Siary

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Siary
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat gorlicki
Gmina Sękowa
Sołectwo Siary
Liczba ludności (2009) 736
Strefa numeracyjna (+48) 18
Kod pocztowy 38-307
Tablice rejestracyjne KGR
SIMC 0465124
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Siary
Siary
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Siary
Siary
Ziemia 49°37′42″N 21°10′37″E/49,628333 21,176944

Siarywieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie gorlickim, w gminie Sękowa, granicząca z Gorlicami.

Wieś królewska starostwa bieckiego w powiecie bieckim województwa krakowskiego w końcu XVI wieku[1]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego. Integralne części miejscowości: Chłopski Las, Ćwiercie, Dziadówka, Na Szlabancie, Podlesie, Puste Pole, Rzemieszka, Siary Górne, Siary Środkowe, Zawodzie[2].

Lokalizacja[edytuj]

Siary położone są w dolinie potoku Siarki i Sękówki na powierzchni 7,5 km kw. Nad doliną wznoszą się góry: Obocz (627 m n.p.m.) i Huszcza (581 m n.p.m.), po lewej Bartnia Góra (629 m n.p.m.). Siary graniczą od wschodu z Sękową, od zachodu z Bielanką i Ropicą Polską, od południa z Owczarami, a od północy z Gorlicami.

Historia[edytuj]

Założycielem miejscowości był Sobiesław Socha. W 1388 roku król Władysław Jagiełło wydał w Bieczu dokument upoważniający Sobiesława Sochę do osadzenia wsi Siary na prawie niemieckim. Pod koniec XVIII wieku należała do Ewerysta Andrzeja Kuropatnickiego.

Zabytki[edytuj]

Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[3]

W miejscowości działało państwowe gospodarstwo rolneStadnina Koni Siary[4]. Od 1994 jako Stadnina Koni Skarbu Państwa Siary[5], a następnie sprywatyzowana.

Złoża ropy naftowej[edytuj]

Miejscowość jest znana z eksploatowanych już w XVII wieku, złóż ropy naftowej. W 1790 r. istniały na pograniczu wsi Siary i Sękowa studnie ropne, dzierżawione i eksploatowane przez chłopów pańszczyźnianych od właściciela pól, Jana Wybranowskiego. Ks. Stanisław Staszic prawdopodobnie tutaj oglądał sposób wydobywania „skałoleju”, który przedstawił w 1814 r. na rozprawie Towarzystwa Królewskiego Warszawskiego Przyjaciół Nauk. Oficjalnie złoże odkryte w 1852 r. przez księcia Stanisława Jabłonowskiego, który założył w „Pustym Lesie” w Siarach pierwszą na świecie kopalnię ropy naftowej. W latach 1852–1854 wykonano najgłębsze szyby wykopane ręcznie, z których dostarczano ropę Ignacemu Łukasiewiczowi do Gorlic. Złoże jest zaliczane do najstarszych w Polsce. Obecnie jest na wyczerpaniu.

Zespół pałacowo-parkowy w Siarach[edytuj]

We wsi Siary znajduje się eklektyczny pałac potentata naftowego Władysława Długosza. Choć historią sięga XIV wieku, to dopiero gdy właścicielem został Władysław Długosz, zespół pałacowo-parkowy w Siarach zyskał charakter reprezentacyjny. Okazały budynek usytuowany jest na wysokiej, pionowo spadającej w dolinę Sękówki skarpie. Pałac otoczony jest rozległym parkiem z unikatowymi rzeźbami. Obecnie obiekt stanowi własność prywatną Edwarda Brzostowskiego.

Osoby związane z miejscowością[edytuj]

  • Władysław Długosz (1864–1937) – senator I kadencji w II RP, poseł na Sejm Krajowy, poseł do austriackiej Rady Państwa, minister dla Galicji i długoletni prezes Krajowego Towarzystwa Naftowego;
  • Kamila Dembowska (1873–1969);
  • Władysław Dembowski;
  • Stanisław Jabłonowski (1799–1878) – pionier przemysłu naftowego, powstaniec listopadowy;
  • Jan Rączkowski (1861–1947) – kierownik kopalni, współodkrywca wielkiej ropy w Borysławiu i Tustanowicach;
  • Antoni Zawadzki (1859–1928) – generał brygady Wojska Polskiego.

Szlaki turystyczne[edytuj]

Szlaki piesze

Szlaki rowerowe

Przypisy

  1. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, s. 94.
  2. GUS. Rejestr TERYT
  3. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 31 marca 2016; 5 miesięcy temu.
  4. Internetowy System Aktów Prawnych.
  5. Internetowy System Aktów Prawnych.

Linki zewnętrzne[edytuj]