaușescu wydał na niego wyrok śmierci i zaoferował nagrodę 2 mln USD, a Jasir Arafat i Muammar Kaddafi po 1 mln USD dodatkowo za zabicie zdrajcy.

Komórki organizacyjne DSS[edytuj]

  • Główny Zarząd Operacji Technicznych (Direcția Generală de Tehnică Operativă - DGTO) jw > kluczowa komórka organizacyjna służb. Utworzony w 1954 za radą i pomocą sowiecką, monitorował wszelkie środki elektronicznej komunikacji na terenie Rumunii i poza jej granicami. Podsłuchiwano telefony, instalowano podsłuchy w prywatnych mieszkaniach i zakładach pracy, dokonywano zagłuszania antyradzieckich i antykomunistycznych radiostacji.
  • Zarząd Wywiadu Zewnętrznego (Direcția de Informații Externe), jw 0544 > prowadził wywiad, obecnie następcą instytucjonalnym jest Serviciul de Informaţii Externe, szef gen. por. Aristotel Stamatoiu (1984-1990), 1059 osób personelu.
  • Zarząd Bezpieczeństwa Wewnętrznego (Direcția I-a, Direcția de Informatii Interne) jw 0610 > miał za zadanie wykrywanie przeciwników ustroju. Inwigilował intelektualistów, księży oraz wszelkich wrogów ludu, szef płk. Ilie Merce, 114 osób personelu.
  • Zarząd Kontrwywiadu Gospodarczego (Direcţia a II-a, contrinformatii in sect. economice), jw 0617 > szef gen. mjr. Emil Macri (1989-1990), 167 osób personelu.
  • Zarząd Kontrwywiadu (Direcţia a III-a, Direcția de Investigații) jw 0625 > miał za zadanie inwigilację przyjeżdżających do Rumunii cudzoziemców oraz przeciwdziałanie nawiązywaniu przez nich kontaktów z mieszkańcami SRR. Jeśli kontaktu nie udało się zerwać, podlegał on inwigilacji. Następcą instytucjonalnym jest Serviciul Român de Informații, szef gen. mjr. Aurelian Mortoiu (1985-1990), 242 osoby personelu.
  • Zarząd Kontrwywiadu Wojskowego (Direcţia a IV-a, contrinformatii militare), jw 0632 > szef gen. por. Gheorghe Vasile, 1133 osoby personelu.
  • Zarząd Ochrony Rządu (Direcția a V-a, de Securitate și Gardă), jw 0666 > również ochrona rumuńskich placówek dyplomatyczno-konsularnych, szef gen. mjr. Marin Neagoe, 484 osoby personelu.
  • Zarząd Śledztw Kryminalnych (Direcția a VI-a, cercetari penale), jw 0638 > szef – płk Gheorghe Vasile, 95 osób personelu.
  • Jednostka specjalna „F” > Obserwacja (Unitatea Specială F - filaj). > szef – płk Ion Băjenaru, 777 osób personelu
  • Narodowa Komisja Wiz i Paszportów > kontrolowała wszelkie wjazdy i wyjazdy do/z Rumunii
  • Zarząd Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (Comandamentul Trupelor de Securitate) > szef – gen. mjr Grigore Ghiță (1984-1990), 23370 osób kadry i żołnierzy
  • Zarząd Milicji >
  • Szkoła Oficerska Bezpieczeństwa (Şcoala de ofiţeri de Securitate de la Băneasa) >

Bibliografia[edytuj]

  • Consiliul National pentru Studirea Arhivelor Securitatii: Securitatea. Structuri/cadre, obiective si metode. 1948-1989 (vol. I-II), Editura Enciclopedica Bucuresti 2006, 729+791 s.
  • Florian Banu, Liviu Țăranu: Securitatea (1948-1989). Monografie. Vol. I, Editura Cetatea de Scaun Târgovişte 2016, 477 s., ISBN 978-606-537-357-0

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b CRAIG S. SMITH. Eastern Europe Struggles to Purge Security Services. „The New York Times”, 2006-12-12 (ang.). 
  2. David Turnock: The East European economy in context: communism and transition. Routledge, 1997, s. 15. ISBN 0415086264.
  3. Dennis Deletant: Ceauşescu and the Securitate: coercion and dissent in Romania, 1965-1989. 1996, s. 18. ISBN 978-1-56324-633-3.
  4. D. Deletant: Romania, [w:] A handbook of the communist security apparatus in East Central Europe, Warsaw 2005, s. 287.
  5. R. J. Crampton: Eastern Europe in the twentieth century and after. Routledge, 1997, s. 355. ISBN 0415164222.