Siarczan sodu
| |||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ogólne informacje | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Wzór sumaryczny |
Na2SO4 | ||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Masa molowa |
142,04 g/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| Wygląd |
białe kryształy lub proszek[1] | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| Minerały | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Identyfikacja | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Numer CAS |
7757-82-6 (bezwodny) | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| PubChem | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| DrugBank | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Podobne związki | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Inne aniony | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Inne kationy | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| Klasyfikacja medyczna | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| ATC | |||||||||||||||||||||||||||||||||
Siarczan sodu, Na
2SO
4 – nieorganiczny związek chemiczny, sól kwasu siarkowego i sodu. Występuje w postaci bezwodnej i uwodnionej – heptahydratu i dekahydratu. Forma bezwodna występuje w naturze jako rzadki minerał tenardyt, a dziesięciowodna – mirabilit (natomiast minerał glauberyt jest mieszanym siarczanem sodowo-wapniowym).
Historia
[edytuj | edytuj kod]Siarczan sodu w formie dekahydratu,Na
2SO
4·10H
2O, został wyizolowany w roku 1625 przez Johanna Glaubera z wody ze źródła leczniczego w pobliżu Neapolu. Ponieważ wypicie tej wody doprowadziło go do wyleczenia z ciężkiej choroby układu pokarmowego, nazwał uzyskane kryształy Sal Mirabilis („sól cudowna”). W późniejszym okresie Glauber opracował metodę otrzymywania kwasu solnego z chlorku sodu z kwasem siarkowym i jako produkt uboczny wyizolował substancję, którą zidentyfikował jako swoją Sal Mirabilis. W wyniku długoletnich badań tego związku określił jego 26 zastosowań medycznych, 12 alchemicznych i 21 w sztuce; m.in. opracował mieszaninę oziębiającą umożliwiającą wymrożenie wody z wina. W efekcie siarczan sodu został nazwany „solą glauberską”; nazwa ta bywa używana również współcześnie[5].
Otrzymywanie
[edytuj | edytuj kod]Poza wydobyciem siarczanu sodu z jego naturalnych złóż i następnym oczyszczaniem go, może być on także otrzymywany w dwóch procesach otrzymywania chlorowodoru[2]:
- procesie Mannheima opartym na reakcji chlorku sodu z kwasem siarkowym:
- 2NaCl + H
2SO
4 → Na
2SO
4 + 2HCl↑
- procesie Hargreavesa, w którym zamiast kwasu siarkowego używa się dwutlenku siarki:
- 4NaCl + 2SO
2 + O
2 + 2H
2O → 2Na
2SO
4 + 4HCl↑
Otrzymany roztwór jest następnie poddawany krystalizacji frakcyjnej[2].
Siarczan sodu jest także produktem ubocznym otrzymywania fenolu poprzez stapianie soli kwasów benzenosulfonowych z wodorotlenkiem sodu[2].
Właściwości
[edytuj | edytuj kod]
Bezwodny siarczan sodu jest białym krystalicznym proszkiem o strukturze rombowej lub heksagonalnej i twardości w skali Mohsa równej 2,8. Ma właściwości higroskopijne. Współczynnik załamania wynosi 1,468[2].
Dziesięciowodny siarczan sodu tworzy natomiast bezbarwne jednoskośne kryształy o twardości w skali Mohsa wynoszącej 1,8. Współczynnik załamania wynosi 1,394[2].
Siarczan sodu bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie, natomiast jest nierozpuszczalny w etanolu[1][2].
Rozpuszczanie siarczanu sodu w wodzie pochłania ciepło otoczenia (78,6 kJ/mol) i układ oziębia się[6].
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]Siarczan sodu jest wykorzystywany w procesie Krafta do otrzymywania ścieru drzewnego. Stosowany również przy produkcji szkła, barwników (m.in. ultramaryny) i detergentów. Bezwodny siarczan sodu stosuje się jako środek pochłaniający wodę. Służy również do otrzymywania innych soli[2].
W medycynie stosowany jest jako osmotycznie aktywny środek przeczyszczający. Jest on słabo absorbowany w przewodzie pokarmowym, tworząc roztwór hipertoniczny, co uniemożliwia odwadnianie masy kałowej w jelitach[7].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g h David R. Lide (red.), CRC Handbook of Chemistry and Physics, wyd. 90, Boca Raton: CRC Press, 2009, s. 4–91, ISBN 978-1-4200-9084-0 (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j Pradyot Patnaik, Handbook of Inorganic Chemicals, London: McGraw-Hill, 2003, s. 877–879, ISBN 0-07-049439-8 (ang.).
- ↑ a b c Sodium sulfate (nr 204447) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck) na obszar Polski. [dostęp 2012-01-06]. (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
- ↑ Siarczan sodu (nr 204447) (ang.) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck) na obszar Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2012-01-06]. (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
- ↑ James C. Hill, Johann Glauber's discovery of sodium sulfate – Sal Mirabile Glauberi, „Journal of Chemical Education”, 56 (9), 1979, s. 593, DOI: 10.1021/ed056p593 [dostęp 2026-04-07] (ang.).
- ↑ Kenneth S. Pitzer, Lowell V. Coulter, The Heat Capacities, Entropies, and Heats of Solution of Anhydrous Sodium Sulfate and of Sodium Sulfate Decahydrate. The Application of the Third Law of Thermodynamics to Hydrated Crystals, „Journal of the American Chemical Society”, 60 (6), 1938, s. 1310–1313, DOI: 10.1021/ja01273a010 [dostęp 2026-04-07] (ang.).
- ↑ Robert Engelhorn, Ernst Seeger, Jan H. Zwaving, Laxatives, [w:] Ullmann’s Encyclopedia of Industrial Chemistry, Weinheim: Wiley‐VCH, 2005, DOI: 10.1002/14356007.a15_183 (ang.).
