Przejdź do zawartości

Smolnik (powiat bieszczadzki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Smolnik
wieś
Ilustracja
Dawna cerkiew bojkowska w Smolniku – wpisana na listę UNESCO
Państwo

 Polska

Województwo

 podkarpackie

Powiat

bieszczadzki

Gmina

Lutowiska

Sołectwo

Smolnik[2]

Liczba ludności (2024)

159[3]

Strefa numeracyjna

13

Kod pocztowy

38-713[4]

Tablice rejestracyjne

RBI

SIMC

0356257[5]

Położenie na mapie gminy Lutowiska
Mapa konturowa gminy Lutowiska, u góry znajduje się punkt z opisem „Smolnik”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko dolnej krawiędzi po prawej znajduje się punkt z opisem „Smolnik”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Smolnik”
Położenie na mapie powiatu bieszczadzkiego
Mapa konturowa powiatu bieszczadzkiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Smolnik”
Ziemia49°13′26″N 22°41′42″E/49,223889 22,695000[1]
Multimedia w Wikimedia Commons
Informacje w Wikipodróżach

Smolnik (ukr. Смільник) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie bieszczadzkim, w gminie Lutowiska[5][6]. Leży nad potokiem Smolniczek, dopływem Sanu, przy drodze wojewódzkiej nr 896[7].

W skład sołectwa Smolnik chodzi także osada Żurawin[8].

Historia

[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miejscowości wywodzi się od ukr. смола i pol. smoła, najprawdopodobniej istniała tutaj osada smolarzy, którzy bronili granic przed okolicznymi zbójami. Pierwsza materialna wzmianka o istniejącej parafii prawosławnej w Smolniku pochodzi z rejestru poborowego ziemi sanockiej z 1589 roku[9]. Przypuszczać należy, że cerkiew powstała zaraz po powstaniu wsi i osadzeniu jej na prawie wołoskim po roku 1530[10].

Pierwsza wzmianka o szkole pochodzi z 1848 roku, nauczycielem był Iwan Szymczyszak, który uczył 11 dzieci. W 1895 roku wybudowana została nowa szkoła, jednak jej pełna działalność rozpoczęta została dopiero w 1904 roku jako szkoła jednoklasowa z ruskim językiem nauczania. W czasie wojny szkoła została zniszczona. W 1922 gmina przystąpiła do jej odbudowy, w 1928 wystąpiono z wnioskiem do Rady Szkolnej Powiatowej o utworzenie szkoły w budynku własnym. W 1930 roku działał szkoła z ukraińskim językiem nauczania i czytelnia „Proświty”.

W połowie XIX wieku właścicielami posiadłości tabularnej Smolnik była Krystyna Niemczewska i rodzeństwo Adel[11]. W 1876 roku w Smolniku został uruchomiony pierwszy tartak parowy w Bieszczadach Zachodnich należący do właścicieli majątku Józefa i Jakuba Kohnów. W jego budowę zaangażowana była grupa ok. 30 Niemców. Smolnik jest jednym z najstarszych ośrodków górnictwa naftowego na świecie, kopalnie ropy naftowej istniały tu przed 1884.

Od 16 sierpnia 1945 roku Smolnik należał do obwodu lwowskiego Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. W wyniku zawarcia umowy granicznej między władzami ZSRR a PRL z 15 lutego 1951 roku obszar wsi Smolnik powrócił do granic państwa polskiego, jednakże rdzenna ludność została przesiedlona do USRR. Część mieszkańców osiedliła się wsi Hawriłowka w obwodzie chersońskim. W latach 1951–1960 zabudowa wsi uległa zniszczeniu, zachowała się jedynie zabytkowa cerkiew z 1791 (świątynia wybudowana jako czwarta w tej miejscowości). Na skutek zainteresowania konserwatora zabytków, a w efekcie późniejszego wpisania na listę zabytków, cerkiew mogła otrzymać dofinansowania na remont i przetrwać do dziś. Jakkolwiek po przeprowadzonych przystosowaniach do użytku przez parafię rzymskokatolicką, cerkiew utraciła swój oryginalny wygląd wewnętrzny świadczący o poprzednich tradycjach liturgicznych i kulturze okolicznej ludności.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa krośnieńskiego.

W miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo Rolne Smolnik i nowy tartak w miejscu dawnego tartaku Kohnów. W 1982 zostało przejęte przez Kombinat Rolno-Przemysłowy „Igloopol” w Dębicy jako Gospodarstwo Rolne Smolnik[12][13]. W 1990 roku dobra po „Igloopolu”" miała przejąć spółka „Karpaty”, lecz strajk robotników udaremnił ten projekt.

Wieś leży na szlaku architektury drewnianej województwa podkarpackiego.

Zabytki

[edytuj | edytuj kod]
Zniszczony ikonostas w cerkwi św. Archanioła
Smolnik, widok obok cerkwi
Wnętrze cerkwi w 2012
Państwowe Gospodarstwo Rolne w Smolniku (1968)
 Osobny artykuł: Cerkiew św. Michała Archanioła w Smolniku.

