Skansen Rzeki Pilicy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Skansen Rzeki Pilicy – tworzony jest w Tomaszowie Mazowieckim od 1999 roku. Przedsięwzięcie to jest realizowane przez Stowarzyszenie Przyjaciół Pilicy i Nadpilicza z Andrzejem Kobalczykiem na czele, i przez władze samorządowe. Ma na celu prowadzenie edukacji historycznej i ekologicznej, oraz zachowanie pamiątek z przeszłości. Z dniem 19 kwietnia 2005 Skansen Rzeki Pilicy rozpoczął funkcjonowanie jako placówka; podlega bezpośrednio Urzędowi Miasta w Tomaszowie Mazowieckim jako samorządowa instytucja kultury[1].

Skansen - widok na poczekalnię kolejową Wolbórka
Młyn wodny
Łódź rzeczna

Młyn wodny[edytuj]

Zaczątkiem skansenu jest zabytkowy młyn wodny przeniesiony z Kuźnicy Żerechowskiej. Ocalał w ten sposób od zniszczenia, gdyż znajdował się na terenie zalewowym budowanego zbiornika retencyjnego na dopływie Pilicy - Luciąży. Zachowały się tym samym cenne pamiątki z historii młynarstwa wodnego w regionie. W młynie można obejrzeć dwie maszyny do mielenia mąki i jedną do mielenia otrębów. Poza tym eksponowanych jest wiele innych maszyn będących osprzętem.

Carska samotnia i wartownia ze Spały[edytuj]

W skansenie znajduje się też drewniany domek, przeniesiony ze Spały, a pełniący funkcję wygódki dla carów polujących w spalskiej puszczy, oraz wartownia, która znajdowała się początkowo przy jednej z bram wjazdowych do rezydencji prezydenckiej. Po wojnie budynek został przeniesiony do Tomaszowa Mazowieckiego, gdzie służył jako stróżówka przy bramie wjazdowej do zakładowego osiedla popularnie nazywanego Michałówek. W 1957 roku został przeniesiony na przystań wioślarską, należącą wówczas do Tomaszowskich Zakładów Włókien Sztucznych. Po upadku tych zakładów w latach 90. przystań została zamknięta i stopniowo popadła w ruinę. Staraniem Skansenu Rzeki Pilicy budynek został do niego przeniesiony w dniu 30 grudnia 2008 roku, a w 2010 roku go odrestaurowano.

Ekspozycje[edytuj]

Młyn wykorzystywany jest także jako miejsce ekspozycji. Znajdują się tam takie wystawy stałe, jak „Dzieje wiejskiej wagi” czy „Pamiątki po dawnej Brzustówce”. Bardzo ciekawe są też dokładne makiety młynów wodnych znajdujących się kiedyś w okolicy i mostów na Pilicy na Brzustówce. Wszystkie wykonał Jerzy Sosnowski. Poza tym we młynie mieści się wystawa militariów i odbywają się inne wystawy czasowe. W skansenie możemy zobaczyć też największą obecnie w Polsce kolekcję kamieni młyńskich [2].

Dział wojskowy[edytuj]

Poza tym, w skansenie tworzony jest dział wojskowy. Można zobaczyć dźwig wojskowy i działa konstrukcji radzieckiej.

Ciągnik artyleryjski i jego historia[edytuj]

W skansenie znajduje się także światowy unikat - zrekonstruowany i odnowiony unikatowy ciągnik artyleryjski Luftwaffe, nazywany obecnie „Lufcik”, który 18 stycznia 1945 r. zatonął podczas próby forsowania rzeki, pogrążając się w jej piaszczystym dnie. Jest to najprawdopodobniej jeden z kilku prototypowych pojazdów, których produkcji nigdy nie podjęto. Jego historia sięga 1934 r., gdy podjęto prace nad opancerzonym ciągnikiem artyleryjskim, który mógłby wjeżdżać z holowaną armatą p-lot kalibru 88 mm bezpośrednio na linię ognia. Na standardowym podwoziu ciągnika SdKfz 8/DB 10 zabudowano wówczas pancerne nadwozie wykonane z płyt stalowych grubości 12 mm.

Ciągniki te nie weszły do produkcji seryjnej, jednak wykonane egzemplarze wykorzystano pod koniec wojny na froncie wschodnim w oddziałach Luftwaffe. Właśnie takim pojazdem jest zachowany do dziś „Lufcik” (co potwierdza oryginalna tablica rejestracyjna WL 323863, oznaczająca przydział do sił powietrznych).

Pierwsza próba wydobycia z Pilicy prawie 18-tonowego ciągnika, podjęta przez polskich saperów w 1957 r., zakończyła się fiaskiem. Wówczas to, wystającą z dna górną i przednią część pojazdu wysadzono w powietrze. W 1998 r. na ślad pojazdu trafiła grupa pasjonatów militariów ze Stowarzyszenia Przyjaciół Pilicy i Nadpilicza z Andrzejem Kobalczykiem na czele. Rok później wydobyli wrak, którego remont wraz z rekonstrukcją zakończył się w 2003 r.

W czerwcu 2005 roku podjęto próbę „ożywienia” tego unikatowego pojazdu. Kilkutygodniowe prace prowadzone przez tomaszowską firmę „Demobil”, zakończone zostały pełnym sukcesem. 31 lipca, podczas zorganizowanego na terenie Skansenu pierwszego pikniku historyczno-wojskowego, „Lufcik” ruszył po raz pierwszy od ponad 50 lat. Nie było jednak możliwości wyremontowania oryginalnego silnika, ponieważ brakowało zbyt wielu jego elementów. Został on zastąpiony silnikiem radzieckiego KrAZa, który świetnie sprawdził się w nowej roli.

Podczas remontu odkryto wiele zastanawiających i znamiennych analogii pomiędzy oryginalnym silnikiem marki Maybach i radzieckim Krazem. Dzięki temu udało się sprawnie dokonać zmiany silnika i jego podzespołów. Zachowano oryginalną skrzynię biegów i wiele innych elementów układu napędowego. Po remoncie „Lufcik” dysponuje całkowicie zachowanym, autentycznym układem gąsienicowym.

Niemiecki pojazd jest ważnym elementem widowisk historycznych, odgrywanych przy różnych okazjach przez Grupę Rekonstrukcji Historycznych „Pilica” istniejącej przy Skansenie Rzeki Pilicy. Obecnie ten, prawdopodobnie jedyny zachowany na świecie, egzemplarz pojazdu takiej konstrukcji jest najcenniejszym eksponatem działu militarnego Skansenu Rzeki Pilicy w Tomaszowie Mazowieckim[3].

Dane techniczne:

  • wymiary:
    • długość: 7500 mm
    • szerokość: 2450 mm
    • wysokość: 2500 mm
  • grubość pancerza: 12 mm
  • masa pojazdu: 18 000 kg
  • prędkość maksymalna na drodze: 45 km/h
  • uzbrojenie: 2 x rkm kal. 7,92: MG 34 i MG 42


Literatura[edytuj]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj]