Separatyzm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Separatyzm (z łaciny separatio – oddzielenie) – dążenie do wyodrębnienia się jakiejś grupy z całości. Najbardziej typowym jest separatyzm narodowościowy, a jednym z jego przejawów secesja narodowa. Dążenie do odrębności pod względem narodowym, politycznym, etnicznym, religijnym; działalność mająca na celu wyodrębnienie terytorialne mniejszości narodowych. Separatyzm jest dążeniem do oderwania się określonego terytorium od jakiegoś państwa i utworzenia odrębnej struktury państwowej.

Narody aspirujące do utworzenia własnego państwa[edytuj | edytuj kod]

Narodowość Państwo Ugrupowanie
Abchazja Abchazowie  Gruzja
Kraj Basków Baskowie  Hiszpania
 Francja
ETA[1]
Wyspa Man Manx  Wielka Brytania
Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg Czeczeni  Rosja Czeczeńska Republika Iczkerii
Wappen Gagausien 01 01.png Gagauzi  Mołdawia
Katalonia Katalończycy  Hiszpania Konwergencja i Unia[2]
Flag of Ingushetia.svg Ingusze  Rosja
Flag of Kurdistan.svg Kurdowie  Turcja
 Iran
 Irak
 Syria
Partia Pracujących Kurdystanu
Flag of North Ossetia.svg Osetyjczycy  Gruzja
Palestyna (państwo) Palestyńczycy  Izrael Organizacja Wyzwolenia Palestyny
Szkocja Szkoci  Wielka Brytania Szkocka Partia Narodowa, Szkocka Partia Socjalistyczna[3]
Republika Lakocka Lakoci  Stany Zjednoczone
Flag of Alaska.svg Alaskańczycy  Stany Zjednoczone Partia Niepodległości Alaski
Afroamerykanie  Stany Zjednoczone Republika Nowej Afryki
Bandeira galega nacionalista.svg Galisyjczycy  Hiszpania
Bretania Bretończycy  Francja Bretońska Partia Narodowa[4]
Flag of Corsica.svg Korsykanie  Francja Front Narodowego Wyzwolenia Korsyki
Flag of Wales.svg Walijczycy  Wielka Brytania Plaid Cymru[5]
Flag of Flanders.svg Flamandowie  Belgia Interes Flamandzki[6]
Quebec Franko-Kanadyjczycy  Kanada Partia Quebecka
Kornwalia Kornwalijczycy  Wielka Brytania Mebyon Kernow Cornish Nationalist Party[7]
Rosja Rosjanie  Mołdawia Naddniestrzańska Republika Mołdawska
Tamilowie  Sri Lanka Tamilskie Tygrysy
Flag of Tibet.svg Tybetańczycy  Chiny środowisko XIV Dalajlamy
MNLA flag.svg Tuaregowie Flag of Mali.svg Mali Narodowy Ruch Wyzwolenia Azawadu
Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg Sahrawi Flag of Morocco.svg Maroko Front Polisario
Kokbayraq flag.svg Ujgurzy  Chiny

Pojęcia pokrewne[edytuj | edytuj kod]

Separatyzm bywa mylony z regionalizmem czyli dążeniem do kultywowania kulturowej, społecznej i ekonomicznej odrębności regionu i dbałością o "małą ojczyznę". Czasem jednak regionalizm może przerastać w separatyzm:

Region Zamieszkiwany teren
Flag of Padania.svg Padańczycy  Włochy
Bawaria Bawarczycy  Niemcy

Separatyzmem nie jest też irredentyzm czyli dążenie do przyłączenia określonego terytorium do innego państwa – np. prorosyjski separatyzm na Ukrainie.

Narodowość Państwo Organizacja
Rosja Rosjanie  Ukraina Doniecka Republika Ludowa, Ługańska Republika Ludowa
Flag of Ireland.svg Irlandczycy Flag of the United Kingdom.svg Wielka Brytania Irlandzka Armia Republikańska

Separatyzm na terenie Polski[edytuj | edytuj kod]

