Sierotka (typografia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Sierota (DTP))
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sierotka „i” w nagłówku.

Sierotka, zawieszka, wiszący spójnik – błąd składu tekstu polegający na pozostawieniu na końcu lub na początku wersu osamotnionego krótkiego słowa, zwłaszcza jednoznakowego. Wyraz „osamotniony” oznacza tutaj oddzielenie od blisko powiązanego słowa łamaniem linii.

Sierotka jest błędem wyłącznie typograficznym, nie jest zaś błędem ortograficznym[1][2]. Jeśli sierotka jest jedynym słowem w ostatnim wierszu akapitu, to jest jednocześnie wdową. Sierotki rażą szczególnie w sąsiedztwie znaków interpunkcyjnych, np. na początku lub na końcu zdania.

Przykłady[edytuj]

Jednoznakowe[edytuj]

W języku polskim występuje 6 wyrazów jednoliterowych, czyli potencjalnych sierotek:

Inne jednoznakowe sierotki to potencjalnie np.:

Uwaga: pojedyncze znaki mogą występować obok siebie, np.:

  • bezpośrednio po spójniku może wystąpić przyimek (i w związku z tym),
  • po przyimku może występować numer (w I połowie XX w.),
  • po jednocyfrowej wielkości może występować jednostka (8 h).

Te zjawiska mogą się łączyć, dając obok siebie nawet 4 pojedyncze znaki: otworzyć i w 1 l wody rozpuścić.

Dwuznakowe[edytuj]

Sierotkami mogą też być wyrazy dwuliterowe. Gracze Scrabble podają, że w języku polskim jest ich około stu[3][4][5]. Przykłady to:

  • spójniki: aż, bo, by, iż, ni, że,
  • przyimki: do, ku, na, od, po, we, za, ze

Inne nieodmienne części mowy:

  • partykuły: hę, no, ot,
  • wykrzykniki: aa, aj, am, au, ba, ee, eh, ej, fe, fi, fu, ha, he, ho, ii, oj, oo, ot, oż, pa, uf, uu,

Także niektóre części odmienne, często w przypadkach zależnych:

Trójznakowe i dłuższe[edytuj]

W języku polskim występuje około tysiąca wyrazów trójliterowych[6]. Za potencjalne sierotki można uznać niektóre z nich – te ściśle związane logicznie i gramatycznie z innymi wyrazami. Należą do nich zwłaszcza nieodmienne części mowy jak spójniki (lub, ale, czy), przyimki (nad, pod, bez) i partykuły (nie, tak).

Jednocześnie niektóre wyrazy tego typu – tzn. ściśle powiązane z innymi, zwykle nieodmienne – potrafią mieć więcej niż 3 litery. Przykłady to spójniki (albo, więc, lecz), przyimki (przez) i partykuły (niech, tylko).

Normy[edytuj]

Reguła zabraniająca sierotek dotyczy zarówno tekstów ciągłych, jak i pojedynczych napisów wielowierszowych (np. tytuły, podpisy). Zgodnie z Polską Normą PN-83/P55366 pozostawianie wiszących spójników jest dopuszczalne tylko przy bardzo wąskim łamie (np. gazetowym).

Reguła ta obowiązuje wyłącznie dla składów w języku polskim i czeskim. W pozostałych językach w ogóle nie jest znana ani tym bardziej przestrzegana.[potrzebny przypis]

Zapobieganie[edytuj]

Unikaniu sierotek służą twarda spacja oraz bardziej elastyczna spacja niełamliwa. W ostateczności możliwe jest łamanie linii przed sierotką (jeśli nie powinna być na końcu linii) albo przed wyrazem poprzedzającym ją (jeśli nie powinna być na początku). Por. miękki enter – nie powinno przechodzić się do nowego akapitu. Miękki enter pozwala też uniknąć problemów z justowaniem, jeśli spacja niełamliwa jest niedostępna, a twarda spacja ma stałą szerokość.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy