Smoleńsk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta w Rosji. Zobacz też: Smoleńsk – ujednoznacznienie.
Smoleńsk
Ilustracja
Sobór w Smoleńsku
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Rosja
Obwód smoleński
Mer Jewgienij Pawłow
Powierzchnia 166,35 km²
Wysokość 242 m n.p.m.
Populacja (2014)
• liczba ludności
• gęstość

330 961
1989,55 os./km²
Nr kierunkowy +7 (48 12)
Kod pocztowy 214ХХХ
Tablice rejestracyjne 67
Podział miasta 3 rejony miejskie: Zadnieprzański, Leninowski i Przemysłowy
Położenie na mapie obwodu smoleńskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu smoleńskiego
Smoleńsk
Smoleńsk
Położenie na mapie Rosji
Mapa lokalizacyjna Rosji
Smoleńsk
Smoleńsk
Ziemia54°46′52″N 32°02′56″E/54,781111 32,048889
Strona internetowa
Portal Portal Rosja

Smoleńsk (ros. Смоленск, biał. Смаленск) – miasto w Rosji, stolica obwodu smoleńskiego. Położone nad Dnieprem. Liczy 319 tys. mieszkańców (2005).

Węzeł kolejowy i drogowy. Leży na szlaku kolejowym z Warszawy do Moskwy. Siedziba prawosławnej eparchii smoleńskiej i wiaziemskiej[1]. 6 maja 1985 roku otrzymało tytuł „Miasto Bohater” (ros. Город-герой)[2].

Smoleńsk był najbardziej na wschód wysuniętym miastem wojewódzkim w I Rzeczypospolitej.

Historia[edytuj]

Średniowiecze[edytuj]

Pierwsze wzmianki o Smoleńsku pochodzą z 863 roku. Był ośrodkiem plemienia Krywiczów i ważnym punktem na szlaku od Waregów do Greków. Od 882 roku wchodził w skład Rusi Kijowskiej.

Od XII wieku stolica Księstwa Smoleńskiego. W czasach panowania Włodzimierza Monomacha na jednym z siedmiu wzgórz, na których leżał Smoleńsk, zbudowany został sobór Zaśnięcia Matki Bożej (zburzony w 1611, później odbudowany), od czego wzgórze zyskało nazwę Wzgórza Soborowego.

W granicach Litwy[edytuj]

W roku 1395 wielki książę Witold opanował Smoleńsk, który odtąd należał do Wielkiego Księstwa Litewskiego[3].

6 września 1502 roku podczas wojny moskiewsko-litewskiej (1500–1503) miasto obroniło się przed armią moskiewską dowodzoną przez syna Iwana III Srogiego Dymitra Iwanowicza Żyłkę[3]. Skuteczną obroną dowodził Stanisław Kiszka.

W 1508 roku utworzono województwo smoleńskie.

W styczniu 1513 wojska moskiewskie podeszły pod miasto[3]. W połowie kwietnia 1514 rozpoczęły oblężenie wspierane posiłkami pod wodzą kniazia Michała Glińskiego, a później również Szczeni Oboleńskiego i samego wielkiego księcia Wasyla III. 31 lipca 1514 roku wojewoda smoleński Jerzy Sołłohub skapitulował przed wojskami Wielkiego Księstwa Moskiewskiego.

W państwie moskiewskim[edytuj]

Posłujący do Rosji Antonio Possevino oceniał w 1582 roku liczbę mieszkańców Smoleńska na 20 tysięcy, choć zastrzegał przy tym, że władze rosyjskie rozmyślnie spędzają wieśniaków do miast, przez które przejeżdżają poselstwa, by wydawały się bogatsze i ludniejsze niż w rzeczywistości.

