Skołoszów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Skołoszów
Zespół szkół
Zespół szkół
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat jarosławski
Gmina Radymno
Wysokość 204,0 m n.p.m.
Liczba ludności (2011) 1514[1][2]
Strefa numeracyjna 16
Kod pocztowy 37-550
Tablice rejestracyjne RJA
SIMC 0609847
Położenie na mapie gminy wiejskiej Radymno
Mapa lokalizacyjna gminy wiejskiej Radymno
Skołoszów
Skołoszów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Skołoszów
Skołoszów
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Skołoszów
Skołoszów
Położenie na mapie powiatu jarosławskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu jarosławskiego
Skołoszów
Skołoszów
Ziemia49°55′55″N 22°48′32″E/49,931944 22,808889
Kościół parafialny. Pomiędzy drzwiami wejściowymi dwie tablice poświęcone pamięci skołoszowian poległych za Polskę
Obwodnica Radymna. Po lewej stronie znajdowały się zabudowania skołoszowskiego folwarku

Skołoszówwieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie jarosławskim, w gminie Radymno[3][4].

Od 23 grudnia 1920[5] do 18 sierpnia 1945 znajdowała się na terenie województwa lwowskiego[6]. W latach 1945–1974 wchodziła w skład woj. rzeszowskiego. Po zmianie podziału administracyjnego kraju w latach 1975–1998 wieś należała do woj. przemyskiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Skołoszów położony jest w południowo-wschodniej Polsce, na pograniczu Doliny Dolnego Sanu i Podgórza Rzeszowskiego, nad Radą (lewym dopływem Sanu). Leży na dawnym handlowym i strategicznym szlaku komunikacyjnym wiodącym z południa na północ wzdłuż Sanu i z zachodu na wschód od Krakowa przez Przemyśl do Lwowa. Wieś usytuowana jest na lessowym płaskowyżu. Urodzajna lessowa gleba uformowana jest w faliste wzgórza.

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Nazwa samego Skołoszowa wywodzi się od wyrazów skole – nazwa doliny przy rzece Radzie, oraz szów – wzgórze po drugiej stronie rzeki. Osada na terenie Skołoszowa przypuszczalnie bezimienna istniała w IIIII w. Zostało to stwierdzone dzięki przypadkowemu odkryciu w 1958 dość dużej osady. Znaleziono tam pewną liczbę jam mieszkalnych z resztkami palenisk, ceramiki, kości zwierzęcych, sprzętów domowych. Zachowało się kilka wiadomości dotyczących śladów miejscowego kultu w postaci kamiennych prymitywnie wykonanych, starodawnych posągów. Jakkolwiek by były początki Skołoszowa, to nie ulega wątpliwości, że w połowie XIV w. trzeba było zakładać go na nowo.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1393 roku pojawiła się bardzo szybko rozrastająca wieś zwana Skołosinem, a później Skołoszowem. Wieś tę otrzymał Jan Biały od biskupa przemyskiego za udział w bitwach i wykazaniem się bohaterstwem w wojnach.

W 1432 przywilejem biskupa przemyskiego Janusza z Lubienia została założona parafia rzymskokatolicka pw. św. Mikołaja.

W XV w. został Skołoszów przedmieściem Radymna. Na gruntach skołoszowskich powstał dwór biskupi, który miał bronić miasto przed napadami. Skołoszowianie pracowali na pańszczyźnie u biskupów przemyskich przez 4 dni w tygodniu.

W marcu 1656 król szwedzki, ciągnąc na Przemyśl, zajął Skołoszów. Był tu przez 3 dni, gdy w tym czasie Szwedzi rabowali Radymno i jego przedmieście. W następnych latach zdarzały się także napady Kozaków i Węgrów. Po długich latach ludność dźwigała się z klęsk i nieszczęść.

Następował coraz większy napływ ludności żydowskiej do Skołoszowa i Radymna. W II połowie XVIII w. ludność skołoszowską nawiedzały zarazy[7], tak że ludność została zdziesiątkowana.

Okres zaborów austriackich w dziejach Skołoszowa rozpoczął się w lipcu 1772. W II połowie XIX w. zaczęły się wielkie zmiany, których nie doceniano, m.in. regulacja Sanu, budowa traktu cesarskiego, a także przeprowadzenie w 1860 linii kolejowej przez Skołoszów. Niewielką stację, która przez krótki czas była stacją końcową tej linii, nazwano jednak Radymno.

Wiosną 1861 Wincenty Pol wziął w dzierżawę folwark w Skołoszowie (dziś nieistniejące zabudowania znajdowały się przy obecnej obwodnicy Radymna).

W 1908 została założona miejscowa Drużyna Bartoszowa, która po wybuchu I wojny światowej skierowała swoich członków do Legionu Wschodniego. Jej naczelnikiem był Michał Jaromij.

