Siewierz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Siewierz
Zamek w Siewierzu
Zamek w Siewierzu
Herb
Herb Siewierza
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat będziński
Gmina Siewierz
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1276
Burmistrz Zdzisław Banaś
Powierzchnia 38,22 km²
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

5478[1]
143,2 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 32
Kod pocztowy 42-470
Tablice rejestracyjne SBE
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Siewierz
Siewierz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Siewierz
Siewierz
Ziemia 50°27′59″N 19°13′48″E/50,466389 19,230000
TERC
(TERYT)
2243301074
Urząd miejski
ul. Żwirki i Wigury 16
42-470 Siewierz
Strona internetowa
BIP

Siewierz (fr. Sievers, niem. Sewerien, Sewern, ros. Севеж) – miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie będzińskim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Siewierz.

Według danych z 31 grudnia 2012 r. miasto miało 5478 mieszkańców.

Miasto biskupstwa krakowskiego w księstwie siewierskim w końcu XVI wieku[2].

Położenie[edytuj]

Siewierz leży w historycznej Małopolsce, położony jest na Garbie Tarnogórskim nad rzeką Czarną Przemszą.

Demografia[edytuj]

Piramida wieku mieszkańców Siewierza w 2014 r.[3]:
Piramida wieku Siewierz.png

Nazwa[edytuj]

Nazwa notowana w 1123–1125 jako Seuor. Pochodzi od nieistniejącego obecnie w języku polskim rzeczownika siewior, oznaczającego „północ”. Do końca XV w. nazwa miasta brzmiała w taki właśnie sposób (Syewyor, 1470–1480). W XVI w. spotyka się już formy Siewier (1546) i Siewierz (1544). Nazwa określała zapewne miejsce położone na północ od innego obiektu geograficznego[4].

Historia[edytuj]

Ruiny zamku biskupów krakowskich
Kamienica mieszczańska z XVIII wieku, w Rynku

Już w XII w. Siewierz był osadą targową, a od początku XIII w. siedzibą kasztelanii. Początkowo ośrodek grodowy znajdował się na południowy zachód od dzisiejszego miasta i zlokalizowany był wokół romańskiego kościoła pw. św. Jana Chrzciciela. Prawdopodobnie po najazdach mongolskich został przeniesiony w miejsce łatwiejsze do obrony. W 1276 r. Siewierz uzyskał prawa miejskie. Wytyczono wówczas Rynek będący do dziś głównym centrum miasta. W XIV w. książęta bytomscy wznieśli lub zainicjowali budowę murowanego zamku. (patrz: zamek biskupi w Siewierzu)

26 lutego 1289 r. doszło pod miastem do krwawej bitwy między wojskami sprzymierzonych z Henrykiem IV Probusem książąt śląskich a koalicją Władysława Łokietka, wówczas księcia kujawskiego, i książąt mazowieckich. Wcześniejsze wtargnięcie wojsk Probusa na teren księstwa bytomskiego, w granicach którego leżała wówczas kasztelania siewierska, spowodowało złożenie przez zagrożonego Kazimierza hołdu lennego królowi Czech, Wacławowi II. Był to pierwszy z czeskich hołdów lennych na Śląsku.

30 grudnia 1443 r. biskup krakowski, Zbigniew Oleśnicki wykupił księstwo siewierskie wraz z zamkiem od zadłużonego księcia cieszyńskiego, Wacława I. Miasto stało się stolicą świeckiego księstwa feudalnego, rządzonego przez biskupów krakowskich (patrz: księstwo siewierskie). Od 1484 r. biskup krakowski Jan Rzeszowski zaczął używać tytułu księcia siewierskiego (Dominus et Princeps Ducatus Severiensis)[5].

Pomnik ku czci Józefa Piłsudskiego przy kościele św. Macieja Apostoła
Kościół św. Barbary i Walentego
Izba Tradycji i Kultury Dawnej w Siewierzu

W XVI w. biskupi rozbudowali gotycki zamek dążąc do przekształcenia go w renesansową rezydencję. Od końca średniowiecza aż do upadku Rzeczypospolitej, Siewierz był siedzibą sądu zwanego ziemskim, który łączył w sobie cechy typowe dla dawnego prawa śląskiego oraz polskiego prawa ziemskiego, dwóch sądów: ziemskiego i grodzkiego[6].

W czasie potopu szwedzkiego księstwo nominalnie pozostawało neutralne, jednak na zamku przebywały oddziały hetmana Stefana Czarnieckiego, co skłoniło Szwedów do jego zajęcia. Wojska szwedzkie obłożyły też Siewierz kontrybucją w naturze – trzykrotnie większą niż pozostałe miasta Księstwa Siewierskiego[7].

