Seppuku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „harakiri”. Zobacz też: Harakiri (ujednoznacznienie).
Tantō – narzędzie rytualnego samobójstwa
Generał Gidayū Akashi przygotowujący się do seppuku po przegranej bitwie w 1582 roku, po napisaniu wiersza śmierci widocznego w prawym górnym rogu. Drzeworyt Yoshitoshiego Tsukioki (1839–1892) z ok. 1890 r.

Seppuku (jap. 切腹?)japońskie rytualne samobójstwo, nazywane również hara-kiri (腹切り), kappuku (割腹) lub tofuku (屠腹), polegające na rozcięciu mieczem lub sztyletem brzucha[1].

Według tradycji japońskiej, dusza mieściła się właśnie w brzuchu, gdzie też, jak wierzyli, umiejscowione były uczucia. Rozcięcie brzucha miało być dowodem niewinności samobójcy i okazania szczerości jego zamiarów. Po śmierci był oczyszczany ze wszelkich zarzutów.

Historia[edytuj]

Zwyczaj seppuku był praktykowany w Japonii prawdopodobnie od XI wieku. Wydaje się jednak, że rytuał ten istniał już dużo wcześniej, tylko w innej formie, a mianowicie wykonujący seppuku przykładał sobie miecz do brzucha i rzucał się na twarz, przebijając wnętrzności. Seppuku ukazywało wolę samuraja, aby oczyścić się z fałszywych zarzutów i udowodnić swą niewinność. Było także popełniane na rozkaz cesarza. Ta forma seppuku przestała istnieć od czasu restauracji Meiji, tj. od roku 1868.

Seppuku z czasem stało się formą protestu przeciwko rozkazom zwierzchników, najdogodniejszym sposobem zmazania doznanej obelgi. Taką możliwość śmierci dawano również wysoko urodzonym, skazanym przez władze za dokonanie jakiejś zbrodni. Forma ta praktykowana była jeszcze na początku XX wieku. Jako wyraz żalu po śmierci cesarza Mutsuhito seppuku popełnił słynny zdobywca Port Artur, generał Maresuke Nogi. W roku 1925 zastosowano seppuku jako protest przeciwko polityce zagranicznej rządu.

Ostatnim głośnym przypadkiem seppuku w Japonii było samobójstwo pisarza Yukio Mishimy w 1970 roku, będące wyrazem protestu przeciw zmianom, jakie zaszły w Japonii po II wojnie światowej.

Seppuku czy harakiri[edytuj]

W uproszczeniu: seppuku to właściwe, oddające szacunek słowo, opisujące dawny rytuał, nadal powszechnie używane w Japonii, natomiast harakiri (mające czasem zabarwienie prostactwa lub wulgarności) to słowo używane powszechnie w języku angielskim, ale rzadko przez współczesnych Japończyków[2].

Słowo harakiri (hara – brzuch, kiri – cięcie) pojawiło się historycznie o 200-300 lat wcześniej (w starych japońskich kronikach wojennych) niż seppuku[3]. Oba słowa pisane są tymi samymi znakami, ale pierwsze z nich jest czytane po japońsku, a drugie, po przestawieniu znaków, po sinojapońsku.

Wykonanie seppuku[edytuj]

Seppuku było przywilejem, prawem i obowiązkiem klasy samurajów. Dokonywane bywało uroczyście, w odświętnych, białych szatach, często w obecności zaproszonych gości, prawie zawsze w obecności specjalnego asystenta, który nazywał się kaishakunin. Był on odpowiedzialny za dekapitację kończącą rytuał.

Aby przygotować się do śmierci, wojownik pisał wiersz śmierci. Pierwsze cięcie wykonywał poziomo, z lewej strony na prawą. Jeżeli siły pozwoliły, to po nim następowało drugie, pionowe. Mogło ono być przedłużeniem pierwszego lub zaczynać się w jego środku i biec w górę.

Kaishakunin najczęściej był towarzyszem broni samuraja popełniającego seppuku, jego przyjacielem lub wasalem. Miał on obowiązek ścięcia mieczem głowę samobójcy, aby skrócić jego męki. Cięcie powinno być wykonane bardzo precyzyjnie, tak aby głowa pozostała przytwierdzona do ciała fragmentem skóry i nie potoczyła się po ziemi. Często jednak kończyło się całkowitym obcięciem głowy, która spadała na podłogę. Wydaje się, że w większości przypadków seppuku odbywało się w ten sposób, że kaishakunin ścinał ofiarę w momencie wbicia przez nią noża w brzuch, nie czekając, aż ofiara dokona dalszych cięć jamy brzusznej.

W czasie II wojny światowej samobójstwo popełniali, w obliczu klęski, liczni oficerowie japońscy, a ich asystentami byli zazwyczaj inni oficerowie, dobijający ofiarę strzałem w głowę. Rozrywano się przy pomocy granatów.

Jigai[edytuj]

Kobiety miały swoją wersję samobójstwa – jigai (dosł. samobójstwo)[4]. Było ono praktykowane przez żony lub córki samurajów, którzy popełnili seppuku, lub gdy kobieta bądź dziewczyna doznała urazu na honorze. Zazwyczaj czyniły to przecinając arterie szyi jednym ruchem noża, jak tantō lub kaiken. Głównym celem była szybka i pewna śmierć, aby uniknąć schwytania. Przed popełnieniem samobójstwa kobieta często związywała kolana razem, aby jej ciało można było znaleźć w godnej pozie pomimo śmiertelnych konwulsji[5].

Znane osoby, które popełniły seppuku[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b Koh Masuda: Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary. Tokyo: Kenkyusha Limited, 1991, s. 403, 733, 1498, 1806. ISBN 4-7674-2015-6.
  2. a b Seppuku & Harakiri? (ang.). japan-guide.com, 2017. [dostęp 2017-04-19].
  3. a b Andrew Rankin: Seppuku: A History of Samurai Suicide (ang.). Kodansha, 2011. [dostęp 2017-04-19]. s. 24-26.
  4. a b Koh Masuda: Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary. Tokyo: Kenkyusha Limited, 1991, s. 583. ISBN 4-7674-2015-6.
  5. a b Seppuku (Harakiri): The Honorable Death of a Samurai (ang.). Japan Info, Inc., 2015. [dostęp 2017-04-19].

Bibliografia[edytuj]

  • Inazō Nitobe: Bushido – dusza Japonii
  • O.Ratti, A.Westbrook: Sekrety samurajów
  • A. B. Mitford: Harakiri