Podczas I wojny światowej jesienią 1914 został zajęty przez Rosjan, a odbity przez wojska austro-węgierskie i niemieckie w maju 1915 po bitwie pod Radymnem, rozgrywanej na polach Skołoszowa[8].

Po kryzysie przysięgowym w Legionach Polskich i dyslokowaniu pod koniec sierpnia i na początku września 1917 Polskiego Korpusu Posiłkowego w rejon PrzemyślŻurawicaRadymno, w skołoszowskim folwarku stacjonował II dywizjon armat 1 Pułku Artylerii (sztab pułku znajdował się w radymniańskim ratuszu)[9].

Po I wojnie światowej zniszczony Skołoszów zaczął się rozbudowywać, zwiększyła się liczba mieszkańców.

W 1930 rozporządzeniem Rady Ministrów dokonano zmian granic wsi Skołoszów. Przyłączono wówczas do miasta Radymna znaczną część wsi położoną pomiędzy dotychczasową linią graniczną Skołoszów – Radymno a torem kolejowym wraz z przysiółkiem Zagrody oraz torem kolejowym i stacją kolejową[10].

W latach 19211978 funkcjonował dom ludowy, w którym organizowano działalność kulturalną, teatralną, przebudowany w 1991 na tymczasową kaplicę. Istniało także Koło Gospodyń Wiejskich w latach 19251980.

10 września 1939 wkroczyły do Skołoszowa pododdziały niemieckiej 4 Dywizji Lekkiej. Kompania z batalionu kpt. Józefa Matheisa, broniąc Radymna, była złożona w dużej części ze skołoszowskich mężczyzn, starała się atakować wojska niemieckie, jednak artyleria niemiecka była silniejsza[11]. Dopiero 27 lipca 1944 Armia Czerwona zajęła Skołoszów.

W latach 1945–1946 wysiedlono ze Skołoszowa 326 osób narodowości ukraińskiej do obwodów: tarnopolskiego, wołyńskiego i lwowskiego[12].

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

W 1948 został założony Ludowy Zespół Sportowy, przemianowany później na Ludowy Klub Sportowy. Główną dyscypliną sportową była i jest piłka nożna. Obecnie klub, z własnym stadionem i krytą trybuną, znajduje się w V lidze.

W latach 19491952 na działce przekazanej przez Jana Przedrzymirskiego został wybudowany nowy budynek szkoły powszechnej, rozbudowany później o jedno skrzydło z salą gimnastyczną. Obecnie w budynku tym znajduje się szkoła podstawowa i gimnazjum. 6 grudnia 2011 oddano do użytku również wybudowaną przy budynku szkolnym halę sportową.

Od 1 marca 1953 do 1956 funkcjonowała Spółdzielnia Produkcyjna, której przewodniczącym był Roman Jaromi, a od 21 grudnia 1954 – Piotr Maziarz.

W latach 1973-1974 miejscowość była siedzibą gminy Skołoszów. Naczelnikiem gminy był Tadeusz Kasprzak, a sekretarzem – Edward Haliniak. Na przełomie lat 70. i 80. mieszkańcy Skołoszowa i okolic mieli możliwość zatrudnienia się blisko miejsca zamieszkania, ponieważ w sąsiedniej miejscowości, Radymnie, kwitł przemysł. Skołoszów jest dużą wsią, która w miarę swoich możliwości rozwija się.

3 marca 1980 rozpoczęło działalność koło Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Rolników Indywidualnych „Solidarność”. W inauguracyjnym, założycielskim zebraniu uczestniczyło 147 osób. Przedwodniczącym Zarządu został Franciszek Jaromi, jego zastępcą – Leon Czekierda, sekretarzem – Edward Haliniak, a skarbnikiem – Stanisław Michalewski[13].

Parafia rzymskokatolicka Miłosierdzia Bożego powstała w 1991. Została erygowana przy tymczasowej kaplicy znajdującej się w budynku byłego Domu Ludowego. Murowany kościół parafialny pw. Miłosierdzia Bożego został wybudowany według projektu architekta Józefa Olecha i inżyniera Stanisława Bodziaka. Ko­ściół został poświęcony przez arcybiskupa Józefa Michalika w 1994. Parafia należy do dekanatu Radymno w archidiecezji przemyskiej[14].

Od 1996 w Skołoszowie ma swą siedzibę Zakład Gospodarki Komunalnej Gminy Radymno z/s w Skołoszowie – zakład budżetowy powołany do życia uchwałą Rady Gminy Radymno, mający obsługiwać mieszkańców gminy Radymno.

W 2001 oddano do użytku obwodnicę Radymna, która przebiega przez ziemie skołoszowskie, a w 2013 – odcinek autostrady A4.

W latach 2010-2011 wybudowano we wsi wodociąg.