Do końca XVI wieku Smoleńsk posiadał wały drewniano-ziemne. W 1596 car Fiodor I postanowił unowocześnić fortyfikacje miasta, powierzając kierownictwo robót Borysowi Godunowowi[3]. Budową bezpośrednio kierował jeden z najlepszych specjalistów rosyjskich w dziedzinie fortyfikacji Fiodor Sawilejew, zwany przez współczesnych „Koniem”[3]. Gdy Godunow w 1598 został carem, powierzył nadzór okolicznemu Buturlinowi, kniaziowi Zwinigrodzkiemu i diakowi Pieriefijewowi. Pomimo przyśpieszenia prac (do robót miano spędzić według niektórych nawet 300 tys. ludzi[3]), główne roboty ukończono dopiero w 1602 roku, a prace wykończeniowe ciągnęły się do 1609 roku. Mury nowej twierdzy miały 6500 metrów długości, 10–15 metrów wysokości i grubość 5–6 metrów. Baszty miały do 33 m[3].

W Rzeczypospolitej[edytuj]

Smoleńsk w XVII wieku

W czasie wojny polsko-rosyjskiej 1609–1618, oblężony i zdobyty 13 czerwca 1611 przez wojska Rzeczypospolitej. 6 listopada 1611 roku król Polski Zygmunt III Waza nadał Smoleńskowi prawo magdeburskie[4]. W tym też roku król erygował katolickie biskupstwo smoleńskie.

Zdobycie Smoleńska umożliwiła niefortunna konstrukcja zachodniej części twierdzy, która pozwoliła na podkładanie min. Po zdobyciu twierdzy, w latach 1629–1631, wyburzono ten odcinek murów wraz z dwiema basztami, a na jego miejscu wybudowano wzorowaną na nowoczesnych fortyfikacjach holenderskich pięcioramienną murowano-ziemną konstrukcję, znaną pod nazwą Fortalicją Zygmuntowską. Pracami zarządzał wojewoda smoleński Aleksander Gosiewski.

Kapitulacja Michała Szeina przed królem Polski Władysławem IV

Podczas wojny smoleńskiej (1632–1634) Rosjanie ponownie oblegali Smoleńsk od 18 do 3 października 1632 roku. W dniu 1 marca 1634 roku wojska moskiewskie dowodzone przez Michaiła Szeina skapitulowały przed przybyłym na odsiecz królem Władysławem IV.

W 1635 roku Smoleńsk szacowano na 6000 mieszkańców i około 1000 domów.

Na przełomie maja i czerwca 1654 roku trzy armie rosyjskie, liczące łącznie około 70 tysięcy, przekroczyły granicę Rzeczypospolitej, z czego pod Smoleńsk miało iść ok. 41 tysięcy[5]. 7 lipca car Aleksy I Romanow obległ Smoleńsk, który po obronie skapitulował 3 października 1654 roku. Na mocy kończącego wojnę rozejmu w Andruszowie w 1667, Smoleńsk przeszedł do Rosji.

Panowanie rosyjskie[edytuj]

W 1708 Szwedzi pokonali Rosjan w bitwie pod Smoleńskiem w czasie wielkiej wojny północnej.

Według spisu z 1780 roku w Smoleńsku było około 3000 domów, w których mieszkało około 11000 osób.

Po insurekcji kościuszkowskiej w klasztorze w Smoleńsku Rosjanie więzili polskiego oficera Józefa Kopcia.

Do 1809 roku ostatnim biskupem smoleńskim był Tymoteusz Gorzeński – późniejszy prymas Polski.

Podczas kampanii rosyjskiej Napoleona doszło do zwycięskiej bitwy połączonych sił francusko-polskich (16–18 sierpnia 1812). 17 sierpnia 1812 do miasta wkroczyły siły polskie, a kilka godzin później francuskie. W bitwie poległ generał Michał Grabowski. Ponadto wzięli w niej udział m.in. Józef Poniatowski, Józef Zajączek, Jan Krukowiecki, Józef Sowiński, Jan Nepomucen Umiński, Franciszek Morawski, Józef Antoni Kossakowski, Wojciech Chrzanowski. 15–18 listopada 1812 w pobliżu miasta stoczono jedną z największych bitew kampanii – bitwę pod Krasnym.

