Skalmierzyce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Skalmierzyce
Kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Skalmierzycach
Kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Skalmierzycach
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat ostrowski
Gmina Nowe Skalmierzyce
Liczba ludności (2011) 2090[1]
Strefa numeracyjna (+48) 62
Kod pocztowy 63-460
Tablice rejestracyjne POS
SIMC 0204748
Położenie na mapie gminy Nowe Skalmierzyce
Mapa lokalizacyjna gminy Nowe Skalmierzyce
Skalmierzyce
Skalmierzyce
Położenie na mapie powiatu ostrowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu ostrowskiego
Skalmierzyce
Skalmierzyce
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Skalmierzyce
Skalmierzyce
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Skalmierzyce
Skalmierzyce
Ziemia51°42′09″N 17°58′49″E/51,702500 17,980278

Skalmierzyce (pot. Stare Skalmierzyce, niem. (Alt) Skalmierschütz) – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie ostrowskim, w gminie Nowe Skalmierzyce, nad strugą Ciemna, na Wysoczyźnie Kaliskiej, w Kaliskiem, w aglomeracji kalisko-ostrowskiej, graniczy z miastem Nowe Skalmierzyce, ok. 13 km na wschód od Ostrowa Wielkopolskiego.

Siedziba władz Gminy i Miasta Nowe Skalmierzyce. Od 1 stycznia 2010 jedyna wieś w Polsce na terenie której mieści się siedziba gminy miejsko-wiejskiej, na obszarze której znajduje się miasto Nowe Skalmierzyce.

Położenie[edytuj]

Skalmierzyce usytuowane są w centralnej części gminy Nowe Skalmierzyce. Przez wieś przebiega DK25 na odcinku KaliszOstrów Wielkopolski oraz linia kolejowa nr 14. Około 1,5 km od stacji Nowe Skalmierzyce, ok. 3 km od przystanku kolejowego Ociąż.

Granica administracyjna wsi Skalmierzyce z miastem Nowe Skalmierzyce przebiega wzdłuż ulicy Boczkowskiej i Podkockiej.

Podział administracyjny[edytuj]

Miejscowość przynależała administracyjnie przed rokiem 1887 do powiatu odolanowskiegoW latach 1975–1998 do województwa kaliskiego, a w latach 18871975 i od 1999 do powiatu ostrowskiego.

Historia[edytuj]

Znane od 1343 jako wieś kościelna kapituły gnieźnieńskiej, wymieniane jako Scarbimirzyce, Skarmyerzyce, Skarbimierzyce i in[2][3]. W przywileju z 1357 król Kazimierz III Wielki potwierdził własność kapituły proboszczów katedralnych[2].

Skalmierzyce (1959)

Pod koniec XVI w. liczyły około 10 gospodarstw w tym rzemieślnika oraz karczmę[3]. W 1618 były w posiadaniu Stanisława Łubieńskiego, późniejszego biskupa płockiego[2].

W latach 15101723 dochodziło kilkakrotnie do sporów o rozgraniczanie wsi Skalmierzyce z osadą Oswaldowo pod Ociążem[2].

W XIX w. na terenie wsi założono osadę z komorą celną przy granicy Królestwa Polskiego, która w 1908 została wyodrębniona przez ówczesne władze pruskie jako nowa miejscowość – Skalmierzyce Nowe[4]. Komora celna w Skalmierzycach odgrywała istotną rolę w handlu na terenie powiatu odolanowskiego[5]. Pod koniec wieku miejscowość zajmowała obszar 718 ha i liczyła 955 mieszkańców[2].

Na początku XX w. w Skalmierzycach funkcjonował targ, dla kupców i nabywców z okolicznych wsi[5].

Sanktuarium w Skalmierzycach[edytuj]

Kościół[edytuj]

Budynek kościoła z widokiem na kaplice

Początki kultu maryjnego w Skalmierzycach sięgają XV w[6]. Pierwszy drewniany kościół parafii pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej istniał już przed 1343[6]. Około 1600 Piotr Tylicki wybudował w miejsce starego, nowy drewniany kościół, konsekrowany w 1643 przez biskupa sufragana Jana Madalińskiego[2].

W 1791 kościół drewniany zastąpiono murowanym oraz dobudowano kaplicę pw. św. Józefa[2].

W kościele w Skalmierzycach zachowały się trzy prace dłuta ludowego rzeźbiarza Jana Wawrzyńczaka: rzeźba św. Katarzyny (1886), rzeźba św. Antoniego oraz antypendium ołtarza Ostatnia Wieczerza, według malowidła Leonarda da Vinci[5].

Przy kościele w 1909 powstał budynek Domu Katolickiego, przed którym rośnie dąb posadzony w pierwszą rocznicę odzyskania niepodległości (11 listopada 1919)[7].

Obraz[edytuj]

Murowana kaplica Matki Boskiej powstała w 1621 w stylu późnorenesansowym – zbudowana na rzucie kwadratu, nakryta kopułą z dekoracją stiukową[5]. Wewnątrz kaplicy umieszczono pochodzący z ok. XV/XVI w. obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem Jezus (Matka Boska Skalmierzycka), otoczony licznymi darami wotywnymi pielgrzymów za udzielone cuda i łaski[5][6].

Jednym z najcenniejszych darów jest srebny ryngraf z 1634, podarowany przez króla Władysława IV Wazę w podziękowaniu za zwycięstwo nad Turkami osmańskimi[6].

4 września 1966 prymas Polski Stefan Wyszyński, dokonał koronacji obrazu[5].

Zabytki[edytuj]

Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa wielkopolskiego[8]:

  • Zabytek kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej z 17911792, przebudowany w 1873 i na początku XX w.
    • kaplica Matki Boskiej Skalmierzyckiej z 1621 roku, późnorenesansowa
    • kaplica św. Józefa z 1791 roku, nakryta sklepieniem krzyżowym
    • cmentarz kościelny
    • fragment murowanego ogrodzenia z kapliczką, bramą główną z końca XVIII w.

Ludzie związani ze Skalmierzycami[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. http://www.polskawliczbach.pl/wies_Skalmierzyce
  2. a b c d e f g Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom X, dir.icm.edu.pl, 1889 [dostęp 2017-07-14].
  3. a b Folder Gminy i Miasta Nowe Skalmierzyce - 55-lecie nadania praw miejskich, noweskalmierzyce.pl, 2017 [dostęp 2017-07-14].
  4. Kolejne miejskie kamienice z nowymi elewacjami \, noweskalmierzyce.pl [dostęp 2017-07-14].
  5. a b c d e f Ostrów Wielkopolski – dzieje miasta i regionu, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1990, ISBN 83-210-0851-8.
  6. a b c d Kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Skalmierzycach, www.noweskalmierzyce.pl [dostęp 2017-07-14].
  7. Dom Katolicki w Skalmierzycach, www.noweskalmierzyce.pl [dostęp 2017-07-14].
  8. Rejestr zabytków, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Poznaniu, poznan.wuoz.gov.pl [dostęp 2017-07-14] (pol.).