Skołoszowskie ulice[edytuj | edytuj kod]

  • Bracka,
  • Dolna,
  • Dworska,
  • Floriańska,
  • Franciszkańska,
  • Jana Pawła II,
  • Karmelicka,
  • Kolejowa,
  • Hugona Kołłątaja,
  • Janusza Korczaka,
  • Królowej Jadwigi,
  • Łowiecka,
  • Nadbrzeżna,
  • Ogrodowa,
  • Piłsudskiego,
  • Podmiejska,
  • Pogodna,
  • Pruchnicka,
  • Przemyska,
  • Przy Torze,
  • Sportowa,
  • Strażacka,
  • Słoneczna,
  • Świętojańska,
  • 3 Maja,
  • Wiosenna.

Znani skołoszowianie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Strona polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2017-04-21].
  3. GUS. Wyszukiwarka TERYT
  4. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. Dz.U. z 1920 r. nr 117, poz. 768 - Ustawa z 3 grudnia 1920 o tymczasowej organizacji władz administracyjnych II instancji (województw) na obszarze b. Królestwa Galicji i Lodomerji z W. Ks. Krakowskiem oraz na wchodzących w skład Rzeczypospolitej Polskiej obszarach Spisza i Orawy
  6. Dz.U. z 1945 r. nr 27, poz. 168 – Dekret z 7 lipca 1945 o utworzeniu województwa rzeszowskiego.
  7. Zob. szerzej: Jacek Bazak: Klęski elementarne w dziejach Radymna i okolic w XVII i pierwszej połowie XVIII wieku, „Rocznik Stowarzyszenia Miłośników Jarosławia” 2008, t. XVII, s. 7–29.
  8. Zob. szerzej: Zbigniew Moszumański: Działania wojenne na ziemi radymniańskiej w XX wieku, w: Bogusława Januszko, Barbara Hałas [red.]: Skołoszów moja mała Ojczyzna. Łańcut: Techgraf, 2007, s. 63–71.
  9. Zob. szerzej: Zbigniew Moszumański: Od kryzysu przysięgowego do Rarańczy (1 Pułk Artylerii Polskiego Korpusu Posiłkowego), „Rocznik Przemyski” 2008, t. XLIV, z. 1, Historia Wojskowości, s. 145–174.
  10. Dz.U. z 1930 r. nr 015, poz. 109 – Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1930 o zmianie granic miasta Radymna w powiecie jarosławskim, województwie lwowskim.
  11. Zob. szerzej: Zbigniew Moszumański: Obrona Radymna w 1939 r., „Rocznik Przemyski” 2004, t. XL, z. 1, Historia Wojskowości, s. 161–170.
  12. Нові джерела щодо примусового переселення українців у 1944-1946 роках (за матеріалами Державного архіву Львівської області).
  13. Członkami pierwszego Zarządu zostali: Mieczysław Ciupiński, Kazimierz Kolasa, Helena Moszumańska, Tadeusz Pastuszek, Zdzisław Pelczarski, Stanisław Siemaszkiewicz, Józef Stopa, Jan Suchy, Krystyna Sudoł i Wacław Wasylik.
  14. Skołoszów na stronie gminy. [dostęp 2012-06-12].
  15. Zob. szerzej: Zbigniew Moszumański: Radymniańscy bohaterowie, „Rocznik Przemyski” 2012, t. XLVIII, z. 1, Historia Wojskowości, s. 132–175.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jacek Bazak: Klęski elementarne w dziejach Radymna i okolic w XVII i pierwszej połowie XVIII wieku, „Rocznik Stowarzyszenia Miłośników Jarosławia” 2008, t. XVII, s. 7–29.
  • Henryk Hazik [red.]: Chluba Skołoszowa: Marta jedna z dziejów karta. Skołoszów: Techgraf, 2005.
  • Bogusława Januszko, Barbara Hałas [red.]: Skołoszów moja mała Ojczyzna. Łańcut: Techgraf, 2007.
  • Zbigniew Moszumański: Działania wojenne na ziemi radymniańskiej w XX wieku, w: Bogusława Januszko, Barbara Hałas [red.]: Skołoszów moja mała Ojczyzna. Łańcut: Techgraf, 2007, s. 61–93.
  • Zbigniew Moszumański: Od kryzysu przysięgowego do Rarańczy (1 Pułk Artylerii Polskiego Korpusu Posiłkowego), „Rocznik Przemyski” 2008, t. XLIV, z. 1, Historia Wojskowości, s. 145–174.
  • Zbigniew Moszumański: Obrona Radymna w 1939 r., „Rocznik Przemyski” 2004, t. XL, z. 1, Historia Wojskowości, s. 161–170.
  • Zbigniew Moszumański: Radymniańscy bohaterowie, „Rocznik Przemyski” 2012, t. XLVIII, z. 1, Historia Wojskowości, s. 132–175.
  • Skołoszów w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. X: Rukszenice – Sochaczew. Warszawa 1889.