Siedlisko (powiat nowosolski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miejscowości w powiecie nowosolskim. Zobacz też: inne znaczenia tego hasła.
Siedlisko
Siedliska kaplica
Siedliska kaplica
Rodzaj miejscowości wieś
Państwo  Polska
Województwo lubuskie
Powiat nowosolski
Gmina Siedlisko
Liczba ludności (2009) 1912[1]
Strefa numeracyjna 68
Kod pocztowy 67-112
Tablice rejestracyjne FNW
SIMC 0913479
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Siedlisko
Siedlisko
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Siedlisko
Siedlisko
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Siedlisko
Siedlisko
Ziemia 51°46′05″N 15°48′38″E/51,768056 15,810556
Siedlisko pałac Schönaichów

Siedlisko (niem. Carolath/Karolath[2][3]) – wieś w Polsce, położona w województwie lubuskim, w powiecie nowosolskim, w gminie Siedlisko, której jest siedzibą (od 1973 roku).

W latach 1950–1975 miejscowość należała administracyjnie do województwa zielonogórskiego. W latach 1975–1998 miejscowość także należała administracyjnie do województwa zielonogórskiego.

Nazwa[edytuj]

Pierwsza, nieoficjalna, nazwa miejscowości po II wojnie światowej brzmiała Karolat[4].

12 listopada 1946 r. nadano miejscowości polską nazwę Siedlisko[2].

Historia[edytuj]

Najstarsze znane wzmianki o miejscowości pochodzą z 1298 r. z aktu dotyczącego nabycia kasztelanii bytomskiej przez księcia Henryka III głogowskiego. Zamek określony został w nim jako castrum in Sedlscho. Od 1361 r. dziedzicem Siedliska była rodzina Rechenberg[5][6].

W 1561 r. Siedlisko, wraz z Bytomem Odrzańskim i Tarnowem Jeziernym zostało kupione przez Fabiana von Schönaicha za 50 000 talarów; ziemie te stanowiły główną część późniejszego państwa stanowego i należały do rodu Schönaich do 1945 roku. Po śmierci Fabiana von Schönaicha 23 sierpnia 1591 r. i zakończeniu sporów finansowych z cesarzem Rudolfem II Habsburgiem 27 listopada 1593 roku, właścicielem dóbr został Georg von Schönaich, kanclerz śląski, bratanek Fabiana von Schönaicha. Ok. 1600 r. sprowadził on do zamku kronikarza Piotra Tietza, w celu spisywania historii rodu i wydarzeń związanych z trwającą budową zamku. Po śmierci Georga von Schönaicha 25 lutego 1619 roku, właścicielem dóbr został jego kuzyn albo bratanek, Johannes von Schönaich. Musiał on jednak opuścić miejscowość, gdy w wyniku nałożonej na niego kary za złożenie homagium Fryderykowi V podczas wojny trzydziestoletniej stracił część majątku na rzecz jezuitów głogowskich. W 1650 r. udało się rodzinie von Schönaich odzyskać część dóbr, natomiast całość została odzyskana przez Johanna Carla von Schönaicha, który sprawował pieczę nad majątkiem od 1710 roku[6][7].

W 1894 r. odnotowano w miejscowości sąd rejonowy (niem. Amtsgericht), parafialny kościół ewangelicki, młyn parowy, olejarnię, wodociąg, główną siedzibę księstwa siedliskiego książąt siedlisko-bytomskich, zamek z ogrodem oraz należące do posiadłości ziemskich zalesienie (niem. Carolather Heide) o powierzchni 8400 hm² (ha). W 1885 r. w miejscowości mieszkały 772 osoby, w 1933 r.[8] – 1237 osób, a w 1939 r.[9] – 1487 osób. 1 kwietnia 1937 r. włączono do miejscowości Borków[3].

W 1936 r. uruchomiono w Siedlisku pierwszą na Śląsku[potrzebny przypis] wyłuszczarnię nasion[10], która działa nieprzerwanie do dziś[potrzebny przypis]. Ostatnim właścicielem miejscowości był Carl-Erdmann von Schönaich-Carolath, który po ucieczce przed frontem na zachód prowadził działalność przedsiębiorczą w Hamburgu[7][11]. W kwietniu 1945 roku został splądrowany i spalony przez Armię Sowiecką.[potrzebny przypis]

Zabytki[edytuj]

Siedliski zamek
Zamek w Siedlisku w XVIII w.
Litografia z drugiej połowy XIX w.
Siedlisko9 (js).jpg
Budynek bramny
Kaplica zamkowa
Siedlisko10 (js).jpg
Siedlisko4 (js).jpg
Siedlisko7 (js).jpg
Siedlisko3.jpg
Siedlisko6 (js).jpg

Do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa wpisane są[12]:

