Skworczyk ogorzały

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Skworczyk ogorzały
Aplonis fusca[1]
Gould, 1836[2]
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina szpaki
Rodzaj Aplonis
Gatunek skworczyk ogorzały
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 EX pl.svg

Skworczyk ogorzały (Aplonis fusca) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny szpaków. Występował na dwóch australijskich wyspach: Lord Howe i Norfolk. Odnotowany po raz ostatni w 1923.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał John Gould w 1836 na łamach Proceedings of the Zoological Society of London. Holotyp został odłowiony przez kapitana Sturta, jednak lokacja typowa została błędnie oznaczona; autor zaznaczył, że skworczyki ogorzałe zamieszkują brzegi rzeki Murrumbidgee[2], podczas gdy te nigdy nie występowały w kontynentalnej Australii, a jedynie na dwóch wyspach do nich należących; musiał zostać odłowiony na wyspie Norfolk[4]. Autor nadał nowemu gatunkowi nazwę Aplonis fusca[2], jest ona obecnie (2016) akceptowana przez Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC). Wyróżnia on dwa podgatunki: nominatywny i Aplonis fusca hulliana[5]. Drugi podgatunek opisał Gregory Macalister Matthews w 1912 na łamach Novitates Zoologicae[6]. Przy okazji pierwszego opisu skworczyka ogorzałego opisany został również sam rodzaj Aplonis, do którego John Gould zaliczył również A. marginata[2].

Holotyp podgatunku nominatywnego zaginął[7]. Holotyp A. f. hulliana znajdował się w kolekcji Matthewsa[6].

Podgatunki i zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Przedstawiciele podgatunku nominatywnego zamieszkiwali wyspę Norfolk. Ptaki podgatunku A. f. hulliana zasiedlały Lord Howe[5][4][6].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Przybliżona długość ciała to 17 cm (6,75 cala)[2]. Wymiary holotypu A. f. hulliana: długość skrzydła 100 mm, długość górnej krawędzi 19 mm, długość skoku 25 mm, długość ogona 71 mm[6].

Samce wykazywały się ciemniejszym upierzeniem od samic[8]. Pióra na głowie zaostrzone. Upierzenie nieco błyszczące, szczególnie na głowie i z tyłu szyi[2]. Ogół upierzenia łupkowoszary, pióra miękkie. Tęczówka pomarańczowoczerwona[8]. Przedstawicieli A. f. hulliana odróżniał ciemniejszy wierzch ciała i solidniejszy dziób[6].

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Skworczyki ogorzałe prawdopodobnie zamieszkiwały wszystkie typy leśnych środowisk na obydwu wyspach, jednak brak jest szczegółowych danych. Na Lord Howe szpaki te były jednymi z pospolitszych ptaków przed pojawieniem się szczurów. Nieznany jest status gatunku na Norfolk, ale wiadomo, że w 1909 występował wokół ludzkiej osady[9]. Skworczyki ogorzałe, według australijskiego ornitologa i filatelisty A. F. Basseta Hulla, miały w zwyczaju otwierać owoce bananów i wyjadać ich miąższ. Miały również czynić szkody w sadach[8]. Prawdopodobnie owoce stanowiły podstawę ich diety[9].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Lęgi trwały od września do listopada i od lutego do marca. Gniazdo było stosunkowo otwarte, stanowiło konstrukcję z gałązek i suchych traw. Umieszczone było w martwym konarze, a na Norfolk także i w pniu paproci drzewiastych. W zniesieniu znajdowały się 4 jaja, czasami 5. Miały niebieskozieloną skorupkę pokrytą jasnoczerwonymi wzorkami. Wymiary średnie z 12 jaj (przeliczone z cali): 23–28 na 16–19,5 mm[8].

Status[edytuj | edytuj kod]

IUCN klasyfikuje skworczyka ogorzałego jako gatunek wymarły[4]. Populacja z Lord Howe zbliżyła się do wymarcia w latach 1913–1915; nie widziano skworczyków ogorzałych na tej wyspie po 1918. Ptaki tego gatunku na Lord Howe odnotowano po raz ostatni w 1928[4], ale ich zniknięcie odnotowano dopiero w 1968[10][4]. Wymarcie skworczyków ogorzałych na Lord Howe spowodowane było prawdopodobnie pojawieniem się tam szczurów śniadych (Rattus rattus). Przyczyny wymarcia na Norfolk są niejasne, ponieważ szczury śniade pojawiły się tam dopiero przed latami 40. XX wieku. Możliwe, że do wymarcia przyczyniło się niszczenie środowiska[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Aplonis fusca, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e f John Gould. Proceedings of the Zoological Society of London. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 4 (43). s. 73. 
  3. Aplonis fusca. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  4. a b c d e f Norfolk Island Starling Aplonis fusca. BirdLife International. [dostęp 25 września 2016].
  5. a b Frank Gill & David Donsker: Nuthatches, Wallcreeper, treecreepers, mockingbirds, starlings & oxpeckers. IOC World Bird List (v6.3), 20 lipca 2016. [dostęp 25 września 2016].
  6. a b c d e Gregory Macalister Matthews. A list of the birds of the Philippian sub-region. „Novitates Zoologicae”. 18, s. 451, 1911. 
  7. Witmer Stone & Gregory Macalister Matthews. Additional species described by Gould from Norfolk, Lord Howe, and Philip Islands. „The Austral Avian Record”. 8. s. 183. 
  8. a b c d Arthur Francis Basset Hull. The birds of Lord Howe and Norfolk Islands. „Proceedings of the Linnean Society of New South Wales”. 34, s. 691–692, 1909. 
  9. a b Stephen Garnett, Judit Szabo, Guy Dutson: The Action Plan for Australian Birds 2010. Csiro Publishing, 2011, s. 414. ISBN 0643103689.
  10. Smithers, C. N.; Disney, H. de S.. The distribution of terrestrial and freshwater birds on Norfolk Island. „Australian Zoologist”. 15, s. 136, 1969.