W okresie sporu polsko-czechosłowackiego o Śląsk Cieszyński w latach 1918-1920 działały na tym terenie trzy duże organizacje separatystyczne: Śląska Partia Ludowa, Związek Ślązaków (52 tys. członków) i Śląska Partia Socjaldemokratyczna. W okresie sporu polsko-niemieckiego o Górny Śląsk w latach 1918-1922 działały na tym terenie jedna duża: Związek Górnoślązaków (1919-1924) (ok. 500 tys. członków) i szereg mniejszych organizacji separatystycznych: Jedność Górnośląska w Bytomiu, Wydział Górnośląski, Komitet Górnośląski w Rybniku, Komitet na rzecz Ustanowienia Wolnego Państwa Górnośląskiego w Katowicach, również takich, które wyodrębniły się z ruchu polskiego: Górnośląski Komitet Plebiscytowy, Polski Związek Górnośląskich Autonomistów w Bytkowie, Liga Obrony Śląska, Śląskie Stronnictwo Demokratyczno-Postępowe i Związek Dawniejszych Powstańców na rzecz Górnośląskiej Niepodległości. Po przyłączeniu części Górnego Śląska do Polski na tym terenie działały następujące organizacje separatystyczne: Związek Obrony Górnoślązaków, Związek Rodowitych Górnoślązaków, Blok Socjalny Górnoślązaków, Śląski Blok Narodowy, Śląska Partia Ludowa w Katowicach i Niezależna Śląska Partia Pracy.

W czasie okupacji niemieccy okupanci rozpoczęli akcje tworzenia nowych ruchów separatystycznych w celu rozbicia polskiego społeczeństwa, tworząc m.in. Goralenvolk i Hatshower. Na Podhalu, mimo że sama koncepcja narodu góralskiego była w okresie międzywojennym prawie nieznana poza grupą kilku aktywistów góralskich, dzięki uzyskaniu poparcia kilku znanych przywódców, udało się pozyskać liczną grupę ludności góralskiej deklarujących germańskie korzenie. W nazistowskim spisie ludności 157 tys. sympatyków byłej Śląskiej Partii Ludowej na Śląsku Cieszyńskim zadeklarowało przynależność do narodowości "ślązackiej" (Slonzaken Volk)[8]. Podsycany przez hitlerowców separatyzm i nacjonalizm zaowocował krwawymi pacyfikacjami Wołynia, Podola, Wileńszczyzny przez ukraińskie i litewskie formacje zbrojne. Zwłaszcza prowadzona przez UPA w czasie wojny i okresie powojennym działalność zbrojna charakteryzowała się wyjątkową brutalnością i okrucieństwem.

W 2007 zaistniało w Polsce stowarzyszenie Śląski Ruch Separatystyczny (KRS: 0000276432).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. J. Tomasiewicz: Współczesne ruchy regionalistyczne w Europie zachodniej /w:/ „Sprawy Narodowościowe” (Zakład Badań Narodowościowych PAN) t. VI z. 2 (1997)
  2. J. Tomasiewicz: Współczesne ruchy regionalistyczne w Europie zachodniej /w:/ „Sprawy Narodowościowe” (Zakład Badań Narodowościowych PAN) t. VI z. 2 (1997)
  3. J. Tomasiewicz: Współczesne ruchy regionalistyczne w Europie zachodniej /w:/ „Sprawy Narodowościowe” (Zakład Badań Narodowościowych PAN) t. VI z. 2 (1997)
  4. J. Tomasiewicz: Współczesne ruchy regionalistyczne w Europie zachodniej /w:/ „Sprawy Narodowościowe” (Zakład Badań Narodowościowych PAN) t. VI z. 2 (1997)
  5. J. Tomasiewicz: Współczesne ruchy regionalistyczne w Europie zachodniej /w:/ „Sprawy Narodowościowe” (Zakład Badań Narodowościowych PAN) t. VI z. 2 (1997)
  6. J. Tomasiewicz: Współczesne ruchy regionalistyczne w Europie zachodniej /w:/ „Sprawy Narodowościowe” (Zakład Badań Narodowościowych PAN) t. VI z. 2 (1997)
  7. J. Tomasiewicz: Współczesne ruchy regionalistyczne w Europie zachodniej /w:/ „Sprawy Narodowościowe” (Zakład Badań Narodowościowych PAN) t. VI z. 2 (1997)
  8. Tabela w: Wacław Długoborski (red.), Położenie ludności Rejencji Katowickiej w latach 1939-1945, Poznań 1983; Krzysztof Nowak, Ruch kożdoniowski na Śląsku Cieszyńskim, w pracy pod red. Marii Wandy Wanatowicz, Regionalizm a separatyzm. Historia i współczesność. Śląsk na tle innych obszarów, Katowice 1995, s.42 przypis 76; Elżbieta Pałka, Śląski Kościół Ewangelicki Augsburskiego Wyznania na Zaolziu,Wrocław 2007, s.65-66; Ladislav Pallas, Jazyková otázka a podmínky vytváření národního vědomi ve Slezsku, Ostrava 1970, s. 70.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]