Skała Kmity

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Skała Kmity
{{{Opis_zdjęcia}}}
Rodzaj rezerwatu krajobrazowy
Charakter częściowy
Państwo  Polska
Mezoregion Garb Tenczyński[1]
Data utworzenia 1959
Akt prawny M.P. z 1960 r. Nr 8, poz. 40
Powierzchnia 19,36 ha
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Skała Kmity
Skała Kmity
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Skała Kmity
Skała Kmity
Ziemia50°06′N 19°48′E/50,100000 19,800000
Rezerwaty przyrody w Polsce
Skała Kmity w okolicach Ojcowa,
drzeworyt z 1882 wg obrazu Władysława Maleckiego
Skała Kmity a2.jpg

Skała Kmity – krajobrazowy rezerwat przyrody znajdujący się w miejscu, w którym rzeka Rudawa przełamuje Garb Tenczyński na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej.

Administracyjnie obszar rezerwatu znajduje się w południowo-wschodniej części Zabierzowa w gminie Zabierzów w powiecie krakowskim, województwie małopolskim, w odległości 11 km od Krakowa. Znajduje się na pięknym widokowo i ciekawym pod względem budowy geologicznej obszarze Tenczyńskiego Parku Krajobrazowego.

Przyroda[edytuj]

Rezerwat o powierzchni 19,36 ha[2], utworzony został w 1959[3] w celu ochrony naturalnego krajobrazu przełomu rzeki Rudawy, a także naskalnej roślinności i lasu. Występuje w nim 18 gatunków roślin chronionych, m.in. tojad mołdawski, kruszczyk siny, rojownik pospolity, ciemiężyca zielona. W rezerwacie znajduje się stroma, o niemal pionowych ścianach, skała wapienna wysoka na ok. 25 m z wyrytymi historycznymi napisami i roślinnością naskalną. Prócz niej jest kilka mniejszych skał wapiennych z okresu jury, znajdujących się w lesie tworzonym głównie przez dęby.

Obecnie Skała Kmity wznosi się tuż nad drogą wojewódzką nr 774. Na wierzchołek można wejść od restauracji „Kmita”, przy której znajduje się parking. W 2000 roku nadleśnictwo Krzeszowice utworzyło 2,5 km długości ścieżkę dydaktyczną z 5 przystankami, prowadzącą od Skały Kmity w głąb Doliny Grzybowskiej. Doskonałe miejsce spacerów pośród Lasu Zabierzowskiego. Skała od dawna była odwiedzana, pięknie i ciekawie pisze o niej m.in. Józef Krasnowolski.

Jak podały media, w otulinie rezerwatu powstała zabudowa turystyczna, która mimo nakazu rozbiórki wydanego przez Powiatowego Inspektora Budowlanego oraz negatywnej opinii Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska nadal istnieje[4][5][6][7][8][9][10][11].

Legenda[edytuj]

Inskrypcje na skale
Skała Kmity a3.jpg

Nazwa skały pochodzi od rycerza Kmity, który według legendy pochodzącej z początku XVI w. nieszczęśliwie zakochał się w pięknej Olimpii Bonerównie, córce ówczesnego właściciela Balic. Nie mogąc ożenić się z nią, rzucił się z rozpaczy wraz z koniem z tej skały, ponosząc śmierć na miejscu. Bonerówna ponoć oddana została do zakonu. W miejscu, z którego skoczył, znajduje się krzyż. Wyryty na skale kilka metrów ponad drogą, stary (odnowiony w 2016) napis głosi:

Kthóry z sercem przydzie thu,
Maiąc mestwo w onym dniu,
Tho i radost może mieć;

Zasie kthory przydzie thu,
Ma strapienie w onym dniu,
Tho i spokói może mieć.

Jest to fragment wiersza Adama Gorczyńskiego. Na skale istnieje jeszcze inny napis: Rytmem tym zwierza tutaj świezaie Bolesne serce samotnej skale Stanisław Kmita, rycerz oręzny W boju z tatary, szablą potęzny Ku Bonerównie serce obrócił I z tej tu skały w przepaść się rzucił 1515.

Autorem tej sentencji jest Wincenty Pol. Obydwie inskrypcje wyryte zostały w 1854 r. Dawniej podobno istniał jeszcze jeden napis wykuty przez samego Kmitę:

Sroga miłości mojej moc dręczy duszę. Wiara – Bóg – Miłość – Miłość – Miłość – Kmita i Bonerówna – 1515.

W XIX wieku wątek romantycznej miłości Kmity i Benerówny podejmowany był w wielu utworach literackich, nawet obecnie jest kontynuowany. Jednej ze skał wapiennych na przeciwległym wzgórzu Bukowinie współcześnie już nadano nazwę Bonerówna. Mimo że nie zachowały się dokumenty potwierdzające samobójczą śmierć Kmity, w legendzie może tkwić ziarno prawdy, rzeczywiście bowiem w 1515 r. właścicielem Balic stał się Seweryn Boner, mający córkę Zofię.

Istnieje wersja, wg której Stanisław Boner, będąc zażartym zwolennikiem protestantyzmu (kalwinizmu), nie chciał wyrazić zgody na ślub z katolikiem Kmitą. Listy Kmity do Olimpii przejmował Boner, który polecił pokojówce napisać odpowiedź rzekomo od córki, iż widząc beznadziejność ich miłości i upór ojca, oddaje rękę komu innemu. Gdy Kmita otrzymał ten list, z rozpaczy rzucił się w przepaść. Boner wywiózł córkę do zamku w Ogrodzieńcu i tam, dowiedziawszy o intrydze, wyskoczyła z okna wieży[12].


Przypisy

  1. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998, s. 256. ISBN 8301124792.
  2. Rejestr Rezerwatów Przyrody prowadzony przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Krakowie (stan na 15.01.2016 r.). [dostęp 19-01-2015].
  3. Utworzony Zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego Nr 394 z dnia 25 listopada 1959 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody (M.P. Nr 8, poz. 40 z 1960 r.)
  4. Mieszkańcy obawiają się degradacji przyrody. dziennikpolski.pl. [dostęp 22 marca 2014].
  5. Rogata otulina Skały Kmity. dziennikpolski.pl. [dostęp 22 marca 2014].
  6. Park rozrywki w Zabierzowie samowolą budowlaną?. tvp.pl. [dostęp 22 marca 2014].
  7. Ale o co chodzi?. glos24.pl. [dostęp 22 marca 2014].
  8. Marszałek promuje samowolę budowlaną. dziennikpolski.pl. [dostęp 22 marca 2014].
  9. Biuletyn  Informacyjny  Biura  Prasowego  MŚ. mos.gov.pl. [dostęp 22 marca 2014].
  10. Rogate ogłoszenia na płocie. fakty.interia.pl. [dostęp 22 marca 2014].
  11. Nielegalne "Ranczo". dziennikpolski.pl. [dostęp 22 marca 2014].
  12. Legendy, zamek-ogrodzieniec.pl.

Bibliografia[edytuj]