Cerkiew greckokatolicką pw. Michała Archanioła wzniesiono w 1791 r. jako czwartą z kolei cerkiew w tej miejscowości. Opuszczoną po 1951 cerkiew wyremontowano w 1969 przywracając jej pierwotną formę. We wnętrzu zachowała się figuralna polichromia ścienna z końca XVIII wieku. W 1974 roku cerkiew została przejęta przez parafię rzymskokatolicką. Świątynia w Smolniku należy do nielicznie zachowanych na terenie pd.-wsch. Polski, trójdzielnych cerkwi kopułowych powszechnie występujących na Bojkowszczyźnie, z których większość została zniszczona na tym obszarze po 1947 r. Jednakże po dokonanych przystosowaniach do użytku jako kościół została pozbawiona oryginalnego wyglądu wewnątrz.

W 2013 roku została wpisana na Listę Światowego Dziedzictw UNESCO wraz z innymi drewnianymi cerkwiami w Polsce i na Ukrainie[14]. Dwie prawosławne ikony datowane na rok 1547 ze smolnickiej cerkwi znajdują się obecnie w Muzeum Sztuki Ukraińskiej we Lwowie.

Ludność

[edytuj | edytuj kod]
  • 1880 rok Smolnik zamieszkiwały 562 osoby w 67 domach mieszkalnych:
    • 371 wyznania greckokatolickiego
    • 74 wyznania mojżeszowego
    • 83 wyznania rzymskokatolickiego
    • 34 innego wyznania
  • 1921 – 580 osób w 87 domach mieszkalnych:
    • 433 wyznania greckokatolickiego
    • 79 wyznania mojżeszowego
    • 64 wyznania rzymskokatolickiego
    • 4 innego wyznania[15]
  • 1931 – 713 osób w 117 domach
  • 1938 – 604 osoby
  • 1950 – 270 osób w 47 domach
  • 1960 – 141 osób
  • 1978 – 194 osoby
  • 1991 – 173 osoby
  • 2004 – 182 osoby
  • 2011 – 180 osób[16][17]
  • 2020 – 175 osób[3]

Smolnik według danych na koniec 2011[18] roku liczył 180 mieszkańców w tym 88 kobiet i 92 mężczyzn. Było 118 osób w wieku produkcyjnym, 45 w wieku przedprodukcyjnym i 17 w wieku poprodukcyjnym.

Zagospodarowanie turystyczne

[edytuj | edytuj kod]

Przez wieś biegnie rowerowa trasa turystyczna „Wokół Otrytu”.

W miejscowości znajduje się znana karczma „Wilcza Jama” dysponująca kilkoma domkami noclegowymi. W dniu 5 marca 2025 r. budynek karczmy wraz z mieszkaniem gospodarzy w znacznym stopniu zniszczył pożar. W akcji gaśniczej brało udział blisko 100 strażaków z 27 zastępów[19]. Prowadzona jest odbudowa obiektu tak, by karczma była gotowa przyjąć gości na majówkę w 2026 roku[20].

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 125419.
  2. ↑ Strona gminy, sołectwa
  3. ↑ a b Raport o stanie gminy Lutowiska w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 30
  4. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1165 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  5. ↑ a b GUS. Wyszukiwarka TERYT
  6. ↑ Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200)
  7. ↑ Mapa turystyczna. [dostęp 2025-06-02].
  8. ↑ BIP gminy, sołtysi
  9. ↑ Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. – Т. VII. – Сz. 2. Opisanie przez A. Jablonowskiego // Źródła dziejowe. – T. XVIII. – Cz. 1. – Warszawa 1902. – S. 56.
  10. ↑ A. Fastnacht. Osadnictwo ziemi sanockiej w latach 1340 – 1650. – Wrocław, 1962. – S. 178, 265.
  11. ↑ Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w królestwie Galicyi i Lodomeryi jakoteż w wielkim księstwie Krakowskiem i księstwie Bukowińskiem, pod względem politycznej i sądowej organizacyi kraju wraz z dokładnem oznaczeniem parafii, poczt i właścicieli tabularnych, ułożony porządkiem abecadłowym. Lwów: Karol Wild, 1855, s. 202.
  12. ↑ Kombinat Rolno-Przemysłowy „IGLOOPOL” Dębica [online], historiaigloopolu.blogspot.com [dostęp 2017-11-26].
  13. ↑ M.P. z 1987 r. Nr 7, poz. 55
  14. ↑ Gazeta.pl
  15. ↑ Augustyn, Kryciński, Modrzejewski, Szewc: Bieszczady słownik historyczno-krajoznawczy część 1 gmina lutowiska. 1995.
  16. ↑ Wieś Smolnik w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2018-03-09], liczba ludności na podstawie danych GUS.
  17. ↑ GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-03-04].
  18. ↑ Bank Danych Lokalnych: miejscowości
  19. ↑ Janusz Konieczniak. Raptularz górski. „Gazeta Górska”. R. XXXIII (1 (129) 1025), s. 4-5, maj 2025. Centralny Ośrodek Turystyki Górskiej PTTK w Krakowie. ISSN 1231-7101. (pol.). 
  20. ↑ Dorota Mękarska: Po pożarze bieszczadzkiej Wilczej Jamy stał się cud. nowiny24, 11 marca 2025. [dostęp 2025-06-02]. (pol.).

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • Tadeusz Andrzej Olszański, Wokół Otrytu, Towarzystwo Karpackie, Połoniny '90/91, Warszawa 1992, ISBN 83-85258-02-7

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Gmina Lutowiska
Wsie
Osady
Części wsi
Nieoficjalna
część wsi
Miejscowości
opuszczone
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Smolnik_(powiat_bieszczadzki)&oldid=78830123”