Skała Kmity

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Skała Kmity
Ilustracja
Drzeworyt z 1882 wg obrazu Władysława Maleckiego
rezerwat krajobrazowy
Państwo

 Polska

Województwo

 małopolskie

Mezoregion

Garb Tenczyński[1]

Data utworzenia

1959

Akt prawny

M.P. z 1960 r. nr 8, poz. 40

Powierzchnia

19,36 ha

Ochrona

częściowa

Położenie na mapie gminy Zabierzów
Mapa konturowa gminy Zabierzów, blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Skała Kmity”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Skała Kmity”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „Skała Kmity”
Położenie na mapie powiatu krakowskiego
Mapa konturowa powiatu krakowskiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Skała Kmity”
Ziemia50°05′58″N 19°48′48″E/50,099444 19,813333

Skała Kmity – krajobrazowy rezerwat przyrody znajdujący się w miejscu, w którym rzeka Rudawa przełamuje Garb Tenczyński na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej.

Administracyjnie obszar rezerwatu znajduje się w południowo-wschodniej części Zabierzowa w gminie Zabierzów w powiecie krakowskim, województwie małopolskim, w odległości 11 km od Krakowa. Znajduje się na pięknym widokowo i ciekawym pod względem budowy geologicznej obszarze Tenczyńskiego Parku Krajobrazowego. Jest widoczna z drogi 774 (1100 m od drogi 79).

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Rezerwat o powierzchni 19,36 ha[2], utworzony został w 1959[3] w celu ochrony naturalnego krajobrazu przełomu rzeki Rudawy, a także naskalnej roślinności i lasu. Występuje w nim 18 gatunków roślin chronionych, m.in. tojad mołdawski, kruszczyk siny, rojownik pospolity, ciemiężyca zielona. W rezerwacie znajduje się stroma, o niemal pionowych ścianach, skała wapienna wysoka na ok. 25 m z wyrytymi historycznymi napisami i roślinnością naskalną. Prócz niej jest kilka mniejszych skał wapiennych z okresu jury, znajdujących się w lesie tworzonym głównie przez dęby.

Obecnie Skała Kmity wznosi się tuż nad drogą wojewódzką nr 774. Na wierzchołek można wejść od restauracji „Kmita”, przy której znajduje się parking. W 2000 roku nadleśnictwo Krzeszowice utworzyło 2,5 km długości ścieżkę dydaktyczną z 5 przystankami, prowadzącą od Skały Kmity w głąb Doliny Grzybowskiej. Doskonałe miejsce spacerów pośród Lasu Zabierzowskiego. Skała od dawna była odwiedzana, pięknie i ciekawie pisze o niej m.in. Józef Krasnowolski.

Jak podały media, w otulinie rezerwatu powstała zabudowa turystyczna, która mimo nakazu rozbiórki wydanego przez Powiatowego Inspektora Budowlanego oraz negatywnej opinii Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska nadal istnieje[4][5][6][7][8][9][10].

Legenda[edytuj | edytuj kod]

Nazwa skały pochodzi od rycerza Kmity, który według legendy pochodzącej z początku XVI w. nieszczęśliwie zakochał się w pięknej Olimpii Bonerównie, córce ówczesnego właściciela Balic. Nie mogąc ożenić się z nią, rzucił się z rozpaczy wraz z koniem z tej skały, ponosząc śmierć na miejscu. Bonerówna ponoć oddana została do zakonu. W miejscu, z którego skoczył, znajduje się krzyż. Wyryty na skale kilka metrów ponad drogą, stary (odnowiony w 2016) napis głosi:

Kthóry z sercem przydzie thu,
Maiąc mestwo w onym dniu,
Tho i radost może mieć;

Zasie kthory przydzie thu,
Ma strapienie w onym dniu,
Tho i spokói może mieć.

Jest to fragment wiersza Adama Gorczyńskiego. Na skale istnieje jeszcze inny napis: Rytmem tym zwierza tutaj świezaie Bolesne serce samotnej skale Stanisław Kmita, rycerz oręzny W boju z tatary, szablą potęzny Ku Bonerównie serce obrócił I z tej tu skały w przepaść się rzucił 1515.

Autorem tej sentencji jest Wincenty Pol. Obydwie inskrypcje wyryte zostały w 1854 r. Dawniej podobno istniał jeszcze jeden napis wykuty przez samego Kmitę:

Sroga miłości mojej moc dręczy duszę. Wiara – Bóg – Miłość – Miłość – Miłość – Kmita i Bonerówna – 1515.

W XIX wieku wątek romantycznej miłości Kmity i Benerówny podejmowany był w wielu utworach literackich, nawet obecnie jest kontynuowany. Jednej ze skał wapiennych na przeciwległym wzgórzu Bukowinie współcześnie już nadano nazwę Bonerówna. Mimo że nie zachowały się dokumenty potwierdzające samobójczą śmierć Kmity, w legendzie może tkwić ziarno prawdy, rzeczywiście bowiem w 1515 r. właścicielem Balic stał się Seweryn Boner, mający córkę Zofię.

Istnieje wersja, wg której Stanisław Boner, będąc zażartym zwolennikiem protestantyzmu (kalwinizmu), nie chciał wyrazić zgody na ślub z katolikiem Kmitą. Listy Kmity do Olimpii przejmował Boner, który polecił pokojówce napisać odpowiedź rzekomo od córki, iż widząc beznadziejność ich miłości i upór ojca, oddaje rękę komu innemu. Gdy Kmita otrzymał ten list, z rozpaczy rzucił się w przepaść. Boner wywiózł córkę do Zamku Ogrodzieniec i tam, dowiedziawszy o intrydze, wyskoczyła z okna wieży[11].


Skała Kmity a1.jpg
Skała Kmity a2.jpg
Inskrypcje na skale
Skała Kmity - panoramio (1).jpg

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998, s. 256. ISBN 83-01-12479-2.
  2. Rejestr Rezerwatów Przyrody prowadzony przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Krakowie (stan na 15.01.2016 r.). [dostęp 2015-01-19].
  3. Utworzony Zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego Nr 394 z dnia 25 listopada 1959 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody (M.P. Nr 8, poz. 40 z 1960 r.)
  4. Mieszkańcy obawiają się degradacji przyrody. dziennikpolski.pl. [dostęp 2014-03-22].
  5. Rogata otulina Skały Kmity. dziennikpolski.pl. [dostęp 2014-03-22].
  6. Park rozrywki w Zabierzowie samowolą budowlaną?. tvp.pl, 2012-05-25. [dostęp 2016-10-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-10-06)].
  7. Ale o co chodzi?. glos24.pl, 2013-12-23. [dostęp 2014-03-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-03-22)].
  8. Marszałek promuje samowolę budowlaną. dziennikpolski.pl. [dostęp 2014-03-22].
  9. Rogate ogłoszenia na płocie. fakty.interia.pl. [dostęp 2014-03-22].
  10. Nielegalne „Ranczo”. dziennikpolski.pl. [dostęp 2014-03-22].
  11. Legendy. zamek-ogrodzieniec.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-09)]., zamek-ogrodzieniec.pl.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]