W 1790 r. Sejm Wielki zlikwidował Księstwo Siewierskie wcielając je do Rzeczypospolitej. W tym samym roku książę – biskup Feliks Paweł Turski opuścił oficjalnie zamek w Siewierzu. W następstwie III rozbioru Polski (1795) Siewierz wszedł w skład pruskiego Nowego Śląska. W 1807 r. Napoleon Bonaparte restytuował księstwo siewierskie i oddał je swemu marszałkowi Jean Lannes, księciu Montebello. Po kongresie wiedeńskim Siewierz znalazł się w granicach Królestwa Kongresowego. W 1870 Siewierz utracił prawa miejskie, aby odzyskać je w 1962 r. Wcześniej przez 4 lata posiadał status osiedla. 4 września 1939 r. niemiecki Freikorps zamordował w Siewierzu 10 Polaków. W 1943 r. do obozu zagłady w Auschwitz-Birkenau wywieziona została cała ludność żydowska (w 1939 r. 229 osób).

Dzisiaj stanowi ośrodek turystyczny, leżący w zapleczu aglomeracji górnośląskiej. Zachowane zabytki to barokowe kościoły datowane od XVI do XVIII w., a zwłaszcza ruiny gotyckiego zamku książąt śląskich, a następnie biskupów krakowskich – książąt siewierskich powstałego od XIV do XVI. Pod miastem zachował się romański kościół św. Jana Chrzciciela w Siewierzu z I poł. XII w. (według Jana Długosza datowany na 1144 r.). Ruch wypoczynkowy obsługuje także zalew Przeczycko-Siewierski, zalew powstały w wyniku spiętrzenia wód Czarnej Przemszy. Od lutego 2005 r. funkcjonuje Izba Tradycji i Kultury Dawnej obejmująca ekspozycje dawnego rzemiosła, rzeźby i rękodzieła artystycznego oraz tematykę historyczną związaną z dziejami księstwa siewierskiego i jego zabytków (w tym zamku).

Tranzyt[edytuj]

Drogowy[edytuj]

Przez Siewierz biegnie droga krajowa nr 1/trasa europejska E75 i droga krajowa nr 78. W listopadzie 2010 roku oddano do użytku liczącą 5,7 km południową obwodnicę miasta w ciągu drogi krajowej nr 78, wraz z dwupoziomowym skrzyżowaniem z drogą krajową nr 1. Obwodnica w znacznym stopniu uwolniła miasto od często tworzących się korków.

Oprócz tego kilka kilometrów na południe od Siewierza biegnie droga ekspresowa S1.

Lotniczy[edytuj]

Siewierz ma połączenia z lotniskiem w Pyrzowicach (przez S1 i DK78).

Ludzie związani z miastem[edytuj]

  • Błażej Derey (ur. ok. 1587 w Siewierzu, zm. 12 maja 1666) – dominikanin, iluminator, skryptor, restaurator iluminowanych kodeksów.
  • Bernard Sołtysik (ur. 2 maja 1940 w Siewierzu) – polski kompozytor, aranżer, pedagog

Wspólnoty wyznaniowe wyznaniowe[edytuj]

Kościół katolicki[edytuj]

Dwie parafie:

Świadkowie Jehowy[edytuj]

Jeden zbór:

  • zbór Siewierz[8]

Produkty tradycyjne[edytuj]

Siedem siewierskich przysmaków jest wpisanych na listę potraw tradycyjnych przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi[9]. Są to:

  • żurek siewierski
  • żołądki z gęsi po siewiersku
  • wątróbki gęsie po siewiersku
  • siewierska gęś pieczona
  • siewierska kaczka pieczona
  • smalec gęsi
  • borówka/brusznica siewierska

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. GUS: Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2012 r. Stan w dniu 31 XII.
  2. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 100.
  3. http://www.polskawliczbach.pl/Siewierz, w oparciu o dane GUS.
  4. K. Rymut, Nazwy miast Polski, Ossolineum, 1987, s. 216.
  5. Siewierz w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, Tom X (Rukszenice – Sochaczew) z 1889 r.
  6. M. Pawlikowski, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012
  7. S. Korusiewicz: Dzieje księstwa siewierskiego i Siewierza do 1990, Piekary Śląskie, s. 82.
  8. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 22 maja 2014.
  9. Lista potraw tradycyjnych – Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.