  • zespół zamkowy z XVI–XIX wieku, przebudowany na początku XX wieku:
    • ruiny zamku,
      W latach 1550–1560 Franz Rechenberg, właściciel dóbr siedliskich, wybudował murowany budynek, usuwając jedną ze ścian (wał z palisadą) wcześniejszej budowli. Budynek był zbudowany z kamienia polnego i cegły, jednak prawdopodobnie z powodu zbyt grząskiego gruntu ściany zaczęły pękać, grożąc zawaleniem. By temu zapobiec, wzmacniano je drewnianymi belkami. W 1597 r. jeden z kolejnych właścicieli zamku, Georg von Schönaich, podpisał z Melchiorem Deckhardtem, budowniczym z Legnicy, umowę na budowę zamku. Wiosną 1598 r. przystąpiono do budowy. W 1600 r. ukończono wschodnie skrzydło (które mieściło m.in. salę reprezentacyjną, a w niej 40 portretów króli). Następnie wybudowano skrzydło południowe (z salą reprezentacyjną, zwaną też książęcą albo balową w dolnej kondygnacji, ze sklepieniem wspartym na 12 kolumnach) i budynek bramny (mieszczący bibliotekę i zbrojownię). W 1601 r. budynek został zniszczony podczas pożaru[13]. W maju 1612 r. Walenty Sabisch, fortyfikator z Wrocławia, wykonał plany pomiarowe fortyfikacji bastionowych. Zostały one zrealizowane w ciągu następnych 2 lat przez Andrzeja Hindenbergera z Hoyerawert. W 1618 r. ukończono budowę zamkowej kaplicy, usytuowanej we wschodnim skrzydle, zbudowanej na planie prostokąta o wymiarach 19,3 m × 15,1 m, zamkniętej od wschodu półkolistą apsydą. Jest to pierwsza na Śląsku kaplica zamkowa, wybudowana jako lektorium protestanckie. Budowla została nakryta sklepieniem kolebkowym i kolebkowo-krzyżowym, a jej ściany wewnętrzne obiegają 2-kondygnacyjne empory z maswerkowymi, kamiennymi balustradami, wsparte na kamiennych kolumnach z rzeźbionym ornamentem okuciowym. We wnętrzu kaplicy znajduje się m.in. renesansowa kamienna ambona, także zdobiona ornamentem okuciowym. W pierwszej ćwierci XVIII w. budowniczy Wagner z Kożuchowa wybudował zachodnie i północne skrzydła zamku, które razem z wcześniejszymi zamykały dziedziniec o wymiarach 46  × 56 m. Elewacje nowych skrzydeł zostały ozdobione pilastrami i gzymsami, a nad wejściem do skrzydła zachodniego wmurowano kartusz z datą 1715. 24 sierpnia 1757 r. ukończono budowę mostu przy bramie wjazdowej; cokoły jego balustrady ozdobiono rzeźbami postaci mitologicznych i dwoma heraldycznymi lwami z tarczami. W latach 1865–1875 przebudowano w stylu neorenesansowym środkową część skrzydła południowego i założono ogród z fontannami; na osi skrzydła północnego zbudowano przejazd, prowadzący na dziedziniec gospodarczy, przy którym w drugiej połowie XIX w. powstały stajnie i inne budynki gospodarcze. Zamek został spalony w kwietniu 1945 r. przez wojska radzieckie; zachowały się kaplica i budynek bramny. Zamek odgruzowano i częściowo odbudowano (budynek bramny i skrzydło wschodnie z kaplicą) w latach 1964–1974 przy współudziale harcerskiego szczepu „Makusynów”. 12 sierpnia 2003 r. zamek został sprzedany mieszkańcowi Nowej Soli za kwotę 257 000 zł. W 2007 r. odkupił go obywatel Włoch, Giulio Piantini, prezes firmy Arcobaleno[6][10][13]. Na placu zamkowym mieści się mauzoleum Wandy von Schönaich[potrzebny przypis].
    • park,
    • mauzoleum księżnej Wandy Henckel v. Donnesmarck z początku XX wieku,
  • 3 domy folwarczne (pl. Zamkowy 12, 13 i 14) z początku XIX wieku.

Inne zabytki:

  • Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, 1-nawowy, konstrukcji szachulcowej, zbudowany z fundacji Georga von Schönaicha ok. 1610 r. na planie prostokąta. W 1742 r. został powiększony o zakrystię i kruchtę, zaś w XVIII i XIX w. otynkowany[10].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. BDL :: Bank Danych Lokalnych (pol.). Główny Urząd Statystyczny, 2012. [dostęp 2013-03-14].
  2. a b Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262).
  3. a b Michael Rademacher: Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Glogau (niem.). 2006. [dostęp 2013-03-15].
  4. Mapa Polski 1:1 000 000. Warszawa: Wojskowy Instytut Geograficzny Sztab Generalny, 1945. [dostęp 2013-03-14]. (pol.)
  5. SIEDLISKO (pol.). amb software, 2010. [dostęp 2013-03-15].
  6. a b c ZAMEK RYCERSKI W SIEDLISKU (pol.). amb software, 2010. [dostęp 2013-03-15].
  7. a b Tomasz Czyżniewski. Siedlisko – wolne państwo stanowe Schönaichów. „Gazeta Wyborcza. Zielone Góra”, 2003-08-28. Agora SA (pol.). [dostęp 2013-03-15]. 
  8. Stan na 16 czerwca.
  9. Stan na 17 maja.
  10. a b c Tomasz Mietlicki: Podstrona (pol. • niem.). [dostęp 2013-03-15].
  11. Carl-Erdmann von Schönaich-Carolath, Park und Tank Betriebsgesellschaft mit beschränkter Haftung – Neuer Wall 75 – 20354 Hamburg (niem.). [dostęp 2013-03-15].
  12. Ewa: Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków – stan na 31 grudnia 2012 r. – woj. lubuskie (pol.). Narodowy Instytut Dziedzictwa, 2013-01-07. [dostęp 2013-03-14]. s. 53–54.
  13. a b Jacek Gilewicz: Siedlisko (pol.). Fundacja Promemoria. [dostęp 2013-03-15].

Bibliografia[edytuj]

ZAMEK RYCERSKI W SIEDLISKU

Linki zewnętrzne[edytuj]