Skrętnik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Skrętnik
Ilustracja
Streptocarpus parviflorus
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd astropodobne
Rząd jasnotowce
Rodzina ostrojowate
Rodzaj skrętnik
Nazwa systematyczna
Streptocarpus Lindl.[3]
Bot. Reg. t. 1173. 1 Sep 1828
Typ nomenklatoryczny

Streptocarpus rexii (Bowie ex W. J. Hooker) Lindl.

Skrętnik (Streptocarpus) – rodzaj roślin zielnych z rodziny ostrojowatych. Blisko spokrewniony z powszechnie w Polsce znanym rodzajem sępolia, którego kultywary są uprawiane jako ozdobne rośliny doniczkowe. Wyróżnionych zostało około 155 gatunków występujących w południowej i południowo-wschodniej Afryce oraz na Madagaskarze. Jest też kilka gatunków z Azji Południowo-Wschodniej, jednak ich przynależność taksonomiczna jest dyskusyjna[4]. Skrętniki rosną zarówno jako epifity jak i na skałach, zboczach wzgórz i w ściółce leśnej, wszędzie tam gdzie zdołają wykiełkować ich nasiona.

Charakterystyczny, skręcony owoc

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Liście mogą być owalne i długie, wyrastające bezpośrednio z bezłodygowej rozety jako liście odziomkowe (w podrodzaju Streptocarpus) lub krótsze, owalne lub okrągłe, osadzone na wiotkich lub płożących się łodygach (w podrodzaju Streptocarpella)[5]. Niektóre z gatunków nie wytwarzają w ogóle liści, a jedynie jeden rozrośnięty liścień, który żywi roślinę aż do wydania przez nią owoców, po czym cała roślina zamiera[5]. Są to gatunki monokarpiczne, natomiast gatunki posiadające liście są z reguły polikarpicznymi bylinami[6]. Kwiaty są pojedyncze, kielichowate, z płatkami zrośniętymi u nasady w rurkę. Wyrastają po jednym lub kilka na cienkich, bezlistnych pędach. U gatunków wytwarzających stały liścień liczba kwiatów na jednym kwiatostanie jest znacznie większa. Kwiaty są najczęściej fioletowego, niebieskiego lub białego koloru, choć zdarzają się również czerwone czy różowe, a hodowcy uzyskali wiele różnych odmian i hybryd wielokolorowych. Owoce formują się w formie skręconych torebek nasiennych, od czego wzięła się zarówno łacińska i polska nazwa tych roślin[7].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Rośliny ozdobne. Chociaż w Polsce nie są tak popularne jak spokrewnione z nimi sępolie, to jednak w Europie cieszą się sporym zainteresowaniem hodowców, którzy począwszy od XIX wieku z wyselekcjonowanych gatunków uzyskali wiele odmian i kultywarów[7]. W cieplejszym klimacie gatunki z podrodzaju Streptocarpella są wykorzystywane jako ściółka, a w domach jako rośliny wiszące[5].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do rodziny ostrojowatych (Gesneriaceae) Dumort., która jest kladem w obrębie rzędu jasnotowców (Lamiales) Bromhead z grupy astrowych spośród roślin okrytonasiennych[2].

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal), nadrząd Lamianae Takht., rząd jasnotowce (Lamiales Bromhead ), rodzina ostrojowate (Gesneriaceae Dumort.), plemię Streptocarpeae Fritsch in Engl. & Prantl, rodzaj Streptocarpus Lindl[8].

Gatunki[4]

Podrodzaj Streptocarpus:

Podrodzaj Streptocarpella:

Przykładowy kultywar Streptocarpus

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. a b Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2012-01-13] (ang.).
  3. The International Plant Names Index. [dostęp 2012-01=14].
  4. a b Ronald Myhr: The Gesneriad Reference Web (ang.). [dostęp 2012-01-15].
  5. a b c d Zoja Litwin: Kwiaty doniczkowe (pol.). [dostęp 2012-01-15].
  6. Ronald Myhr: The Gesneriad Reference Web (ang.). [dostęp 2012-01-15].
  7. a b Miejski Ogród Botaniczny Zabrze (pol.). [dostęp 2012-01-15].
  8. Reveal James L. System of Classification. PBIO 250 Lecture Notes: Plant Taxonomy. Department of Plant Biology, University of Maryland, 1999 Systematyka rodzaju Saintpaulia według Reveala