Sherlock Holmes

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy postaci. Zobacz też: inne znaczenia.
Sherlock Holmes
Portret Sherlocka Holmesa na ilustracji Sidneya Pageta z 1904 roku
Portret Sherlocka Holmesa na ilustracji Sidneya Pageta z 1904 roku
Seria cykl o Sherlocku Holmesie
Pierwszy występ Studium w szkarłacie
Ostatni występ Księga przypadków Sherlocka Holmesa
Twórca postaci Arthur Conan Doyle
Odtwórca roli Basil Rathbone,
Christopher Lee,
Matt Frewer,
Jeremy Brett,
Robert Downey Jr.,
Benedict Cumberbatch,
Peter Cushing,
i wielu innych
Zawód detektyw-konsultant
Narodowość Brytyjczyk
Sherlock Holmes i doktor Watson na ilustracji Pageta z 1892 roku

Sherlock Holmes (wym. ˈʃɜrlɒk ˈhoʊmz) – postać fikcyjna, bohater powieści i opowiadań kryminalnych sir Arthura Conana Doyle’a.

Holmes po raz pierwszy pojawił się w powieści Studium w szkarłacie, wydanej w 1887 roku[1]. Łącznie Conan Doyle napisał 4 powieści (Studium w szkarłacie, Pies Baskerville’ów, Znak czterech, Dolina trwogi) i 56 opowiadań o Holmesie.

Conan Doyle, znużony tworzeniem kolejnych opowiadań, w 1893 roku uśmiercił postać Sherlocka w utworze Ostatnia zagadka. Holmes zginął w walce ze swym największym wrogiem, geniuszem świata przestępczego profesorem Moriartym, gdy razem spadli do alpejskiego wodospadu Reichenbach[1]. Jednak czytelnicy brytyjscy i tak przywiązali się do genialnego Holmesa, że po „uśmierceniu” ich bohatera nosili czarne przepaski na znak żałoby. Protesty czytelników spowodowały, że detektyw pojawił się znów (sfingował swoją śmierć) w opowiadaniu Pusty dom (The Empty House) wydanym w roku 1903[1].

Muzea Sherlocka Holmesa znajdują się przy Baker Street w Londynie[2] i w miejscowości Lucens w Szwajcarii[3].

Wg własnej oceny Conan Doyle'a najlepszą z przygód detektywa była Nakrapiana przepaska[4].

Charakterystyka postaci[edytuj]

Urodził się około 1854 roku[5]. O jego sprawach rodzinnych wiadomo mało, gdyż rzadko o nich mówił[6] Holmes był genialnym detektywem wykorzystującym do rozwiązywania zagadek kryminalnych metody, jak sam autor określał, dedukcji[1]. W rzeczywistości używaną metodą było rozumowanie abdukcyjne[potrzebny przypis]. Swoje śledztwa opierał na umiejętności obserwacji i znajomości psychologii, chemii, balistyki, matematyki, a także dużej wiedzy na temat wielu kultur i religii[1]. Kierował się też intuicją[7]. Był również utalentowanym skrzypkiem i bokserem. Zwykle był opanowany, rzadko ujawniał uczucia, na wieść o zaręczynach Watsona zareagował: miłość to kwestia emocjonalna, a wszystko co emocjonalne, jest przeciwieństwem chłodnego rozsądku, który cenię nade wszystko. Sam nigdy się nie ożenię, chyba że coś zmieni moje zdanie (Znak czterech). Nałogowo palił tytoń, czasem, mimo przestróg przyjaciela, zażywał kokainę i morfinę twierdząc, że rozjaśniają umysł. Rzadko decydował się na oderwanie od pracy, urlop spędzał głównie na rozwiązywaniu zagadek (Układanka z Reigate, Diabelska noga).

Holmes już w czasie studiów doskonalił swoją technikę dedukcyjną, prowadząc niekiedy dochodzenia w sprawach kryminalnych. Znane są dwie z nich: Gloria Scott i Rytuał Musgrave'ów[8]. Potem zamieszkał razem z doktorem Johnem H. Watsonem, który był jego jedynym przyjacielem[9] i śledził oraz zapisywał wydarzenia z kariery zawodowej Holmesa. Sherlock rozwiązał dziesiątki zwykle bardzo zawiłych i tajemniczych zagadek kryminalnych, nierzadko związanych z wysoko postawionymi osobami całej Europy. Pierwszą ze spraw z udziałem Watsona było Studium w szkarłacie dziejące się około 1880 r.[10]. Przyjaciele mieszkali przy ulicy Baker Street 221b, a ich gospodynią była pani Hudson. Później, w wyniku sprawy Znak czterech w 1888 r., Watson ożenił się, założył praktykę lekarską i wyprowadził się ze wspólnego lokalu. Po roku 1903 Holmes stracił kontakt z Watsonem, zamieszkał na niewielkiej farmie w nadmorskiej miejscowości i poświęcił się pszczelarstwu. W 1907 rozwiązał sprawę Lwiej grzywy. Ostatnią znaną sprawą był Jego ostatni ukłon w 1914 r. Najpóźniejszą wzmianką o Holmesie jest Przypadek szalonego profesora z 1923 r.[11] Ostatnią opublikowaną przygodą są Psy się nie mylą (1927), jednak akcja dzieje się dużo wcześniej[12].