Według carskich danych w 1897 miasto zamieszkiwali najliczniej Rosjanie (79,88%), Żydzi (8,90%) i Polacy (6,45%)[6]. W 1901 w mieście uruchomiono komunikację tramwajową.

Od 25 marca 1918 do 5 stycznia 1919 Smoleńsk wchodził w skład Białoruskiej Republiki Ludowej. 1 stycznia 1919 grupa komunistów białoruskich, na terenie kontrolowanym przez Armię Czerwoną, ogłosiła w Smoleńsku, gdzie tymczasowo mieściły się władze radzieckie tzw. obwodu zachodniego, powstanie Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. 5 stycznia 1919 roku, po zajęciu bez walki Mińska przez Armię Czerwoną, nastąpił kres istnienia Białoruskiej Republiki Ludowej. 7 stycznia przeniesiono do Mińska stolicę nowo powstałej BSRR.

Katyn.png

Podczas II wojny światowej Smoleńsk został zajęty przez Niemców i prawie w całości zniszczony.

Warto odnotować przypadek niemieckiego oporu antyhitlerowskiego z okresu II wojny światowej. Dwaj oficerowie ze Sztabu Grupy Armii Środek: generał major Henning von Tresckow i jego adiutant Fabian von Schlabrendorff 13 marca 1943 na lotnisku w Smoleńsku umieścili bombę w samolocie, którym Hitler wracał do Kętrzyna po inspekcji wojsk. Bomba jednak nie zadziałała.[potrzebny przypis]

W pobliżu miasta znajduje się Katyń, miejsce zbrodni popełnionej na polskich oficerach.

10 kwietnia 2010 w Smoleńsku, przy lądowaniu na lotnisku wojskowym Smoleńsk-Siewiernyj, doszło do katastrofy polskiego samolotu 36 Specjalnego Pułku Lotnictwa Transportowego z prezydentem Lechem Kaczyńskim oraz 95 pasażerami i członkami załogi na pokładzie[7].

Zabytki[edytuj]

Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP
Kreml

Stara część miasta znajduje się na prawym brzegu rzeki.

  • cerkiew św. Piotra i Pawła
  • cerkiew św. Jana (XII wiek)
  • cerkiew św. Michała Archanioła
  • kreml (przełom XVI i XVII w.)
  • sobór Zaśnięcia Matki Bożej (XVII – XVIII w.)
  • mury obronne
  • bastion królewski Zygmunta III Wazy z XVII w.
  • kościół Niepokalanego Poczęcia NMP z lat 90. XIX w.
  • cerkiew św. Jerzego (XVIII w.)
  • cerkiew św. Barbary (XVIII w.)
  • cerkiew Zwiastowania Pańskiego (XVIII w.)
  • gmach Filharmonii Smoleńskiej

Nauka[edytuj]

W Smoleńsku mieszczą się m.in. Smoleńska Państwowa Akademia Medyczna i akademia wojskowa.

Religia[edytuj]

Sport[edytuj]

Osoby związane ze Smoleńskiem[edytuj]

Współpraca[edytuj]

Galeria[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Opis w serwisie patriarchatu moskiewskiego.
  2. www.warheroes.ru.
  3. a b c d e f g Jerzy Besala. Smoleńsk w bojach osmalony. „Polityka”, s. 67–70, 2010-05-15. „Polityka” Spółdzielnia Pracy. ISSN 0032-3500. 
  4. Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy, tom IV: Ziemia smoleńska i województwo smoleńskie. XIV–XVIII wiek, pod redakcją Andrzeja Rachuby, Warszawa 2003, s. 225.
  5. Konrad Bobiatyński, Od Smoleńska do Wilna. Wojna Rzeczpospolitej Moskwą 1654–1655, Zabrze 2004, s. 36.
  6. [1]
  7. Komunikat Nr 152/VI kad.. Biuro Prasowe Kancelarii Sejmu, 10 kwietnia 2010. [dostęp 10 kwietnia 2010].

Linki zewnętrzne[edytuj]