Detektyw utrzymywał siatkę płatnych informatorów złożoną głównie z dzieci i byłych przestępców. Często działał w przebraniu - np. jako włóczęga (Znak czterech, Diadem z berylami), pastor (Skandal w Bohemii), hydraulik (Król szantażu), dama (Klejnot Mazarina), kapitan statku (Harpun Czarnego Piotra), stary antykwariusz (Pusty dom), palacz opium (Człowiek z wywiniętą wargą). Czasem powierzał Watsonowi zdobywanie informacji zaś sam obserwował wszystko z ukrycia, interweniując w razie potrzeby (Zniknięcie Lady Frances Carfax, Pies Baskerville'ów). W walce z przestępcami stosował też siłę fizyczną (Samotna cyklistka, Traktat Morski) i podstęp (Umierający detektyw). Lekceważył obowiązujące przepisy, gdy były sprzeczne z jego poczuciem sprawiedliwości (Król szantażu, Plany Bruce-Partington, Znamienity klient, Przygoda w Copper Beeches, Abbey Grange). Czasem popełniał błędy (Żółta twarz) bądź spóźniał się z rozwiązaniem zagadki (Tańczące sylwetki, Pięć pestek pomarańczy), rozwiązanie mogło też nastąpić samoistnie (Urzędnik maklera, Przygoda w Copper Beeches).

Jego starszy brat Mycroft Holmes posiadał większe zdolności, lecz nie korzystał z nich tak często, jak Sherlock. Mycroft - o siedem lat starszy od Sherlocka - pracował na odpowiedzialnym stanowisku dla Rządu JKM Wiktorii. Pełnił rolę "komputerowej pamięci"[styl do poprawy] - przekazywano mu wszelkie informacje ze wszystkich departamentów, a tylko on w razie potrzeby potrafił od razu przytoczyć je z pamięci, a także pokazać ich wzajemny wpływ na siebie.

Holmes w kulturze[edytuj]

Basil Rathbone jako Sherlock Holmes

Sherlock Holmes jest także bohaterem wielu gier komputerowych, filmów i spektakli teatralnych, niekoniecznie będących ekranizacjami utworów Conana Doyle’a[13]. Występował również w literaturze brukowej i komiksach. Charakterystyczna szczupła sylwetka, pociągła twarz z orlim nosem, paciorkowate, niebieskie oczy, kraciasty płaszcz, nieodłączna fajka czynią postać Holmesa łatwo rozpoznawalną na całym świecie. Taki wygląd Sherlock Holmes zawdzięcza ilustratorowi opowiadań (Sidney Paget), a nie ich autorowi. Można uznać, iż postać ta stała się swoistą ikoną popkultury.

W 13 odcinku 7 sezonu serialu Dr House w prawie jazdy House'a jako adres podany jest 221 Baker Street, apt. B, Princeton. Sam doktor House jest częściowo wzorowany na postaci Sherlocka Holmesa[14][15][16]. Głównym wątkiem w serialu nie było jedynie leczenie, a rozwiązywanie zagadek z nim związanych.

Powieści i opowiadania o Holmesie[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d e Andrzej Makowiecki: Słownik postaci literackich. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2000, s. 313–314. ISBN 83-06-02757-4.
  2. The Sherlock Holmes Museum (ang.). [dostęp 2011-10-06].
  3. Musée Sherlock Holmes (fr.). lucens.ch. [dostęp 2011-10-06].
  4. Arthur Conan Doyle Names His 19 Favorite Sherlock Holmes Stories
  5. Leslie Klinger: The New Annotated Sherlock Holmes. New York: W.W. Norton, 2005. ISBN 0-393-05916-2. W 1914 miał około 60 lat (Jego ostatni ukłon). Patrz: Encyklopedia Conan Doyle'a (ang.)
  6. Moi przodkowie byli wiejskimi właścicielami ziemskimi, którzy prawdopodobnie wiedli takie samo życie, jakie jest naturalne dla ludzi ich pokroju. Niemniej zdolności, o jakich mówisz, mam we krwi i mogłem je odziedziczyć po mojej babce, która była siostrą francuskiego artysty Verneta. mówi Sherlock w opowiadaniu Grecki tłumacz.
  7. Holmes czasem mówi o sobie I have a kind of intuition that way (mam swoistą intuicję - Studium w szkarłacie) i all my instincts are one way (wszystkie moje instynkty mówią mi co innego - Przedsiębiorca budowlany z Norwood).
  8. Chronologia przygód Holmesa (ang.)
  9. Na pytanie Watsona: może to któryś z twoich przyjaciół? detektyw odpowiada: nie mam nikogo prócz ciebie (Pięć pestek pomarańczy).
  10. Datowanie Studium (ang.)
  11. Watson podaje na początku opowiadania, że sprawa miała miejsce w 1903 r. przed około 20 laty, że Sherlock Holmes od dawna zachęcał mnie do opublikowania niezwykłej historii profesora Presbury’ego i że w końcu uzyskaliśmy pozwolenie, by ujawnić te wydarzenia.
  12. Datowanie Psów (ang.)
  13. Scott Thill: Sublime Sherlocks: The Great Detective’s Brainy Descendants (ang.). Wired, 2010-10-22. [dostęp 2010-10-22].
  14. Arachne Jericho: A House, MD and Sherlock Holmes Special: Predicting House Season Five Based On the Sherlock Holmes Canon (ang.). Holmesian Derivations, A 21st century look at Sherlock Holmes, 2008-05-31. [dostęp 2008-09-27].
  15. House and Holmes: A Guide to Deductive and Inductive Reasoning. annenbergclassroom.org. [dostęp 2016-02-20].
  16. Wendell Wittler: Living in a ‘House’ built for one. MSNBC, 18 kwietnia, 2005. [dostęp 12 października, 2007].

Bibliografia[edytuj]